خبر و گزارش

در خانه‌ای که صبح زود با صدای زنگ ساعت آغاز می‌شود، ممکن است زنی پیش از همه بیدار شده باشد؛ صبحانه‌ی فرزندان را آماده کند، نگران شهریه‌ی مدرسه و اجاره‌ی خانه باشد، برای رفتن به محل کار عجله کند و در تمام این مسیر، پرسشی را در ذهن خود تکرار کند: «آیا از پس همه‌ی مسئولیت‌ها برمی‌آیم؟ این تصویر، روایت زندگی برخی از زنان ایرانی است که به دلایل گوناگون، مسئولیت اصلی اداره‌ی خانواده را بر عهده گرفته‌اند؛ زنانی که در کنار تأمین معاش، وظیفه‌ی تربیت فرزندان، مدیریت خانه، حفظ آرامش خانواده و برنامه‌ریزی برای آینده را نیز انجام می‌دهند.» پدیده‌ی زنان سرپرست خانواده، یکی از موضوعات مهم اجتماعی در ایران امروز است؛ پدیده‌ای که نمی‌توان آن را صرفاً به فقر اقتصادی، فوت همسر یا طلاق محدود کرد. تغییرات جمعیتی، افزایش امید به زندگی، سالمندی، بیماری و ازکارافتادگی همسر، اعتیاد، زندانی‌شدن مرد خانواده، مهاجرت و گاه ناتوانی یا فقدان حمایت مؤثر خانوادگی، هر یک می‌توانند زمینه‌ی شکل‌گیری چنین وضعیتی را فراهم کنند. در بسیاری از این خانواده‌ها، زن ناخواسته یا بر اثر شرایط زندگی، مسئولیتی چندوجهی را می‌پذیرد که از مدیریت منابع مالی تا مراقبت عاطفی و تربیتی اعضای خانواده امتداد دارد. با این حال، مسئله‌ی اصلی فقط افزایش یا کاهش شمار این خانوارها نیست؛ بلکه باید پرسید جامعه تا چه اندازه برای پشتیبانی از آنان آمادگی دارد؟ آیا فرصت‌های شغلی، خدمات بیمه‌ای، امکانات مراقبتی، حمایت‌های روان‌شناختی و نگرش عمومی، متناسب با مسئولیت‌های این زنان شکل گرفته است؟ و مهم‌تر از همه، چگونه می‌توان از ظرفیت‌های فرهنگ ایرانی و آموزه‌های اسلامی برای کاهش فشارهای زندگی و تقویت توانمندی آنان بهره گرفت؟ پاسخ به این پرسش‌ها مستلزم عبور از نگاه ترحم‌آمیز و حرکت به‌سوی رویکردی مبتنی بر کرامت انسانی، عدالت اجتماعی، مسئولیت‌پذیری جمعی و توانمندسازی پایدار است.

حضرت زهرا‌سلام‌الله‌علیها را نمی‌توان تنها در قاب خانه و نقش‌های خانوادگی‌اش شناخت؛ او زنی بود که در تمام سال‌های زندگی، حضوری فعال و اثرگذار در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی و دینی داشت. از همراهی با پیامبر‌‌صلی‌الله‌علیه‌وآله و پشتیبانی از رسالت او تا حضور در میدان‌های دشوار اجتماعی و دفاع از حق و حقیقت، همواره مسئولیت خود را در برابر جامعه به رسمیت می‌شناخت. پس از رحلت پیامبر‌‌صلی‌الله‌علیه‌وآله نیز با ایراد خطبه فدکیه، سکوت نکرد و با بیانی روشنگرانه، از حق اهل‌بیت علیهم‌السلام و انحرافی که در مسیر جامعه اسلامی رخ داده بود، سخن گفت. این ایستادگی تا واپسین روزهای زندگی ادامه یافت و حتی شهادت ایشان نیز نتوانست صدای اعتراضش را خاموش کند؛ صدایی که در گذر زمان به فریادی ماندگار در حافظه‌ی تاریخ تبدیل شد.

ما فقط کربلا شنیده‌ایم آن هم از زبان روضه‌خوان‌ها اما در اطراف ما کسانی هستند که کربلا را لمس کرده‌اند، دردش را هر چند در مقیاس کوچک چشیده‌اند و روضه‌هایش را زندگی کرده‌اند... و شما نمی‌دانید چه حال وصف‌ناپذیری است که در یکی از روزهای دهه اول محرم، بروی بنشینی پای منبر روضه‌خوانی از جنس زینب و در لابه‌لای صحبت‌هایش دنبال تفسیر «ما رأیت الا جمیلا» بگردی... این توفیق بار دیگر نصیب ما شد که روایت زندگی یکی دیگر از شهدای مدافع حرم بانوی کربلا را از زبان همسرش بشنویم و درس آزادگی بگیریم... «هدی کمالیان» برایمان از شهید مدافع حرم «علی‌اصغر شیردل» می‌گوید، با ما همراه باشید...

ما معتقدیم به این که، بیکار نباید نشست. اگر قلم داریم بنویسیم. اگر قدم داریم برداریم، اگر زبان داریم حرف بزنیم و اگر فریاد داریم بر سر خائنان این مرز و بوم بکشیم. پس در شب شهادت یاس پیامبر به بهانه‌ی فرارسیدن سالروز تکریم مادران و همسران شهدا راهی خانه‌ای شدیم با نوای: تنی خونین در آغوش حرم رفت، دلا دیدی که حاجی‌زاده هم رفت؛ به دیدار بانویی رفتیم که عمری از تأسی کنندگان زینب کبری‌سلام‌الله‌علیها بوده و هست. حاجیه خانم «منیره حیدری»، همسر شهید سرادر حاجی‌زاده از شیرزنان بزرگ تاریخ‌ساز است. ایشان برای ما گفت که: «هنوز سردار را در حال قدم زدن مقتدرانه در شهرهای زیرزمینی موشک می‌بیند.» گفت: «حاج‌آقا بین ما هست. مگر می‌شود که وقتی آقا برای نابودی اسرائیل خط و نشان می‌کشد همسرم با همان لبخند همیشگی به ایشان نگاه نکند؟ درست است که فرق سر شکافته بود و ریش سپیدش خونین اما صدای حاج‌آقا امیرعلی1 در گوشم می‌پیچید که می‌گوید: «بالأخره ما هم خدایی داریم دیگر» بله سردار شما برای همه‌ی ما زنده هستید. آخِر ما این روزها بیش از هر زمان دیگری به شما نیاز داریم. راستی؛ آیت‌الله خامنه‌ای با وجود از دست دادن شما و بهترین یاران خود، همان روزها در حسینیه‌ی همیشگی نشست. انگشتر جدید در دست کرد و به هدایت سربازان خود مشغول شد. عصایش را به‌سمت رژیم اشغال‌گر نشانه گرفت و رهایشان نکرد. آتش به سر یهود بارید و از انتهای خیابان فلسطین در حال تماشای نزول ابابیل بر ابرهه بود.2 سردار مهربان ما؛ از آن‌جا که هستید برای سلامتی حضرت آقا و عاقبت بخیری ما دعا کنید.

در روزهای سرد زمستان سال 98 آرام و بی‌سرو صدا یکدفعه سایه سنگینش را بر سر جهان پهن کرد و خیلی زود آرامش و قرار را از دل همه گرفت... اوایل شاید کسی جدی‌اش نمی‌گرفت اما وقتی نقاب از چهره بی‌رحمش برداشت و داغ به دل خیلی‌ها گذاشت، ترس و وحشت مهمان دل همه شد... ترسی که یا از سر جان بود یا از سر از دست دادن عزیزان... اما بودند کسانی که ترس به دل راه ندادند و لباس سفید رزم به تن کردند و عازم میدان نبرد با دشمنی شدند که کووید 19 لقب گرفته بود. دکتر «سید حسین‌رضا عزیزی» یکی از آن‌ها بود که جان خویش را بر سر دست گرفت و فدا کرد تا جان تازه‌ای به میهن ببخشد... و ما بسیار خوشوقتیم که این سعادت نصیبمان شد تا در آخرین شماره مجله سال 1401 مهمان خانه پر نور و برکت او شویم و پای صحبت «زینب محمدی» همسر و همراهش بنشینیم و دفتر خاطرات زندگی‌شان را ورق بزنیم...

اهل کاشان است. سرزمین گلاب و ‌گل‌های محمدی. همسرش کشاورز بود و با عرق جبین روزی خانواده‌اش را از دل‌ سخت زمین درمی‌آورد و شاکر بود که با دستان پینه‌بسته، روزی حلال سر سفره‌ خانواده‌اش می‌برد. خداوند از درگاه بی‌انتهایش دوازده فرزند روزی‌اش کرده بود که هر کدام عطری از گل‌های محمدی گلستانشان را داشت. جنگ که شروع شد گل‌هایش را راهی جبهه‌ها کرد. خودش هم در کنار همسرش برای رزمنده‌ها آذوقه و لباس تهیه می‌کرد. منزل ساده و بی‌ریایشان در کاشان معروف بود به خیمه‌گاه اباعبدالله‌‌علیه‌السلام که با پارچه‌های سبز و پرچم، خیمه می‌زدند و عصرها هیئت برگزار می‌کردند. محسنش که شهید شد، جوادش پرچم برادر را برداشت؛ خدا می‌داند که چه سری بین این دو برادر بود که با فاصله‌ی کوتاه از هم به جمع عشاق حسینی پیوستند و شهید شدند. پس از مدتی نوبت اصغر، فرزند ‌شانزده ‌ساله‌اش بود که اسلحه برادرها را بردارد؛ انگار نمی‌‌خواستند خاک جبهه از وجودشان خالی باشد. اصغرش که شهید شد حتی پیکرش را هم نیاوردند. خدا می‌داند آن یازده ماه به مادر چه گذشت و چقدر به درگاه الهی رازونیاز کرد تا پیکر خونین فرزندش را بعد از یازده ماه از خاک عراق آوردند و بعد نوبت محمدرضا بود که این پرچم پرافتخار را بر دوش بکشد و به خیل شهیدان بپیوندد. آقا رضا بامعرفت‌تر از آن بود که همسر سیده‌اش را که در تمام این مدت همراه و هم‌سفرش بود را در این عروج آسمانی با خود همراه نکند و این‌گونه بود که حاج‌خانم پسر و عروس جوانش را نیز در راه اسلام هدیه نمود و آن‌ها نیز از سفره‌ی اطعام شهدا بهره‌مند شدند و فرزند دو ساله‌شان را به یادگار گذاشتند تا پدر و مادر وقتی به چهره‌ی معصوم آقا سعید نگاه می‌کنند، یاد دلاوری‌های پدر و صبوری‌های مادرش بیفتند. و حال «کبری حسین‌زاده» مادر شهیدان بارفروش، این شیرزن عاشورائی از فرزندان دلاورش برایمان می‌گوید، از محسن و جوادش و از اصغر نوجوان و محمدرضای پر از درد و مجروحیت...

چند سالی است شب چله را که رد می‌کنیم و قدم در دیماه می‌گذاریم، بغضی سنگین بیخ گلویمان را سفت می‌چسبد و دلتنگی امانمان را می‌برد... باز لحظات تلخ و جانکاه آن شب جمعه سرد و تاریک در ذهنمان تداعی می‌شود و دوباره صدای نوحه‌خوان در گوشمان می‌پیچد که ای اهل حرم، میر و علمدار نیامد... حالا ۱۳ دی‌ماه برای همه ما یک میعادگاه عاشقانه است... روزی است برای گم شدن در دریای خاطرات او که در میان یاران و همراهانش به «حبیب» مشهور بود و در میان ما به سردار دل‌ها. در این روزهای نزدیک به عروج عارفانه سردار دل‌ها و یارانش به سراغ «مریم شریفی» رفتیم تا زندگی یکی از یاران سردار دل‌ها را برایمان روایت کند... یاری که جانش به جان او بسته بود و تا لحظه‌ی آخر لحظه‌ای از او جدا نشد...

وقتی پیشنهاد این گفتگو مطرح شد یک‌دفعه پرت شدم به اوایل دوران پر شور جوانی. به آن زمان که دست تقدیر پایم را کشاند به یک سفر رؤیایی، سفر به سرزمینی که هنوز بوی باروت و خون می‌داد... چیزهایی که آنجا شنیدم و دیدم معادلات ذهنی‌ام را بهم ریخت و فهمیدم زندگی فارغ از آنچه تا آن روز دیده‌ام روی دیگری دارد... آنجا آسمان خیلی به زمین نزدیک بود و انگار در قطعه‌ای از بهشت گام برمی‌داشتم. به نظرم بهترین توصیفش همان آیه‌ای بود که در جای جای آن سرزمین روی تابلوهای چوبی به چشم می‌خورد: «فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى...» واقعاً آنجا سرزمین مقدسی بود آن هم به‌واسطه‌ی کسانی که روزگاری در آنجا نفس کشیده بودند که گفته‌اند: «شرف المکان بالمکین...» آن سفر مرا با مردانی از تبار آسمان آشنا کرد که هر جا نشانی از آن‌ها می‌یافتم دنبالش می‌رفتم... کم‌کم عکس‌شان روی دیوار اتاقم نقش بست و کتاب‌هایی که درباره‌شان نوشته شده بود کتابخانه‌ام را پر کرد و حسابی دلم گره خورد به یاد و نام‌شان... در کمال ناباوری حالا قرار بود دوباره آن خاطرات برایم زنده شود و من بنشینم پای صحبت «صفیه مدرس» تا برایم از بزرگ‌مردی چون «مهدی باکری» سخن بگوید... زنگ در خانه را که زدیم، با لبخند در را به رویمان باز کرد و با ته‌لهجه‌ی شیرین ترکی به ما خوش‌آمد گفت... خیلی زودتر از آنچه فکر می‌کردم صحبت‌مان گل انداخت..‌. تصورم این بود بعد از گذشت این همه سال ممکن است گرد فراموشی بر برخی خاطراتش نشسته باشد اما سخت در اشتباه بودم... ما با یک بانوی تمام عیار ایرانی طرف بو‌دیم که همه چیز را تر و تازه نگه داشته بود، چه روایت زندگی را، چه عکس‌ها و دست نوشته‌ها را و چه حتی لباس‌های آقامهدی را که لای بقچه‌‌ای سفید پیچیده شده بود... ما سرپا گوش بودیم و او با شهد شیرین سخنش، برایمان یک عاشقانه آرام را روایت کرد...

ساعت به سکوت مطلق ۳ و ۳ دقیقه رسید. نیمه شب غریبی است. دو من، در من، دو ساز جدا، کوک کرده‌اند. یکی مانده در سوسنگرد و دیگری در اشک‌های مادر شهیدی از مدافعان حرم؛ که غم نبودن فرزند را در هزارتوی قلبش پنهان کرده بود. ابتهاج چقدر قشنگ گفته: «نمی‌دانم چه می‌خواهم بگویم غمی‌ در استخوانم می‌گدازد، اما هنوز صبر من به قامت بلند آرزوست. قلمم نمی‌چرخد، واژه‌ها نمی‌آیند. بیست و ششم آبان ماه هزار و سیصد و پنجاه و نه، ساعت ۱۲؛ تلاش دشمن برای اِشغال سوسنگرد، در هم شکسته شد و کم‌کم آثار شکست و عقب‌نشینی در آنان نمایان شد. در بعد از ظهر همان روز عقب‌نشینی دشمن در شرق سوسنگرد به‌طرف جنوب آغاز شد و نیروهای دشمن تلاش می‌کردند تا هرچه سریع‌تر خود را از مهلکه نجات دهند و به جنوب کرخه عقب‌نشینی کنند. شهر سوسنگرد که در اوایل جنگ کنترل آن به دست دشمن بعثی افتاد (و از آن جا که این شهر برای تصرف شهر اهواز که هدف اساسی عراق در جنگ به‌شمار می‌آمد مهم شمرده می‌شد)؛ خارج شدن آن از دست دشمن برای رزمندگان ایرانی بسیار حائز اهمیت بود و سرانجام ازخودگذشتگی رزمندگان اسلام با تعداد نیروها و ادوات جنگی بسیار کمتر از دشمن باعث شد از دست عراقی‌ها خارج شود و این‌گونه رؤیای تصرف مرکز خوزستان از سوی دشمن با فداکاری سربازان ایرانی نقش بر آب شود. بیایید با هم سری به آن روز بزنیم. نسیم به‌آرامی‌ بین کوچه‌های سوسنگرد می‌خزد و من در آن معراج، دیواری می‌بینم زخمی ‌از تیر دشمن. به دیوار می‌گویم کدام پدر تا به تو برسد هزار بار زمین خورده و برخاسته؟ دلم می‌خواهد تنم را به تلی از خاک بدل کنم و با اشک‌هایم گِلی بسازم تا زخم‌هایت را مرهمی ‌باشد. اما نه، تاریخ باید تو را زخمی‌ ببیند.» زخم‌ها سند مظلومیت ماست. باید برای تاریخ بماند. تو ای دیوار معراج آهی؛ نه چند سوراخ بی‌قصه و بی‌حکایت. این دیوار داستان مردان مقاوم شهریست که خشت خشت دیوار شهرشان را با خون و دل چیده‌اند و با وجود تیر باران‌هایی بر پیکرش کماکان هیچ بیگانه‌ای قادر به فرو ریختنش نیست و اما آن‌چه در این عملیات پیروزمندانه شگفت است، صدور فرمان امام خمینی‌ره در روز ۲۵ آبان ماه یعنی یک روز قبل از آزادسازی سوسنگرد بود که در آن امام‌ره فرمودند: «بایستی تا فردا سوسنگرد آزاد شود» و رزمندگان اسلام در پاسخی سریع و بی‌درنگ به فرمان رهبر خود فردای همان روز دشمن متجاوز را از خاک کشور بیرون راندند و سوسنگرد را آزاد کردند. و بعد این که در این عملیات نیز حضور مردم به‌خصوص مردم عرب منطقه در مقاومت در برابر دشمن چشمگیر بود و آن‌ها همانند خرمشهر و آبادان سدی محکم در مقابل دشمن بودند. و من از دیواری میان کوچه‌های سوسنگرد چرخ خوردم و پرت شدم میان انفجاری در کوچه‌های دمشق؛ چه خبر شد؟ خاک بلند شده بود و با سرعتی مبهوت‌کننده می‌پیچید. و جان یک دانه پسری به دست دشمن دژخیم در تکه‌ای از سرزمین دمشق غرق در خون شد. امروز اینجا از مادری می‌نویسم که با هر کلام، چشمانش به خون می‌نِشَست. میان مصاحبه لحظه‌ای به نقطه‌ای خیره گشت و گفت: «مهدی جانم یکی یک دانه مادر، من هر لحظه نگاهت می‌کنم از همین دوردست می‌بینمت که ایستاده‌ای؛ مهربان مادر، چقدر دلم برای خنده‌هایت تنگ شده! یادت است به خوابم آمدی و گفتی مادر جان با این همه راه طولانی ولی فاصله‌ای بین ما نیست اما پسرم قبول نیست؛ این همه دوری، این همه دلتنگی. مهدی جانم. این روزها در غریبانه‌ترین حالت زندگی خود هستم. حالا من روایت از دلتنگی فاطمه می‌کنم. فاطمه مادر سیدمهدی جلادتی و دلم کنج آن خانه، خیره به دستان لرزان مادر، مانده است. مادری که به رسم زینب‌سلام‌الله‌علیها قد خم نکرده و ایستاده است و این قلم ایمان دارد مهدی‌اش تا قیام قیامت یک گوشه‌ی آن خانه به تماشای مادر می‌ماند.

راستش را بگویم بغض گفتگو با همسر شهید در هنگامه‌ی مصاحبه هنوز در گلویم مانده است. تکرار خاطرات هم چون انفجار تسلسل دردهایی بود که در دل منصوره کرمی‌ تلنبار و به اشارتی سرریز شد. انگار نمکی که بر زخم کهنه پاشیدم. همان ابتدای صحبت از من قول گرفت حرفی از حال و هوای این روزها و مذاکره به میان نیاید. و من قول دادم که کلامی ‌از قصور و مقصر نگویم. فحوای حرفش این بود که حضرت آقا بهتر از ما صلاح وطن را می‌دانند نکند دردودلی کنم که مردم به جدال هم روند. می‌گفت: «چه فرقی می‌کند بیستم و دوم دی باشد یا سی‌ام اردیبهشت؟ ما خانواده‌های شهدا تا ته فروپاشی می‌رویم و از نهایت غم پُر می‌شویم اما دم بر نمی‌آوریم که ته دل رهبرمان و هم میهنان‌مان خالی نشود. دلواپسی‌هایمان را در دل پنهان می‌کنیم تا فرزندان‌مان دل‌شان نلرزد. نسل ما با دیدن صحنه‌های مهیب طاقت‌فرسا بزرگ شده است. منصوره کرمی‌ هر لحظه از این مصاحبه مراقب بود تا جراحت زخم‌هایش را پنهان کند و می‌گفت: «فقط مراقبم شُکرم با شکایت همراه نشود.» از لحظه‌ی شهادت که می‌گفت فقط جمله‌ها نبود که سرازیر می‌شدند جراحت ویرانی قلبش را به چَشم دیدم. در پس ذهنم می‌گذشت که درست است امام علی در خطبه ۱۲۴ نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «تا زمانی که می‌توان با صلح و آشتی کار را به پیش برد به جنگ روی نیاورید» اما ما علی محمدی‌ها از دست دادیم. کاش عزت و عدالت حفظ شود. کاش حرف از تسلیم و کوتاهی نباشد که نبودید تا بشنوید و ببینید منصوره از پیکر متلاشی شده‌ی همسرش که می‌گفت عرقی سرد بر پیشانی‌اش نشست.» به او گفتم: «افسوس که بعضی از ما مصداق صم بکم عمی‌ فهم لا یرجعون»هستیم. گفت: «رهبر و مقتدای ما چهار دهه است که سکان‌دار انقلاب اسلامی ‌است. در پیچیده‌ترین تقابل‌ها نشان داده است که پا به میدانی که شکست انتهای آن باشد نمی‌گذارد. وظیفه‌ی ما اعتماد به پرچم‌دار جبهه‌ی حق است. کلامش دلم را آرام کرد. گفتگو را آغاز کردیم و کلاممان نوشته می‌شود تا بماند به روزگار که یاد دکتر علی‌محمدی گرامی و شکر و سپاس از نعمت وجود داشته‌ها. شهید دکتر مسعود علی محمدی در سال ۱۳۳۸ در روستای کن متولد شد. وی مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشته‌ی فیزیک به ترتیب از دانشگاه‌های شیراز و صنعتی شریف دریافت کرد. سپس در سال ۱۳۶۷ تحصیلات خود را در نخستین دوره‌ی دکترای فیزیک نظری دانشگاه صنعتی شریف پی گرفت و در مهر ماه سال ۱۳۷۱ به‌عنوان نخستین دانش‌آموخته‌ی دکترای فیزیک داخل کشور فارغ‌التحصیل شد. دکتر علی محمدی عضو هیأت علمی ‌و هیأت ممیزه دانشگاه تهران بود. شهید دکتر علی محمدی در طول سال‌ها فعالیت علمی ‌و تحقیقاتی خود بیش از ۸۰ مقاله در معتبرترین مجلات علمی ‌جهان به چاپ رسانده و در سال۸۶ در بیست و یکمین جشنواره بین‌المللی خوارزمی‌ حائز رتبه‌ی دوم پژوهش‌های بنیادی شده بود. زمینه اصلی تحصیلات و تحقیقات دکتر علی محمدی، ذرات بنیادی خصوصاً نظریه ریسمان و به‌طور دقیق‌تر نظریه میدان‌های همدیس بود. وی مدت چهار سال به‌عنوان پژوهش‌گر در پژوهشکده‌ی فیزیک پژوهشگاه دانش‌های بنیادی فعالیت داشت. دکتر علی محمدی صبح ۲۲ دی ۱۳۸۸ هنگام خروج از منزل در اثر انفجار بمبی که در یک موتورسیکلت در کنار در منزلش جاسازی شده بود به شهادت رسید. روحش شاد و یادش گرامی‌باد. در اینجا همراهی کنید گفتگو با منصوره کرمی، همسر اولین شهید هسته‌ای ایران‌مان.

اللّهم أیّد قائدَنا و جُیوشَنا و سَدِّد ضَرباتَهم الحیدریة سلام بر محرم. سلام بر پرچم و عَلَم. سلام بر شعر محتشم. امروز که عطر شهدا در عطر محرم در آمیخته و در شهر پیچیده است، نمی‌دانم می‌توانم بگویم جنگ تمام شده یا نه؟ پذیرش شکست برای دشمنان ایران سخت است و پس از هر آتش بسی آماده‌ی گرفتن انتقام شکست‌شان هستند. بله؛ یکی بُرد یکی باخت یکی با قسمتش ساخت، یکی بخشید، یکی از آرزویش ترسید، یکی پابند مقصد شد. تو اما باش. خدا اینجاست. درست است که در ظاهر جنگ هیچ چیز زیبایی ندارد و سراسر زوال است و ویرانی؛ اما جایی از استادی خواندم. خالی از لطف نیست که برای شما خوانندگان ارجمند مجله‌ی زن روز، فهم و درکم از مطلب ایشان را بیاورم که: در اصطلاحات عرفانی دو مقام وجود دارد یکی نفض است یکی رفض. نفض یعنی تکاندن، مثل تکاندن یک قالیچه با چوب برای این که تاروپود قالیچه پاک شود. رفض یعنی جارو زدن یعنی خودتکانی یعنی پاک کردن قالیچه با جارو. رفض همان ریاضت است یعنی انسان با ریاضت آرام‌آرام با اهمال، قالیچه را تمیز می‌کند. گرچه ریاضت می‌کشد اما باید بداند که ریاضت صرف نمی‌تواند تاروپود قالیچه‌ی جان را پاک کند. این‌جا نفض لازم است. نفض همان بلا است. قالی را آویزان می‌کنند و با چوب تا می‌توانند می‌تکانند تا کثیفی و آلودگی تاروپود قالیچه پاک شود. اگر این نفض و این آلودگی نباشد تاروپود قالیچه پاک نمی‌شود گرچه‌ ظاهرش را رفض کردند و با ریاضت پاک کردند اما برای رها شدن از آلودگی عمق جان باید نفض باشد باید بلا باشد. این مطلب ما را به یاد این بیت می‌اندازد که نازپرورده تنعم نبرد راه به دوست، عاشقی شیوه‌ی رندان بلاکش باشد. پس اگر دنبال عشق و عاشقی هستید، دنبال خدا هستید، باید بلاکِش باشید. بدون بلا نمی‌توانیم به خدا برسیم. لذا در جای دیگر نیز مولانا می‌گوید: عشق از اول سرکش و خونین بود، تا گریزد آن که بیرونی بود. عشق از ابتدا خون‌آلود است بنابراین کسانی که اهل ریاضت نیستند بروند دنبال کار خودشان. اگر می‌خواهیم قدم در راه معرفت بگذاریم باید آماده باشیم که نه فقط مال را از دست بدهیم خون ما نیز باید ریخته شود. و حالا در این جای تاریخ نمی‌دانم از کدام شهید شروع کنم؟ لباس سیاه پوشیده‌ام تا زیر بیرق حسین‌علیه‌السلام کینه هزار ساله‌ام از یزید زمان را بر سر و صورت بکوبم. سوگی در وجودم هست که هنوز سوگواری نشده است. امروز بغض دو هفته می‌شکند و ملت آماده‌ی تشییع سرداران هستند. از هر گوشه و کنار شهر تصویر پرچمی ‌بر دور تابوتی پیچیده است و روی دست‌ها می‌رود. دلم در تب‌وتاب چشمان پسری است که یک‌باره تمام خانواده‌اش تکه‌تکه شدند خودش می‌گوید پدرم،مادرم، خواهرم، همسرش و خواهرزاده‌هایم همه رفتند و من باز مانده‌ام. خبر آمد من آفیش (زمان‌بندی) شده‌ام؛ منزل سردار علی شادمانی، برای مصاحبه با همسر و تنها دخترش. در ازدحام برج‌ها و آسمان‌خراش‌های تهران به خانه‌ای کوچک و ساده رسیدم که معلوم بود به‌جای دغدغه‌های پنت‌هاوس‌ها، دقیقه‌های پر فروغ در آن جاری است. خانه‌ای لبریز از آغوش دلگرمی‌ و نه آغاز دلواپسی. شرم باد بر شرم‌اندیشانی که میهن دوستی سرداران ما را، کورکورانه می‌بینند که هیچ یک از نظامیان ما قدمی ‌برخلاف فرمان بنیان‌گذار انقلاب برنداشتند و دور از رانت و ویژه‌خواری زندگی گذراندند. داخل که شدم چادرم را روی صورتم کشیدم و تکیه دادم به کتیبه‌ی هیئت. این دقیقاً همان نقطه‌ای است که ایرانم به آن تکیه می‌دهد. صدایی در خانه‌ی شهید در کنار تصاویر شهید سردار علی شادمانی از زبان جوانان بلند شد: شهیدان زنده‌اند الله‌اکبر، به خون آغشته‌اند الله‌اکبر. همان‌جا یادم آمد جمله‌ای از تولستوی خوانده بودم که می‌گفت: «در جنگ دنبال آدم‌هایی که خودشان را نشان می‌دهند نباشید؛ در جنگ آدم‌هایی آن پشت هستند که هیچ وقت دیده نمی‌شوند.» سردار شادمانی شما از همان‌ها بودید. خوانندگان محترم مجله‌ی زن روز، با من رفاقت کنید و در این گفتگو همراهم باشید تا من هم از قلب گران‌قدر، قلب نایاب خانواده‌ی سردار برایتان بگویم.

شعر ماه تولد

زندگی انسان امروز، بیش از هر زمان دیگری، با انتخاب‌ها و تصمیم‌های گوناگون گره خورده است. از انتخاب شیوه‌ی تربیت فرزندان و مدیریت روابط خانوادگی گرفته تا تصمیم‌گیری درباره‌ی مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و تربیتی، همگی به توانایی ما در تشخیص درست از نادرست وابسته‌اند. هر روز با انبوهی از اطلاعات، توصیه‌ها، تبلیغات، قضاوت‌ها و ادعاها روبرو می‌شویم؛ اطلاعاتی که گاه سودمند و روشنگرند و گاه با ظاهری فریبنده، ما را به اشتباه می‌اندازند. در چنین شرایطی، تنها داشتن اطلاعات کافی نیست؛ مهم آن است که بدانیم چگونه اطلاعات را ارزیابی کنیم، میان واقعیت و برداشت شخصی تفاوت بگذاریم، پیامدهای تصمیم‌های خود را بسنجیم و در برابر هیجان‌ها، تعصب‌ها و فشارهای اجتماعی، قدرت تشخیص خود را حفظ کنیم. اینجاست که مهارتی به نام «تفکر نقادانه» اهمیت پیدا می‌کند؛ مهارتی که به انسان کمک می‌کند به‌جای پذیرش شتاب‌زده‌ی سخنان دیگران، درباره آن‌ها بیندیشد و به‌جای تصمیم‌گیری بر اساس ترس، خشم یا هیجان لحظه‌ای، از عقل، تجربه و شواهد بهره بگیرد. البته برای زنان امروز، به‌ویژه مادرانی که در شکل‌گیری شخصیت و شیوه‌ی اندیشیدن نسل آینده نقش مهمی دارند، آشنایی با این مهارت ضرورتی دوچندان دارد. تفکر نقادانه می‌تواند به استحکام خانواده، تربیت فرزندانی مسئولیت‌پذیر، مدیریت تعارض‌ها و مصونیت در برابر شایعات و فریب‌های فضای مجازی کمک کند.

انتخاب تئاتر آیینی برای من از یک دغدغه‌ی تربیتی آغاز شد. سال‌ها با دختران نوجوانی در ارتباط بودم که در خانواده‌های مذهبی رشد کرده بودند و با وجود علاقه‌ی جدی به هنر، به‌ویژه تئاتر، برای ورود به این عرصه با نگرانی‌ها و محدودیت‌هایی روبرو بودند. از طرف دیگر، احساس می‌کردم بخشی از آموزش‌های دینی و تربیتی، لزوماً به تجربه‌ای ماندگار در زندگی نوجوانان تبدیل نمی‌شود.

خانواده در فرهنگ ایرانی و آموزه‌های اسلامی، صرفاً مجموعه‌ای از افراد نیستند که زیر یک سقف زندگی می‌کنند؛ بلکه خانواده نخستین مدرسه‌ی انسان، کانون شکل‌گیری شخصیت، خاستگاه عاطفه و مسئولیت‌پذیری و مهم‌ترین بستر انتقال ارزش‌ها از نسلی به نسل دیگر است. بسیاری از باورها، عادت‌ها، شیوه‌های ارتباطی و حتی برداشت‌های انسان از خوشبختی، موفقیت و معنای زندگی، پیش از آنکه در مدرسه، دانشگاه یا جامعه شکل بگیرند، در محیط خانواده ریشه می‌دوانند. با این حال، خانواده امروز با پرسشی اساسی روبروست: چگونه می‌توان ارزش‌های پایدار را به نسلی منتقل کرد که در محیطی متفاوت از نسل‌های پیشین رشد یافته، با حجم گسترده‌ای از اطلاعات روبروست، از ابزارهای ارتباطی جدید استفاده می‌کند و برای بسیاری از مسائل زندگی، پاسخ‌های متنوع و گاه متعارض دریافت می‌کند؟ این پرسش تنها به شیوه‌ی تربیت فرزند محدود نیست؛ ازدواج، انتخاب همسر، روابط عاطفی، استقلال فردی، اشتغال زنان، مسئولیت مردان در خانواده، فرزندآوری، تربیت دینی، مدیریت اختلافات، استفاده از فضای مجازی و حتی معنای خوشبختی، از جمله موضوعاتی هستند که نسل جدید درباره‌ی آن‌ها پرسش‌ها و نیازهای متنوعی دارد. در چنین شرایطی، تولید محتوای خانوادگی نمی‌تواند صرفاً به تکرار توصیه‌های کلی و بیان بایدونبایدها محدود بماند. محتوای مؤثر باید از یک سو بر مبانی معتبر دینی، اخلاقی و فرهنگی استوار باشد و از سوی دیگر، مسائل مخاطب را بشناسد، زبان او را بفهمد و برای تصمیم‌های روزمره‌اش راهکارهای عملی ارائه کند. از این منظر، «نیازسنجی محتوایی نسل جدید در حوزه‌ی مسائل خانوادگی» مقدمه‌ای ضروری برای هرگونه فعالیت فرهنگی، رسانه‌ای، آموزشی و تبلیغی در این عرصه است. پیش از آنکه بپرسیم چه محتوایی باید تولید کنیم، لازم است بدانیم مخاطب امروز با چه مسئله‌ای روبروست، چه چیزی ذهن او را درگیر کرده و چه نوع پاسخی می‌تواند به فهم بهتر و رفتار مسئولانه‌تر او منجر شود.

حجت‌الاسلام محمدرضا لاریجانی به نقل از پدرش، شهید دکتر علی لاریجانی چنین می‌گوید: «آبروی هرکس متاعی است که خدا می‌دهد. باید وظیفه‌ی خود را انجام دهیم. اگر خودمان دنبال آبرو برویم، به همان اندازه به آبرو می‌رسیم، اما اگر آن را به خدا واگذار کنیم، خدا جبران می‌کند.» و این جملات تنها بهانه‌ی من شد برای نشر این گفتگو. ایمان دارم تنها جایی که انسان می‌تواند قیامت به پا کند در عرصه‌ی کلام است و امیدوارم در پایان این گفتگو بترسیم از بازی کردن با آبروی مؤمن؛ از آن روزی که حرفی یا تهمتی می‌زنیم، پرده‌ای می‌دریم و فراموش می‌کنیم آبروی آدم‌ها ملک شخصی ما نیست. چه بسیار زبان‌هایی که قیامت به پا کردند، بی‌آنکه بدانند شاید در آن قیامت، خودشان باید پاسخ‌گوی همان کلمه‌ها باشند. پس از یک زمستان و بهار سخت، سخت‌تر از تصور و طاقت، در میانه‌ی تابستان هزار و چهارصد و پنج برای نشان دادن جلوه‌ای از معنای «زندگی ادامه دارد» به رسم حرفه‌ام روانه‌ی محل قرار شدم. منزل شهید دکتر علی لاریجانی (به قول سیدمهدی شجاعی: بعضی از آدم‌ها انقدر زنده‌اند که قلم دلش نمی‌آید پیش از اسم‌شان عنوان مرحوم یا حتی شهید بگذارد. دکتر لاریجانی یکی از این نوادر بود) استقبال گرم و روی گشاده‌ی سرکار خانم مطهری؛ فرزند گرانقدر شهید والامقام مرتضی مطهری بنده را از اعماق تاریک و نمور ذهنم، از فرسنگ‌ها زیر زمین به سطح روشن زندگی کشاند و رگه‌هایی از نور به جانم خورد. کاش بودید و نوای نجواهای هزار پژواک دکتر و بانو را نه با مدد خیال که با گوش جان در آن خانه‌ی نورانی می‌شنیدید. چکیده‌ای از آنچه در کنار سرکار خانم مطهری (لاریجانی) و ساره‌خانم لاریجانی آموختم و از منش و گفتارشان به یادگار گرفتم، برایتان به رشته‌ی تحریر درآورده‌ام؛ به امید آنکه این چند سطر، ذره‌ای از آنچه من در این محضر کسب کردم را به شما نیز منتقل کند. صحبت‌مان که تمام شد، در آن منزل عطرآگین به بوی خوشِ عود، کنار مُهر و انگشتریِ شهیدان لاریجانی، نماز مغرب و عشا را خواندم. همسر شهید را به التماس دعایی سپردم و راهی منزل شدم. در مسیر برگشت احساس می‌کردم قلبم دیگر آن تپنده‌ی خسته‌ی درون وجودم نیست. روشنایی سبز و چشم‌اندازهای وصل جای اضطراب و دلشوره را در ته دره‌ی بی‌آفتاب روحم گرفته بود. والله و به جده‌ام زهراسلام‌الله‌علیها یقین دارم این آرامش از برکت روح بی‌مثال شهداست. ما را روزی مباد آن دَم که بی یاد شهدا باشیم... برای آرامش دل و صبرِ خانواده‌ی شهیدان لاریجانی صلواتی عنایت بفرمایید.

«جستن، یافتن و آن‌گاه به انتخاب برگزیدن» یک نبرد ممتد در زندگی است. در هر زمان و زمانه‌ای، آدمی ‌به زمین گره خورده است. زمین می‌خورد، زمین می‌زند، زمینش می‌زنند. برای یک بار برخاستن هزار هزار بار فرو می‌افتد. برای به دست آوردن یک موفقیت، صدها لحظه‌ی ناب زندگی را از دست می‌دهد. از آن روزهایی می‌نویسم که چشم مردم به تشک کشتی دوخته شده تا نبردی قهرمانانه را به تماشا بنشینند و فریاد پیروزی سر دهند. سپیده بابایی اهل مازندارن. شهر قائم شهر، روستای خطیر کلا است. او روی تشک کشتی استاد سالتو یکی از فنون پرتابی در کشتی آزاد است و خارج از مسابقه‌ شاگردانش او را در میزانسن تاریخ (نگاه کردن به تاریخ مثل صحنه‌ی یک نمایش) می‌سنجند. ردای قهرمانی با راهی که سپیده در پیکار زندگی برمی‌گزیند دوخته می‌شود. با فرزند زمانه بودن، نه در زمین بازی چگونه بودن. مرز قهرمانی و پهلوانی همین‌جاست. او یاد گرفته جایی که دستت به‌عنوان برنده بالا رود قهرمان هستی و جایی که دستت، دست نیازمندی را بالا می‌گیرد پهلوانی. از همین روست که سپیده بابایی که رسالت خود را در نزد همشهریان و کنار آن‌ها ایستادن می‌داند بیشتر از آن که در کُشتی می‌جنگد، قهرمان می‌ماند. از نظر نگارنده نشانه‌ی قهرمانِ کشتی بودنِ سپیده نه در مدال‌هایش که در مدل رفتارش در میدان تاریخ است. در این مصاحبه با هم بخوانیم شکوه و شوکت یک بانوی کشتی‌گیر را.

دو ویژگی است که می‌تواند داستان زندگی آدم را تغییر دهد. یکی پیشه است که اتفاقاً آموختنی است و شغل و حرفه معنی کرده‌اند. پیش آمده که کسی در کاری استاد و دانا بشود اما وقت عمل کردن چیزی نفهمد و نتواند آن‌چه آموخته پیاده کند. مانند بسیاری آدم‌‌ها که مدرک در رشته‌ای می‌گیرند اما هنگام کار، بلد نیستند. در حقیقت دانایی درون دارند اما در بیرون خبری نیست. چه بسیارند افرادی که فقط ادای توانستن در می‌آورند. می‌دانند، اما نمی‌توانند. عاشق‌پیشگانی هستند که در مقابل دشواری عشق جا می‌زنند. شبیه شاعرانی هستند که چندین بیت در وصف عشق سروده‌اند اما در دیدار اول می‌فهمی ‌عشق نقاب کلمه‌‌هایشان بوده است. دومین ویژگی مسلک است. که همان راه و روش معنا کرده‌اند. اینان دانایی و توانایی در خون‌شان است. حتی در عاشقی هم بلد کار هستند. شبیه کارمندان شعبه‌‌های مختلف یک سازمان هستند که در همه‌ی شعبه‌‌ها شغل‌شان عاشقی است. در انتخاب سخت‌پسند و در ادامه‌ی زندگی پر از معرفت و وفا هستند. در عالم راه می‌روند و عاشق همه آفریده‌‌های خدایند اما حق‌شناسند و حد خود را می‌دانند. اینان پر از رایحه‌ی دانایی هستند. حالا ببین دلت چه می‌گوید. کشش قلبی‌ات به عاشق‌پیشگی است یا عاشق مسلکی؟ تمام این‌‌ها را گفتم که امروز شما را دعوت کنم به خواندن گفتگو با دخترکی شیرزن و عاشق مسلک که نه فقط ادامه داد بلکه تاج قهرمانی حداقل پاداش همت ناب اوست. «ریحانه مبینی»، دختر ورزشکار و موفق اهل آران و بیدگل، با وجود تمام دشواری‌ها و موانع، توانسته مسیر درخشانی را در دو حوزه‌ی متفاوت دنبال کند؛ ‌‌دندان‌پزشکی و دو و میدانی. او اولین بانوی مدال‌آور ایران در پرش طول بانوان آسیاست و اکنون با آمادگی کامل، خود را برای رقابت‌های آینده در سطح جهانی آماده می‌کند. گفتگوی ما با او، نگاهی است به زندگی، تلاش، افتخار و رؤیاهای این قهرمان جوان.

به یک خانه‌ی معمولی نگاه کنید! خانه‌ای که در آن مادر، پیگیر نماز فرزند است، برایش کلاس قرآن پیدا می‌کند، درباره‌ی حجاب دخترش دغدغه دارد، پاسخ پرسش‌های اعتقادی نوجوانش را جستجو می‌کند، نگران دوستان فرزندش است و حتی باید مراقب محتوایی باشد که او در تلفن همراه و فضای مجازی می‌بیند. در همان خانه، پدر ممکن است بیشتر درگیر کار، تأمین هزینه‌های زندگی، مسائل اقتصادی و خستگی روزانه باشد. مادر می‌گوید: «نمازت را خواندی؟» مادر می‌پرسد: «درس امروزت را خواندی؟»، مادر درباره‌ی دوست جدید فرزندش سؤال می‌کند. مادر برای مناسبت‌های مذهبی برنامه می‌ریزد. مادر فرزند را به مسجد، هیئت یا جلسه قرآن می‌برد و گاهی پدر، بی‌آنکه خود متوجه باشد، تصور می‌کند وظیفه‌ی اصلی او این است که «فقط خرج زندگی را تأمین کند» و بخش مهمی از تربیت دینی را به مادر بسپارد. اما آیا در نگاه اسلام واقعاً چنین تقسیم‌کاری وجود دارد؟ آیا تربیت دینی فرزند، وظیفه‌ای زنانه است؟ آیا پدر فقط مسئول تأمین معاش است و مادر مسئول ساختن شخصیت دینی فرزند؟ پاسخ این است که چنین نیست. تربیت دینی، مسئولیتی خانوادگی است؛ اما در این میان، پدر جایگاهی دارد که اگر خالی بماند، مادر هرقدر هم تلاش کند، نمی‌تواند به‌تنهایی همه‌ی خلأ آن را پر کند. مسئله فقط این نیست که پدر به فرزند بگوید: «نماز بخوان.» مسئله این است که فرزند ببیند پدرش چگونه با خدا زندگی می‌کند. این تفاوتی بسیار مهم در امر تربیت فرزند محسوب می‌شود.

رنج ما را دو تکه می‌کند. وقتی کسی که رنج می‌کشد می‌گوید «خوبم» به این دلیل نیست که حالش خوب است. بلکه خود درونش به خود بیرونش فرمان داده که بگو خوبم تا مایه‌ی امید دیگران باشی. رنج یک آدم را دو تکه می‌کند تا کسی را داشته باشد که برایش درد و دل کند. کسی که در دل تاریکی کنار او بنشیند؛ حتی وقتی دیگران تنهایش بگذارند. خواهران و برادران نادیده‌ام؛ این شماره با «بتول خورشاهی» جانباز شیمیایی ۴۰ درصد از نیشابور، بازنشسته‌ی علوم پزشکی، پرستار مبارز و خواهر شهید مصاحبه کرده‌ام. او از خاطراتش برایمان گفت. دردهایی که طاقت را طاق می‌کند و رنج‌هایی که روان انسان را به رنجوری رج می‌زند. با این همه رنج اما چه گنج‌هایی در سینه‌اش پنهان بود. باید که به تماشایش نشست تا هر بار زخم‌های زندگی‌مان زمخت شدند و جان را به مرز جنون رساندند، یاد جَنم همت، بتول خورشاهی بیفتیم و مرهمی‌ بر جان خسته‌ی خود گذاریم. خانم خورشاهی عزیز شما مصداق این جمله هستید که «ز پس صبر، تو را او به سر صدر نشاند» با افتخار داستان زندگی شما را نوشتم و به همراه خوانندگان مجله‌ی زن روز سر تعظیم فرود می‌آوریم برای تمام پرستاران ایران زمین. ولادت حضرت زینب‌سلام‌الله‌علیها و روز پرستار مبارک وجود پُر مهرتان.

همیشه وقتی با هواپیما عازم سفری می‌شوم از ابتدا تا آخر پرواز ذهنم درگیر قدرت ذهن بشر است که چطور توانسته این پرنده آهنین را در آسمان به پرواز دربیاورد؟! معمولا هم فکرم به جایی قد نمی‌دهد و نمی‌توانم از چیزی سردربیاورم و فقط به ذکر «فتبارک الله احسن الخالقین» بسنده می‌کنم که بی‌شک ریشه این کار اعجاب انگیز به خلقت بی‌نقص و بی‌مثال او برمی‌گردد. در این سفرهای هوایی بارها هم به این فکر کرده بودم که کاش بشود یک روز بتوانم با یکی از نخبه‌های علمی کشور که تحصیل و حرفه‌اش ربطی به ساخت این پرنده‌های آهنی دارد به گفتگو بنشینم و قدری درباره این دانش اعجاب‌انگیز بشنوم و بالأخره در یک روز گرم بهاری فرصت این دیدار فراهم شد و من در ایستگاه نوآوری‌های شریف به دیدار «فاطمه فروردین اهرنجانی» که دارای مدرک دکترای هوافضای از دانشگاه صنعتی شریف است رفتم و ساعتی با او به گفتگو نشستم...