سروهای ایستاده در میقات اشک
ما یک روزی که دیگر یادمان نیست کدام روز بود آورده شدیم به هیئتها. شاید فقط برای گرفتن نذری و شربتی، دیدن زنجیرزنی و خیمهی سوزان. شاید دست در دست پدرمان یا در گهواره و آغوش مادرمان، یا ساقدوش عمویی، داییای، دعوت رفیقی... آمدیم و صدای پیرغلامها ماند در پس ذهن ما و دیگر ماندیم که ماندیم. بارالها ماندگارمان کن و گاه رفتن و بردنمان را هم پایان یکی از همین روضهها قرار بده.
از دلهای بیقرار تا حرم یار
اربعین ۱۴۰۵ در شرایطی برگزار شد که نخستین اربعین پس از شهادت مظلومانه آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر فقید ملتهای مبارز جهان و پرچمدار جبههی مقاومت، به شمار میرود. شهادت این مرد بزرگ الهی در جریان حملهی جنایتکارانه مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به تهران، نهتنها خللی در ارادهی ملتهای مقاوم ایجاد نکرد، بلکه فضای مذهبی و اجتماعی این مراسم باشکوه را بهگونهای تحت تأثیر قرار داد که بسیاری از ناظران و زائران آن را با سالهای گذشته قابل مقایسه ندانستند. در مسیرهای منتهی به کربلا، تصاویر شهید آیتالله خامنهای، پرچمهای مشکی و بنرهایی با مضامین «راه مقاومت ادامه دارد»، «شهید راه قدس» و «لبیک یا حسین، لبیک یا خامنهای» در کنار پرچمهای «یا حسین» و «یا زینب» نصب شده بود و شماری از موکبها نیز بخشی از فضای خود را به یادبود این شهید والامقام اختصاص داده بودند. زائران با پوشیدن سربندهای «یا فاطمه الزهراسلاماللهعلیها» و «یا حسینعلیهالسلام» و نیز سربندهایی به یاد شهید خامنهای، بار دیگر ثابت کردند که خون شهدا هرگز هدر نمیرود و این مسیر تا ظهور حضرت حجتعجلاللهتعالیفرجهالشریف ادامه خواهد داشت. از سوی دیگر، آمارهای رسمی نشان میدهد که اربعین امسال از نظر تعداد زائران نیز رکوردهای تازهای ثبت کرده است. سردار سرتیپ احمدرضا رادان، فرماندهی کل انتظامی جمهوری اسلامی ایران، با تأکید بر اینکه تعداد خروج زائران از کشور از چهار میلیون نفر عبور کرده و رکورد همهساله در رفت و برگشت شکسته شده است، اعلام کرد که بیش از ده کشور از مسیر مرزهای ایران اسلامی بهسمت عراق رفتهاند و بیش از چهارصد هزار نفر از اتباع کشورهای مختلف از مرزهای ایران راهی سرزمین دلدادگی شدهاند. وی همچنین با اشاره به حضور گستردهی جوانان مؤمن و انقلابی در این همایش عظیم، این موضوع را نشاندهندهی وجود امتی جوان در خط ولایت و عاشق اباعبدالله الحسینعلیهالسلام دانست و تأکید کرد که دشمن از جوانی که معنا را بفهمد، طریق را بفهمد و در طریق بتواند جانبازی کند، میترسد. سردار رادان ضمن تشکر از دولت عراق برای همکاری استثنایی، بر لزوم ثبتنام در سامانهی سماح و دریافت بیمه برای تمام زائران تأکید کرد و از زائران خواست با توجه به گرمای هوا، ساعات پیادهروی را به شب موکول کنند و از تمام مرزهای ششگانه اربعین شامل شلمچه، چذابه، مهران، خسروی، باشماق و تمرچین استفاده نمایند تا از ازدحام در مرز مهران جلوگیری شود. ایشان در بخش دیگری از سخنان خود خاطرنشان کردند که در این مسیرها، همه با هر زبان و قومیتی برای عشق اباعبدالله یکدل شدهاند و این همدلی، یادآور روزهای دفاع مقدس و توسلهای خالصانه به محضر سیدالشهداست. مهدی مصطفوی، قائممقام معاونت ارتباطات و امور بینالملل دفتر مقام معظم رهبری، نیز با اشاره به شرایط جدید در جهان اسلام و جبههی مقاومت، اعلام کرد که وارد فصل جدیدی از تاریخ تشیع شدهایم و اربعین در سالهای اخیر به یکی از بزرگترین جلوههای همبستگی و وحدت جهان اسلام تبدیل شده است. وی بر ضرورت توجه ویژه به محتوای این مراسم و استفاده از ظرفیت اربعین برای تبیین گفتمان انقلاب اسلامی، معارف ناب تشیع و مفاهیم انسانی همچون ظلمستیزی، عدالتخواهی و حمایت از مظلومان تأکید کرد و ابراز امیدواری نمود که با همکاری و حمایت مسئولان و فعالان فرهنگی، اربعین امسال باشکوهتر از سالهای گذشته برگزار شود و بتوان از این ظرفیت عظیم برای معرفی بهتر معارف تشیع، گفتمان انقلاب اسلامی و ارزشهای انسانی و اخلاقی به مردم جهان استفاده کرد. علیاکبر پورجمشیدیان، رئیس ستاد مرکزی اربعین و معاون امنیتی و انتظامی وزیر کشور، نیز با اعلام آمادگی کامل دستگاههای اجرایی، از برگزاری هشت جلسه ستاد مرکزی و بیست جلسهی تخصصی و هماهنگیهای گسترده با دولت عراق خبر داد و تأکید کرد که زیرساختهای مرزی نسبت به سالهای گذشته ارتقا یافته و پارکینگها، جادهها و پایانههای مرزی بهطور کامل آماده شدهاند. وی همچنین از بازگشایی آزمایشی دو مرز جدید چیلات در استان ایلام و سومار در استان کرمانشاه برای تردد محدود مردم همان مناطق خبر داد و ابراز امیدواری کرد. در صورت موفقیت این طرح و تکمیل زیرساختها، تعداد مرزهای اربعینی از شش مرز به هشت مرز افزایش یابد. پورجمشیدیان با اشاره به تأمین ارز مورد نیاز زائران توسط بانک مرکزی، از زائران خواست این سفر را به نیابت از شهید آیتالله خامنهای و همهی شهدای جنگ تحمیلی، بهویژه شهدای جنگ رمضان و شهدای جبههی مقاومت، انجام دهند و از عشایر و مردم عراق بهخاطر میزبانی شایسته، قدردانی نمایند. در کنار این گزارشهای رسمی، آنچه در مسیر نجف تا کربلا بیش از هر چیز به چشم میخورد، مشارکت مردمی گسترده، مهماننوازی بینظیر عراقیها و همدلی میان زائران با ملیتهای مختلف است که همگی در سایه عشق به اباعبدالله الحسینعلیهالسلام و تبعیت از مکتب مقاومت، جلوهای از تمدن نوین اسلامی را به نمایش گذاشتهاند. این گزارش با تکیه بر آمار رسمی، مشاهدات میدانی و روایتهای زائران و موکبداران تلاش دارد تصویری دقیق و مستند از اربعین ۱۴۰۵ ارائه دهد.
تمرین بزرگ تمدّن مهدوی
هر سال، میلیونها انسان از ملّیتها، زبانها، نژادها و فرهنگهای گوناگون، با مقصدی واحد راهی سرزمینی میشوند که نامش با آزادگی، عدالتخواهی و کرامت انسانی گره خورده است. از شرق و غرب عالم، پیر و جوان، زن و مرد، در کنار یکدیگر کولهبار سفر بر دوش میگیرند و با شوقی مشترک، راهی جادههایی میشوند که مقصد آنها حرم سیدالشهداعلیهالسلام است. جادههای منتهی به کربلا در ایام اربعین، دیگر تنها مسیرهایی جغرافیایی نیستند؛ بلکه به شاهراهی برای نمایش بزرگترین اجتماع داوطلبانه بشر تبدیل میشوند؛ رخدادی کمنظیر که بسیاری از اندیشمندان، جامعهشناسان و پژوهشگران جهان آن را یکی از شگفتیهای عصر حاضر و پدیدهای بیبدیل در عرصهی همبستگی اجتماعی و دینی میدانند. در این مسیر، انسانها با وجود تفاوتهای فراوان در زبان، فرهنگ، قومیت و حتی ملیت، زیر پرچم محبت امام حسینعلیهالسلام به وحدتی کمنظیر دست مییابند. آنچه این اجتماع عظیم را از بسیاری گردهماییهای بزرگ جهان متمایز میکند، داوطلبانه بودن، مردمی بودن و روحیهی ایثار و خدمترسانی است که در جایجای این مسیر به چشم میخورد. میلیونها زائر بدون دعوت رسمی یا سازماندهی متمرکز، تنها با انگیزه، عشق و ایمان گرد هم میآیند و میلیونها نفر دیگر نیز با تمام توان و دارایی خود به خدمت آنان میپردازند. این صحنهها تصویری زنده از ارزشهایی چون اخوت، همدلی، کرامت انسانی و ازخودگذشتگی را پیش روی جهانیان قرار میدهد. اگرچه در نگاه نخست، پیادهروی اربعین یک آیین مذهبی و زیارتی به نظر میرسد، اما با اندکی تأمل روشن میشود که این حرکت عظیم، فراتر از یک مراسم عبادی فردی است و ابعاد گستردهی فرهنگی، اجتماعی، تربیتی و حتی تمدنی دارد. اربعین، مدرسهای بزرگ برای تربیت انسان، الگویی موفق برای همزیستی مسالمتآمیز، بستری برای تقویت سرمایهی اجتماعی و نمونهای عینی از ظرفیتهای تمدنساز اسلام است. در این اجتماع میلیونی، بسیاری از ارزشهایی که جوامع امروز در جستجوی آنها هستند، از جمله اعتماد متقابل، مسئولیتپذیری، خدمت بیمنت، تعاون، احترام به کرامت انسان و همبستگی اجتماعی، نه در قالب شعار، بلکه در عرصهی عمل به نمایش گذاشته میشوند. از این منظر، اربعین تنها یادبود حادثهای تاریخی یا بزرگداشت یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه تجلی یک فرهنگ زنده و پویاست که میتواند الهامبخش شکلگیری جامعهای بر پایهی عدالت، معنویت، اخلاق و همبستگی باشد. همین ویژگیهاست که این حرکت عظیم را به یکی از مهمترین ظرفیتهای تمدنی جهان اسلام تبدیل کرده و آن را در جایگاهی فراتر از یک آیین عبادی قرار داده است؛ ظرفیتی که میتواند در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی و زمینهسازی برای جامعه آرمانی مهدوی، نقشی اثرگذار ایفا کند. حال، پرسش اساسی این است که چگونه یک زیارت چندروزه میتواند حامل چنین پیام و ظرفیتی تمدنی باشد؟ چه عواملی سبب شدهاند که اربعین از مرزهای یک مراسم مذهبی فراتر رود و به الگویی برای همبستگی، انسانسازی و فرهنگسازی تبدیل شود؟ و مهمتر از همه، چه نسبتی میان اربعین حسینی و فرهنگ انتظار وجود دارد و چگونه این حرکت عظیم میتواند جامعه را برای استقبال از ظهور حضرت ولیعصرعجلاللهتعالیفرجهالشریف و تحقق آرمانهای حکومت جهانی عدالت آماده سازد؟ پاسخ به این پرسشها، ما را با ابعاد عمیقتر و کمتر شناختهشدهی این پدیدهی بزرگ تمدنی آشنا خواهد کرد.
امید و انگیزه، مهمترین نیاز مناطق محروم
گروه جهادی وارثین سال ۱۳۹۳ با حضور جمعی از دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه امام صادقعلیهالسلام شکل گرفت. فعالیتهای ما از حاشیهی شهر تهران، بهویژه کورههای آجرپزی، آغاز شد و بیشتر در زمینهی کمک به خانوادهها، دانشآموزان و همچنین برگزاری برنامههای روانشناسی، تحصیلی، فرهنگی و قرآنی فعالیت میکردیم.
اموهب؛ زنی که نمیخواست همسرش را تنها بگذارد
دستانش هنوز خیس بود که سخنان همسرش را شنید. عبدالله تازه از میان مردانی بازگشته بود که برای پیوستن به امام حسینعلیهالسلام آماده میشدند. در خیمهی کوچکشان نشسته بود و با شور و اشتیاق از آنچه دیده بود سخن میگفت. اموهب در سکوت گوش میداد؛ گویی از همان لحظه میدانست این گفتگو پایان زندگی آرام آنها خواهد بود...
امخلف؛ بدرقهای تا بهشت
شاهدان واقعه میگویند خلف پیش از حرکت، نگاهی به خیمه مادر انداخت؛ گویی میخواست آخرین بار از استواری زنی نیرو بگیرد که داغ همسر را تحمل کرده بود و اکنون...
از رنج مادر تا التیام وطن
دکتر «ماریا بیهقی» از آن دسته پژوهشگرانی است که مسیر علمی خود را از یک تجربهی شخصی آغاز کرد. بیماری سرطان مادرش و آشنایی با دارویی به نام هرسپتین، انگیزهای شد تا وارد دنیای پژوهشهای دارویی شود. این علاقه در سالهای بعد به ثبت چند اختراع بینالمللی، کسب مدال طلای سوئیس و سیلیکونولی آمریکا و راهاندازی یک شرکت دانشبنیان در حوزهی اگزوزومتراپی انجامید. با این حال، داستان زندگی او فقط دربارهی موفقیتهای علمی نیست. او در کنار فعالیتهای پژوهشی، با مشکلاتی مانند دریافت مجوزها، کمبود حمایتهای مالی از تحقیقات و دشواریهای اقتصادی نیز روبرو بوده است. در این گفتگو، دکتر بیهقی از مسیر علمی خود، خاطرات کودکی، فقدان مادر و علاقه عمیقش به ایران سخن میگوید.
هشت سال عاشقی، یک عمر ایستادگی
این گفتگو را با یکی از خوشبختترین ساکنان اهل زمین انجام دادم. از آنها که نامش در «همالمفلحون» ابدی است. میپرسید چرا؟ او در خرمشهر، در نقطهی اتصال عزت، شرف، دین و شیعه با خدای کربلا زندگی کرده است؛ او داستان زندگیاش را در کتابی به نام ساجی آورده است. روایتی که فقط روایت جنگ نیست؛ روایت تداوم است. روایت نسلی است که خود در متن میدان بوده، در همان امتداد میدان قد کشیده است. نسلی که صدای انفجار را از نزدیک شنیده، طنین ایثار، مقاومت، دلهره، امید و پایداری را در خانه و خانواده و در حافظهی عمرش داشته و با آن بزرگ شده است. او پاکترین عشق دنیا را تجربه کرده است. عاشق مردى است كه نامش با جنگ گره خورده بود، سردار شهيد امیربهمن باقری، سردارى از ديار غيرت، از آنجا كه هميشه مهد دلاورى و فداكارى بوده است. شهیدی که نماد ايمان، عشق و مردانگى بود، مردى كه در روزهاى سخت؛ بىدغدغه از خود گذشت تا مردمش آرامش و امنیت داشته باشند، تا آب و خاك اين سرزمين بىگزند بماند... ساليان سال، موجهاى خليج فارس شاهد بودند كه چگونه با دل آرام و نگاه مصمم، جانش را سپر وطن كرد؛ دريا را مىشناخت، جوانانش را با عشق هدايت مىكرد، و هر مأموريت را عبادتى مىديد براى حفظ عزت ايران... سردار، رزمندهاى بود از جنس ايمان؛ شنیدهام، وقتى حرف از دفاع و مقاومت مىشد، انگاری وجودش با اطمينان و قلبش با عشق مىتپيد نه براى نام، نه براى عنوان؛ بلكه براى مردمى كه از جنس خودش بودند، خاكنشين و دريادل... نسرین خانم برایم تعریف میکرد که همسرش با لبخند و صبر، با قدمهاى محكم، تا آخرين لحظه پاى شرف و عهدش ايستاد. و حالا سالهای زیادی است كه آسمان جنوب، دلاور دريا را در آغوش گرفته، اما يادش هر روز روشنتر در دلها مىتابد. او رفت، اما موج ايمانش هنوز در سواحل دل مردم جارى است... روحش آرام، يادش جاودان، راهش ادامه دار باد.. خانم نسرین باقری عزیز و مهربان؛ سایه شما مستدام و عمرتان پرعزت. این گفتگو، تنها بازخوانی صفحات کتاب زندگی نسرین باقرزاده یا روایتی از خاطرات او در کتاب ساجی نیست؛ بلکه تلاشی است برای شنیدن صدای ناگفتههای همسر شهید باقری. ما در این مصاحبه، بهدنبال یافتن آن نقطهای هستیم که در آن نسرین باقری چگونه اندوه را به استقامت تبدیل کرد. هدف ما، گشودن دریچهای بهسوی راز تابآوری زنی است که در تلاطم دشوارترین روزهای زندگی، توانست با قدرت، بر مشکلات پیش روی خود ایستادگی کند.
کلاسِ آخر
برای تهیهی گزارش از حضور خانوادههای دانشآموزان شهید میناب، راهی مسجد مقدس جمکران شدیم. این اولین بار بود که من و سمیه اسفندیاری (عکاس مجله)، چنین بیواسطه با لایههای عمیق یک سوگ ملی روبهرو میشدیم. بارها و بارها در حین مصاحبه، میان هقهق مادران و سکوت سنگین پدران، ناچار شدیم دوربین و میکروفون را کنار بگذاریم. پابهپای آنها، بلندبلند گریستیم، نفسی تازه کردیم و دوباره به حرمت خون آن کودکان، روایتگری را ادامه دادیم.
عاشقانهای که به اقیانوس سپرده شد
گفتگوی دیگری دارم با همسر شهیدی جاویدالأثر ولی مگر من چقدر سختجانم؟ که اینهمه درد را میشنوم و دوام میآورم؟ میدانم اگر واژهها را به صف کنم، اگر سطرها را سیاه کنم، اگر جوهر را تمام کنم، روی همهی نوشتههایم پردهای از حریر افتاده است؛ حریری نازک و نمناک، که همهچیز را مات و محو و مبهم میکند. چرا که هرچه دیدهام، هرچه فهمیدهام، هر چه در آن ساعات گفتگو زیستهام، هرچه از آن روز در ذهنم مانده همه را از پسِ پردهی اشک دیدهام و مینویسم. زن، با بغض شکسته، با چشم بارانی، با قلب پارهپاره حرف میزد اما من میفهمیدم این اشکها، فقط از سر غم نیست. اشکِ دلتنگیست، اشکِ جا ماندن، اشکِ حسرت، اشکهایی که از عمقِ جان میجوشند. مینویسم و شما هم نگهبان این حافظه باشید و به نسلهای بعد بگویید: «ما فرزندان دورهای بودیم که غیورترین و زیباترین جوانانمان را در اقیانوسی دور از دست دادیم اما در برابر جنایتکار دنیا زانو نزدیم.» دِنا سند پیروزی زیبایی و پاکی بر زشتی و جنون است. «ملیحه پهلوانی زاده» همسر شهید ناو دنا، بهمن اسفندیاری از امروز دوست دیگر همراهان مجلهی زن روز خواهد بود. ایمان دارم.
لبیک سیدمجتبی
از شهادت امام حسینعلیهالسلام، جامعهی اسلامی با وضعیتی کمسابقه و بسیار سنگین روبرو شد؛ فضایی که از یکسو سرشار از ترس و خفقان بود و از سوی دیگر، شوک و حیرت ناشی از فاجعهی عظیم کربلا بر آن سایه افکنده بود. حکومت یزید لعنهالله با ایجاد فضای شدید اختناق و سرکوب، بسیاری از مردم را به سکوت و انفعال واداشته بود و جرئت هرگونه اعتراض یا همراهی آشکار با اهلبیتعلیهمالسلام را از آنان گرفته بود. در کنار این ترس فراگیر، گروهی دیگر نیز همچنان از شدت مصائب و وقایع جانسوز کربلا در بهت و اندوه فرورفته بودند و با نگرانی به این میاندیشیدند که آیندهی اسلام، سرنوشت امت و مسیر حق پس از این حادثهی بزرگ به کجا خواهد انجامید. همین شرایط دشوار و فضای سنگین اجتماعی سبب شد که بنا بر روایات، «ارتدَّ الناس بعد الحسین إلا ثلاثه»، تنها شمار اندکی از یاران و همراهان، استوار و وفادار در کنار امام سجادعلیهالسلام باقی بمانند. در چنین موقعیتی، بزرگترین و ماندگارترین رسالت سیدالساجدین و زینالعابدینعلیهالسلام آن بود که با صبر، حکمت، تربیت نفوس و تبیین معارف الهی، جامعه را بهتدریج از رخوت، ترس و ناامیدی خارج کند و مردم را بار دیگر به میدان دفاع از حق، مقابله با ظلم و پاسداری از ارزشهای اسلامی بازگرداند. ثمرهی این مجاهدت عمیق و طولانی آن بود که زمینه برای شکوفایی نهضت علمی اهلبیتعلیهمالسلام و بهرهمندی هزاران نفر از دریای معارف ناب امام باقر و امام صادقعلیهماالسلام فراهم شد؛ حرکتی که آثار آن تا امروز در جهان اسلام باقی مانده است. آنچه پس از شهادت سیدالشهداءعلیهالسلام رخ داد، تجربهای که شایسته است امروز نیز پس از شهادت رهبر عزیزمان با دقت، بصیرت و تأمل مورد توجه قرار گیرد. البته میان این دو مقطع تاریخی تفاوتی اساسی وجود دارد؛ در آن روزگار، بخش قابل توجهی از مردم در آغاز راه، امام حاضر و حجت الهی زمان خویش را تنها گذاشتند و از همراهی عملی با ایشان فاصله گرفتند، اما ملت رشید، آگاه و فهیم ایران از همان ساعات نخست اعلام شهادت قائد عظیمالشأن امتاعلیاللهمقامهالشریف، با حضوری گسترده، پرشور و مسئولانه در صحنه، وفاداری خود را به آرمانهای انقلاب و مسیر ولایت به نمایش گذاشتند. اکنون که در یکی از حساسترین و سرنوشتسازترین پیچهای تاریخ قرار گرفتهایم، شناخت این مسئولیتها و عمل به آنها، نقشهی راهی برای حرکت امروز و جهاد فردا خواهد بود. آنچه پیش رو داریم، تنها مجموعهای از توصیهها نیست، بلکه فهرستی از وظایف، مسئولیتها و اقداماتی است که میتواند ضامن استمرار این مسیر الهی و حفظ دستاوردهای آن باشد. در این شماره، برخی از مهمترین این وظایف را با یکدیگر مرور میکنیم و دربارهی ابعاد و ضرورتهای هر یک تأمل خواهیمکرد