اندیشه و فرهنگ - جریان شناسی

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. هر جریان نفوذی برای ماندگاری به یک پیاده‌نظام اجتماعی نیاز دارد. نخبگان را می‌شود در محفل‌های بسته جذب کرد اما تغییر الگوی زیست یک ملت از راه محفل‌های بسته ممکن نیست. برای این کار باید به خانه رسید و خانه را از راه زن تغییر داد. جریان‌هایی که در دو قرن اخیر در پی دگرگون‌کردن هویت فرهنگی ایران بوده‌اند، این نکته را خوب می‌دانستند. به همین دلیل زن ایرانی در ادبیات و عمل آنان هم هدف بود، هم ابزار و هم ویترین. در این شماره تلاش کردیم مسیر شکل‌گیری و گسترش فراماسونری در ایران را مرور کنیم و نشان دهیم در هر مرحله از چه ظرفیت‌هایی از جامعه‌ی زنان بهره گرفته شده است.

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. در هفته‌های گذشته لابه‌لای اخبار تند و تیز سیاسی، برگزاری یک مراسم و پای شکسته و ترور یکی از حضار حسابی در فضای مجازی همه‌گیر شد، در این بین گمانه‌زنی‌ها هم شدت گرفت و هرکس رفتارهای آن‌ها را کُدی به دشمن تلقی کرد، اگر ما ماجرا را با این نگاه نبینیم و بگوییم نباید دچار تئوری‌های توطئه نشویم باید از زاویه‌ی جریان‌شناسی به نفوذ در انقلاب اسلامی نگاه کنیم، ماجرایی که شبیه یک هزارتوی عجیب و چند ظلعی است و فقط محصور به جاسوس‌های سیاه‌پوش موساد نمی‌شود بلکه ممکن است در کسوت یک آدم شبیه خودمان سروکله‌اش پیدا بشود و بعد از چندین سال رد پای تفکر نفوذی‌اش بیرون بزند، در این شماره از جریان‌شناسی زن روز به عمده‌ترین جریان نفوذ در این روزها پرداخته‌ایم که بیش از هرچیز از این زاویه غرب‌باوری آن‌ها را می‌شود دریافت.

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. انتشار خبر طاعون سیاه دوباره حافظه‌ی جمعی را به همین چند سال قبل و همه‌گیری کرونا برد، آن روزها که ماسک و الکل و هزار و یک تدبیر را اتخاذ می‌کردیم تا حداقل دچار بیماری نشویم و از دام مرگ احتمالی بگریزیم. حالا بازتعریف یک همه‌گیری دوباره‌ی آن هم وسط جنگ سخت و دنیای بهم ریخته‌ای که در آن روزگار می‌گذرانیم هراس‌انگیز است با این حال حتماً همه‌ی ما با این سؤال روبرو شده‌ایم که در این جهان، وسط درگیری اوکراین و روسیه و اوضاع نامعلوم نبرد تحمیلی اخیر به کشورمان طاعون سیاه دیگر چه فرقه‌ای است؟ بررسی چرایی ریشه بیماری‌های که سلاح زیستی هستند تا بیماری و خواندن تاریخچه‌ی متنوعی که یک‌سرش در آزمایشگاه‌های پزشکی و سر دیگرش در سیاست است می‌تواند بخش عمده‌ای از گره‌های ذهنی ما را باز کند؛ در جریان‌شناسی این شماره از زن روز ما به عمق تاریخ سفر کردیم تا سر از سلاح بودن بیماری دربیاوریم و ببینیم موج طاعون سیاه به یک‌باره سروکله‌اش از کجا و برای چه جریانی پیدا شده است:

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. «امروز کسانی بر اساس محاسبات دنیایی ما را ابرقدرت چهارم دنیا می‌دانند؛ البته بر اساس محاسبات الهی قدرت اول جهان هستیم. روزهای آینده به مراتب شکوهمندتر از این روزها خواهد بود» این جمله‌ی کلیدی از زبان یک فرد عادی بیان نشد بلکه رهبر انقلاب امام سید مجتبی حسینی خامنه‌ای آن را در بیانیه‌ای که هفته‎های گذشته صادر فرمودند، اظهار داشتند، همین عبارت ناگهان ما را می‌برد به شب‌های طولانی تحلیل‌گران در مراکز مطالعاتی غرب، که تقریباً همیشه شبیه هم است، بالا و پایین کردن اعداد و ترتیب تعداد جنگنده‌ها، تناژ ناوها، بودجه‌ی دفاعی، تعداد پایگاه‌ها و... این آمار بیان‌گر رتبه‌بندی کشورها در جدولی است که آن‌ها را قوی‌تر از سایرین می‌کند، این روزها اما حساب و کتاب تحلیل‌گرها با هم جور درنمی‌آید؛ جریان‌شناسی ایران به‌عنوان قدرت نوظهور چهارم جهان و چرایی آن سوژه‌ی این شماره از جریان‌شناسی زن روز است که آشفتگی تحلیلگرهای خارجی و داخلی‌های غرب‌زده را منظم می‌کند

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. نور کم‌جانی از پنجره‌ی شکسته به داخل اتاق می‌تابد. زن جوان روی تشکی که کف زمین انداخته نشسته و دختر شش‌ساله‌اش را در آغوش گرفته، همان‌طور که هزاران بار در این دو سال با هزاران امید او را محکم بغل کرده است. صدای پهپاد که از بالای سرشان رد می‌شود، عادی شده درست مثل صدای باد. روی دیوار پشت سرش، رد ترکش هنوز باقی است؛ زیر آن، اسامی شهدای خانواده را با قلمو و رنگ نوشته‌اند همان‌هایی که همان که در بمباران محله‌ی شجاعیه زندگی‌شان تمام شد. زن برای چشم‌های پرسش‌گر کودک که چه زمانی آرامش به غزه برمی‌گردد جوابی ندارد. این زن، مثل هزاران مادر دیگر غزه، دو سال است که هم مادری می‌کند و هم نان‌آور است، هم پرستار زخمی‌هاست و هم راوی زنده‌ای که با موبایلش، در قطعی‌های پیاپی برق و اینترنت، تلاش می‌کند صدای محله‌اش را به بیرون برساند. دو سال از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ گذشته و آنچه در این دو سال از دل آن بیرون آمد، به‌مراتب فراتر از یک جنگ در یک باریکه ساحلی بود؛ زلزله‌ای بود که خط‌کشی‌های امنیتی، سیاسی، دیپلماتیک و روانی خاورمیانه را از نو ترسیم کرد.

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. همین هفته‌های قبل بود که یک شورا که اتفاقاً خرج و برجش پای آمریکاست حادثه‌ی تلخ میناب و لامرد را به‌عنوان جنایت جنگی اعلام کرد و همین باعث ناخوشامدی اربابش شد و برای بار چندم کاخ سفید از این مجموعه‌ی مثلاً حقوق بشری خارج شد، اصولاً همه می‌دانیم که وقتی حرف از حقوق بشر در ادبیات نهادهای غربی و در رأس آن‌ها سازمان ملل به میان می‌آید، باید این پرسش بنیادین را از خودمان بپرسیم که حقوق بشرِ چه کسی و به نفع چه کسی؟ شورای حقوق بشر سازمان ملل، که در تبلیغات رسمی خود را نمادی از عدالت جهانی و دفاع یکسان از حقوق همه‌ی ملت‌ها معرفی می‌کند، حالا در عمل به یکی از ابزارهای فشار سیاسی غرب علیه کشورهای مستقل، به‌ویژه جمهوری اسلامی ایران، بدل شده و در مقابل در برابر بزرگ‌ترین جنایات علیه بشریت در عصر حاضر، سکوت یا کنشی نمایشی و بی‌اثر در پیش گرفته است. جریان‌شناسی این شماره از زن روز تلاش دارد در چند محور نشان دهد که شورای حقوق بشر سازمان ملل، از بدو تأسیس تا امروز، هرگز نتوانسته و اساساً هرگز اجازه نیافته از چارچوب منافع قدرت‌های استکباری فراتر برود و خروج نمایشی آمریکا هم حالا برای این است که خودش و این سازمان کمتر زیر علامت بزرگ‌ترین سؤال تاریخ، یعنی چرایی، چگونگی و کارکرد حقوق بشر آمریکایی برود

حرف از پرچم که به میان می‌آید ضمیر ناخودآگاه ما یاد اولین بار می‌افتد که توی مدرسه سرود ایران را خواندیم و ایستادیم به تماشای موج خوردن پرچم بر بلندی میله‌ای که اگر هزار سال نوری هم رشد می‌کردیم قدمان به آن نمی‌رسید با این حال مفهوم پرچم برای ما و همه‌ی کسانی که بویی از وطن برده‌اند یک مفهوم فطری شبیه مادر و وطن است! اصلاً برای همین است وقتی به هر بهانه‌ای اپوزسیون، به پرچم ایران توهین می‌کند قلب‌مان مچاله می‌شود اما مفهوم پرچم ایران، گاهی به‌واسطه‌ی گوناگون و بنا به خواست دشمن و برای اینکه روی غیرت ما پا بگذارد، تبدیل به بدل و تقلب می‌شود، در این شماره از جریان‌شناسی به جریان تعویض نمادهای پرچم ایران و سوءاستفاده‌ی جریانات سیاسی خارج‌نشین می‌پردازیم:

نیمه‌شب یک آپارتمان در حومه‌ی لس‌آنجلس، نوجوانی پانزده‌ساله دسته‌ی بازی را رها نمی‌کند. روی صفحه، شخصیتی که او هدایتش می‌کند، سومین قربانی مرحله را با ضربه‌ای که طراحان بازی آن را فینیشینگ موو نامیده‌اند از پا در می‌آورد؛ صحنه آهسته می‌شود، دوربین دور می‌زند تا لحظه‌ی مرگ را از زوایای مختلف نشان دهد و به بچه امتیاز می‌دهد. همان ماه‌ها، در میناب ایران، زیر آوار دبستان شجره طیبه، پیکر کوچک دانش‌آموزانی که ساعتی پیش مشغول درس بودند بیرون کشیده می‌شود؛ حمله‌ای که بنا بر گزارش نهادهای حقوق بشری، در سه نوبت پیاپی مدرسه را هدف قرار داد و به کشته‌شدن حدود صد و پنجاه غیرنظامی، از جمله بیش از صد کودک شش تا سیزده ساله، انجامید. ساعتی بعد، همین فاجعه در بولتن خبری بسیاری از رسانه‌های بزرگ غربی در قالب گزارشی خنثی درباره‌ی تشدید تنش‌ها و نوسان بازار نفت جای گرفت. دو تصویر که هیچ ربط ظاهری به هم ندارند، محصول یک فرایند مشترک‌اند؛ فرایندی که خشونت را از استثنا به قاعده، از فاجعه به امر روزمره و از چیزی که باید در برابرش ایستاد به چیزی که باید با آن کنار آمد بدل می‌کند. این پرونده‌ی جریان‌شناسی به همین فرایند در سه میدان به‌ظاهر متفاوت می‌پردازد:

آیت‌الله سیدمحمود طالقانی از جمله شخصیت‌هایی است که شناخت او بدون شناخت فضای فکری و سیاسی ایران معاصر ممکن نیست. او در دوره‌ای به میدان آمد که جامعه‌ی ایران از یک‌سو با استبداد سیاسی پهلوی و از سوی دیگر با نفوذ فکری مکاتب وارداتی مواجه بود. در چنین شرایطی، جریان‌های گوناگونی برای پاسخ دادن به بحران هویت، عقب‌ماندگی، استعمار و بی‌عدالتی شکل گرفته بودند؛ از ملی‌گرایی و لیبرالیسم گرفته تا مارکسیسم و جریان‌های مذهبی، همین جریان‌ها بعدها او را خواستند مصادره به مطلوب کنند، حالا در آستانه‌ی چهل و هفتمین سالگرد ابوذر انقلاب به سراغ بررسی اندیشه‌ی او و جریان‌شناسی تفکراتش رفتیم و با نگاهی واقع‎‌گرایانه به او و اندیشه‌ی اصیلش پرداختیم:

در تاریخ مقاومت ایران، هر بار که خانه‌ای در برابر دشمن ایستاده، ردپای زنی هم کنار آن سنگر بوده است؛ زنی که یا سلاح به دوش کشیده یا خشاب پر کرده یا با کلامش شعله‌ی مقاومت را در دل مردان زنده نگه داشته. از میدان‌های صدر اسلام تا جبهه‌های دفاع مقدس، این حضور هیچ‌گاه حاشیه‌ای نبوده، هرچند در روایت رسمی تاریخ، این روایت‌های زنانه اغلب پشت نام یک قهرمان مرد پنهان مانده است. جنوب ایران و به‌طور مشخص روستای کوچک دلوار در تنگستان بوشهر، یکی از روشن‌ترین نمونه‌های این الگوی تکرارشونده را در دل خود دارد. وقتی در مرداد ۱۲۹۴ چهار ناو جنگی انگلستان در برابر این بندر هفتصدنفره لنگر انداختند، رئیس‌علی دلواری دستور داد زنان و کودکان به کلوت بوجیر، دور از تیررس دشمن، پناه ببرند. اما در همان ساعتی که کاروان زنان و کودکان از روستا دور می‌شد، زنانی دیگر راه معکوس را در پیش گرفتند برای مقاومت زنانه دلوار و نقش آن‌ها در شکل‌گیری جریان دفاع سوژه‌ی این شماره از جریان‌شناسی ماست: