فصل برف شیره در راه است
شعر ماه تولد
با این‌که روزهای میانی فصل پاییز را پشت سر می‌گذاریم اما هوا هنوز خیال سرد شدن ندارد و با گرم شدن دوباره هوا، خوردن بستنی هنوز می‌چسبد. علاوه بر این موضوع، اگر روزهای میانی زمستان شکل حقیقی به خود بگیرد و ریزش برف را تجربه کنیم، خوردن برف شیره سنت دیگری است که طعم بستنی‌های تابستانی را تداعی می‌کند، به خصوص نوع سنتی آن را.
شاید جالب باشد بدانید که خوردن برف شیره، رسمی کاملا ایرانی است و ریشه‌های کهنی در تاریخ دارد. آورده‌اند که امپراطوران قدیم ایران، برف شیره را در روزهای گرم سال مصرف می‌کردند چون بنا بر شرایط جوی آن دوران، کوه‌ها و یخچال‌های طبیعی در میانه تابستان هنوز برفی داشتند تا سفره اهالی هگمتانه؛ پایتخت تابستانی شاهان، را رنگین‌تر کند.
400 سال قبل از میلاد، ایرانیان نوع دیگری از دسری مطبوع را ابداع کرده بودند. آن‌ها رشته‌هایی باریک از نشاسته را یخ‌اندود کرده و با گلاب میل می‌کردند. سالیان سال گذشت تا این‌که جامعه غرب از دوران عقب‌ماندگی خود سر برآورد تا با مهدهای متمدنی نظیر ایران باستان هم‌آوردی کند. حدود سال ۱۳۲۹ بستنی ماشینی کالیفرنیا به بازار آمد و ذائقه‌ها به آن عادت کرد.
از سویی دیگر یافته‌های جدیدی نشان می‌دهد که اصولا بستنی، ریشه‌ای ایرانی دارد. در کتاب «مردم دوران مشروطه» آمده است که فردی به نام کریم باستانی، ملقب به کریم یخ‌فروش، پسر جوانی از شهر ری در خیابان جمهوری امروز، بساط یخ‌فروشی داشت و مشتریان ثابت کریم، کارمندان سفارت انگلستان در همان حوالی بودند. این مواجهه هر روزه کارمندان با کریم، رابطه‌ای صمیمانه را بین آن‌ها پدید آورد. کارمندان برای کریم که انگلیسی بلد نبود نام کریم یخی یا همان به گفته خودشان «آیس کریم» را برگزیدند. کریم، در اواسط درگیری‌های دوران مشروطیت برای جلب بیشتر مشتری دست به ابتکار جدیدی زد؛ پدیده‌ای به نام یخ در بهشت.
در همین دوران و برای اولین بار با مخلوط کردن شیر و یخ و زرده تخم‌مرغ و گلاب و شیره ملایر، اولین بستنی تاریخ بشریت را ساخت که مورد استقبال اهالی بازار و همسر سفیر انگلیس قرار گرفت. مغازه‌ای در همان حوالی توسط سفیر انگلیس به کریم اهدا شد که بر سر در آن به زبان انگلیسی اسم فامیل کریم یعنی باستانی (bastani) نوشته شده بود که ایرانی‌ها به اشتباه بستنی می‌خواندند. در زمان افتتاح فروشگاه سفیر انگلیس اسم محصول را به احترام کریم، آیس کریم گذاشت.
میرزا حسن‌خان مستوفی، مستوفی‌الممالک دوران مشروطیت، در کتاب خاطراتش می‌نویسد: «این کریم باستانی، لیسیدنی ساخته است از سرداب‌های یزد سردتر، از لب یار شیرین‌تر، از پنبه خراسان نرم‌تر.» سال‌ها بعد کریم با یکی از کارمندان سفارت انگلیس به نام الیزابت بسکین رابینز ازدواج کرده و به انگلستان و بعد از آن به آمریکا مهاجرت می‌کند.
می‌بینید که روایت راجع به بستنی بسیار است و هنوز معلوم نیست استناد آن به نام کریم باستانی واقعی است یا نتیجه خلاقیت طنازانه یک ایرانی است. به هرحال ریشه این خوراکی تفننی هر چه باشد از لذت خوردن آن در تابستان و حتی زمستان نمی‌کاهد.
سال پنجاهم.شماره2486