تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم، و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. هفده اسفند 1404 در حالی ‌که 9 روز از شهادت امام امت آن هم در وسط یک جنگ نابرابر می‌گذشت و کشور طبق قاعده‌های قانونی توسط شورای رهبری اداره می‌شد، در یک سحر مبارک ماه رمضان و در زیر آتش موشک‌ها و جنگنده‌های دشمن، شبکه‌ی خبر به تمام گمانه‌زنی‌ها درباره‌ی رهبر آینده‌ی جمهوری عزیز اسلامی ایران خاتمه داد. آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای توسط رأی مجلس خبرگان رهبری به‌عنوان ولی‌فقیه انتخاب شدند. شاید حال ما ایرانی‌های حاضر در قرن تازه، چندباری در تاریخ شیعه تکرار شده باشد اما قدر مسلّم سال 68 نزدیک‌ترین حال ممکن به روزگار ما با انتخابی هوشمندانه سرمشق شد؛ در آن زمان مثل امروز درست‌ترین اتفاق ممکن رخ داد یعنی شهید آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای به‌عنوان دومین رهبر ایران زعامت امور را در دست گرفتند، بررسی چگونگی سازوکار مجلس خبرگان رهبری و نهادهای موازی با آن و البته دشمنانش؛ سوژه‌ی جریان‌شناسی این شماره‌ی زن روز است.

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم، و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. همیشه سفر آن هم از نوع سیاسی‌اش خوشایند نیست. چشم‌تان را ببندید و برگردید به 54 سال قبل، زمانی که ظاهراً نه خبری از جنگ بود و نه به تعبیر پهلوی‌چی‌ها کسی برای ایران شاخ و شانه می‌کشید، اما آیا واقعاً هیچ چیزی ایران را تهدید نمی‌کرد؟ قضیه از آن چه به نظر می‌رسید پیچیده‌تر بود. در فاصله سال‌های 1347 تا 1348، سه بحران بزرگ جهانی پشت پرده در حال رقم خوردن بود که نقشه‌ی منطقه‌ی غرب آسیا را بازتعریف کرد. بحران‌هایی که ریچارد نیکسون را مجبور کرد تئوری جدیدی برای حفظ هژمونی آمریکا طراحی کند؛ تئوری‌ای که نقطه‌ی اوج آن، سفر تاریخی ۹ خرداد ۱۳۵۱ به تهران و واگذاری امنیت خلیج فارس به شاه بود. این سفر آن‌قدر مهم بود که رئیس‌جمهور وقت آمریکا چمدان بسته و با اهل و عیال به ایران آمد؛ بررسی دکترین نیکسون به‌عنوان یک جریان اقتصادی، سیاسی و اجتماعی می‌تواند اهمیت این سفر و تأثیر آن را در نیم قرن بعد را مشخص کند؛ جریان‌شناسی این شماره از زن روز با این سفر عجیب و پیچیده شروع می‌شود:

آمریکا نزدیک به نیم قرن است که در حال تلاش برای متلاشی کردن جامعه‌ی ایران است، البته این تلاش‌ها قبل‌تر هم بود؛ یعنی در دوره‌ی پهلوی‌ها که اتفاقاً نوچه‌ی آمریکایی‌ها بودند این جهد بی‌حاصل‌شان از طریق طرح‌های فرهنگی و اقتصادی اتفاق می‌افتاد و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی هم لایه‌های سخت‌تری از خود نشان داد؛ اصلاً برای همین بود که شوراها و نهادهای ضدایرانی مختلف تشکیل می‌دادند و کلی بریز و بپاش می‌کردند تا ایران نباشد و نماند! با همه‌ی این تفاصیل ایران ماند و با اقتدار به مسیر پیشرفت خودش ادامه می‌دهد. در بحبوحه‌ی جنگ رمضان؛ اسم یک نهاد آمریکایی در اخبار خیلی به گوش‌مان خورد، سنتکام! شاید آن موقع بعضی‌‍‌هایمان پِی این بودیم ببینیم سنتکام دقیقاً چیست و کجای نامعادله‌ی جنگ آمریکایی ـ صهیونی قرار دارد. ما در این شماره از جریان‌شناسی زن روز سنتکام را زیر ذره‌بین گذاشتیم تا ببینیم نقش آن در جنگ‌افروزی در ایران و غرب آسیا چیست و چطور می‌خواهد در معادلات قدرت مؤثر واقع شود:

متفکران جهان می‌گویند: جنگ، اولین قربانی‌اش مردم‌اند. دومین قربانی‌اش اقتصاد. این یک قاعده‌ی جهانی است که استثنا ندارد. ایران در بیش از چهل سال اخیر سه نوع جنگ متفاوت را از نزدیک لمس کرده، جنگ تحمیلی هشت‌ساله علیه صدام، جنگ تحریم‌های تمام‌عیار اقتصادی با محوریت آمریکا و اسرائیل و از بهمن ۱۴۰۴، جنگی ترکیبی که هم نظامی است و هم اقتصادی. هر سه جنگ، یک پیامد مشترک داشته‌اند؛ تورم افسارگسیخته، رکود سنگین، کاهش درآمد سرانه و فرسایش سرمایه‌ی اجتماعی. اما در دل این ویرانی، جریانی هم زیسته که کمتر دیده شده است. جریانی از جنس صبر، مدیریت و ایثار. زنانی که در غیاب مردان، اقتصاد خانه را سرپا نگه داشتند، با قناعت و احتیاط، سفره را جمع نکردند، جلوی احتکار و شایعه ایستادند و ثابت کردند که سربازان گمنام جبهه‌ی اقتصاد مقاومتی‌اند. جریان‌شناسی این شماره، بی‌پرده و مبتنی بر آمار و تاریخ، روایتی است از هزینه‌های سنگین جنگ بر اقتصاد ایران و جهان و نقش بی‌بدیل زنان در عبور از بحران.

وقتی دکتر منوچهر متکی، مقابل لنز دوربین‌ها در جواب یاوه‌گویی نماینده‌ی بحرین در مجمع اتحادیه‌ی بین‌المجالس این‌بار در قامت نماینده‌ی خانه‌ی ملت، بحرین را با عنوان شهر خواند، فقط هدفش یادآوری تاریخچه بی‌کفایتی خاندان پلهوی نبود بلکه می‌خواست به آن‌ها بگوید برخی از کشورک‌های خلیج همیشه فارس عملاً هیچ‌وقت از خودشان اختیاری نداشته‌اند چنانچه تاریخ هم اثبات کرده که وابستگی به آمریکا برای کشورهای شورای همکاری خلیج فارس هرگز یک مفهوم سیاه‌وسفید نبوده است. این وابستگی در طول چهار دهه‌ی گذشته همواره به‌مثابه یک طیف عمل کرده یعنی از وابستگی نظامیِ تمام‌عیار بحرین با میزبانی ناوگان پنجم، تا مدل مستقل‌تر عمان که هیچ پایگاه دائمی آمریکایی را در خاک خود تحمل نمی‌کند. اما نبرد تحمیلی اخیر این طیف را به چالشی تازه کشانده است. بررسی شورای همکاری خلیج‌فارس و کشورهای عضو آن سوژه‌ی این شماره از جریان‌شناسی ماست تا با کندوکاو در تاریخچه‌ی این شورا و نقش کشورهای وابسته به آمریکا به چرایی خاک‌فروشی آن‌ها برسیم:

«از آمریکا جز ضرر و زیان ندیدیم». این جمله‌ی کلیدی امام خمینی‌ره که در نخستین سال‌های انقلاب بر زبان جاری شد، نه یک شعار تبلیغاتی، که حاصل تجربه‌ای چهل‌وهفت ساله است. تجربه‌ای که هر بار با قول و قرار آمریکا آغاز شد و با عهدشکنی و خیانت به پایان رسید. از قرارداد الجزایر و عملیات آخوندک گرفته تا برجام و ترور سردار رشید اسلام شهید حاج‌قاسم سلیمانی، یک الگوی ثابت تکرار شده است؛ آمریکا پای میز مذاکره می‌آید، تعهد می‌دهد و سپس یا مستقیماً نقض عهد می‌کند یا با بهانه‌جویی، از زیر بار تعهداتش شانه خالی می‌کند. این شماره از جریان‌شناسی زن روز درصدد است با نگاهی به تاریخ نقض عهدها، نظام‌مندی این عهدشکنی‌ها را کشف کرده و نشان دهد که چرا واژه آمریکایی در ادبیات سیاسی ایران به ضرب‌المثل بی‌اعتباری تبدیل شده است.

تنگه‌ی هرمز را روی نقشه پیدا کنید. در نگاه اول، فقط یک نوار باریک آبی فیروزه‌ای است که توده‌ی خشکی ایران را از شبه‌جزیره‌ی عربستان جدا می‌کند. اما این خطِ روی کاغذ، در دنیای واقعیت، گران‌ترین و مرگ‌بارترین گذرگاه آبی جهان است. بیایید با جغرافیا شروع کنیم، جغرافیای زنده‌ای که هر روز صبح، قیمت بنزین ماشین شما در تهران و قبض گرمایش خانه‌ی‌ لندن‌نشین‌ها را تعیین می‌کند. همین‌قدر ساده می‌شود به اهمیت تنگه‌ی هرمز پی برد، تنگه‌ای که در جنگ رمضان دمار از روزگار آمریکا و دشمن صهیونیستی درآورده و اکنون تبدیل به مهم‌ترین نقطه روی دریا و خشکی در جهان معاصر شده است، حالا بعد از تاب‌آوری ملی در مقابل دشمن آمریکایی ـ صهیونی، اهمیت حاکمیت این تنگه برای همه‌ی ما روشن می‌شود، تنگه‌ای که می‌توان آن را نماد خواست و اراده‌ی ملی معرفی و تا سال‌ها با حفظش امنیت کشور اسلامی‌مان را تضمین کرد؛ بررسی تنگه‌ی هرمز به‌عنوان یک جریان سیاسی، امنیتی و اقتصادی، سوژه‌ی این شماره از جریان‌شناسی زن روز است که آن را می‌خوانید.

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم، و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. گاهی تاریخ را فقط از روی صداهای بلند می‌شناسیم؛ از فریاد میدان‌ها، از برق شمشیرها، از لحظه‌های خونین. اما تاریخ، همیشه در هیاهو نوشته نمی‌شود. گاهی یک جامعه، نه در اوج شور انقلابی، بلکه در میانه‌ی خستگی و فرسایش، به یک منجی نیاز دارد؛ به کسی که نه صرفاً فرمانده‌ی میدان جنگ، که معمار امید باشد. در چنین لحظه‌ای است که نام امام حسن مجتبی‌علیه‌السلام معنا پیدا می‌کند. او در روزگاری چشم به جهان گشود که هنوز عطر پیامبر در مدینه جاری بود، اما سال‌ها بعد، هنگامی که جامعه‌ی اسلامی زیر بار جنگ‌های داخلی، دنیاطلبی نخبگان و جنگ روانی شام خم شده بود، نقش دیگری بر عهده گرفت: حفظ روح یک امت. اگر برخی قله‌های تاریخ با حماسه شناخته می‌شوند، اینجا با صبرِ سازنده و کرامتِ امیدآفرین روبرو هستیم. بازخوانی ولادت امام حسن‌علیه‌السلام، بازخوانی تولد یک شخصیت صرفاً تاریخی نیست؛ بازگشت به الگویی است که می‌آموزد چگونه می‌توان در عصر فرسایش، امید را مهندسی کرد و جامعه را از فروپاشی نجات داد:

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم، و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. تهران دهه‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۵۰، شهری در حال تغییر بود؛ خیابان‌ها پر از کالسکه و چهره‌ها درهم برهم بود و بازار و دربار در رقابت با سفارت‌خانه‌ها قرار داشتند. در همین شهر، مدرسه‌های خارجی شکل گرفتند؛ از مدرسه آمریکایی البرز تا مدارس فرانسوی سن‌لوئی و دارالفنون که در ظاهر رنگ و بوی جهانی به تهران می‌بخشیدند. این مدارس فقط محل آموزش ریاضیات، زبان و تاریخ نبودند؛ بلکه حلقه‌های شبکه‌ای ایجاد می‌کردند که دانش‌آموختگان آن‌ها بعدها در سیاست، اقتصاد و فرهنگ ایران تأثیرگذار شدند. چه کسی فکر می‌کرد همان کلاس‌های فرانسوی و آمریکایی، پشت پرده، نخبگان ایران را به دو دسته تقسیم کند: کسانی که با ایده‌های غربی خو می‌گرفتند و کسانی که بعدها حلقه‌ای از روشن‌فکران ملی و مذهبی را شکل دهند؟ این مدارس، نه‌تنها مکان آموزش، بلکه عرصه‌ای برای جریان‌سازی پنهان بودند. در این پرونده، ما قصد داریم سراغ شبکه‌ها، جریان‌ها و نفوذ مدارس خارجی در تهران برویم و ببینیم چگونه نخبگان تربیت شدند، چه ارزش‌ها و ایدئولوژی‌هایی منتقل شد، و چه ارتباطی با سیاست و فرهنگ ایران در دهه‌های بعد پیدا کردند. جریان‌شناسی مدارس خارجی، پنجره‌ای برای درک پیچیدگی‌های تاریخ معاصر ایران و روابط آن با جهان خارج است.

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم، و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. می‌گفت مرد باید سبیل‌هایش کلفت باشد و تا دلت می‌خواهد با صدای بَم و زُمختش روی اعصابت راه برود. بعد هم که عرق‌کرده و با سر و صورت خاک و خُلی از کار، داخل خانه بیاید با همان لحن جدی‌اش بگوید: «ضعیفه شام چی داریم؟» می‌خواهم بگویم دوره‌ی این حرف‌ها گذشته که یادم می‌آید آقاجان خدابیامرز هم هیچ‌وقت با یک چنین ادبیاتی با خود خان جون که حالا دارد داداش محمد را برای تازه عروسش شیر می‌کند حرف نزده، توی حرفش می‌پرم و می‌گویم: «خان جون دیگه دوره زمونه عوض شده، کسی با عربده‌کشی و زورگویی توی خونه حرفش رو به کرسی نمی‌نشونه!» او هم عینک ته‌استکانی‌اش را روی دماغ کوفته‌ایش جابجا می‌کند و می‌گوید: «شما دخترا پررو شدید، مادر خدابیامرزم می‌گفت اگه ما روزی سه فصل کتک نمی‎‌خوردیم روزمون شب نمی‌شد اما شماها اوضاع‌تون خیلی بهتر از دوره و زمانه‌ی ما و مادرهای ماست.» با خودم فکر می‌کنم حالا مدت‌هاست که برخلاف نظر خان جون، رفتارهای خشونت‌آمیزی که به‌خاطر دلایل مختلف علیه زن‌ها صورت می‌گرفته به حداقل رسیده و خان جون گاهی شبیه bbc و بقیه رسانه‌های فارسی زبان سعی در سیاه‌نمایی آن هم به‌خاطر منافع نوه‌اش دارد. موضوع خشونت علیه زنان البته که سال‌های طولانی است تبدیل به سوژه‌ی رسانه‌های مختلف شده است، اصولاً این سوژه مثل موضوعات حقوق بشری، خوراک خوبی علیه ایران است. در این شماره ما به سراغ موضوع خشونت و چگونگی آن در ایران می‌رویم و سپس به بررسی ابعاد آن در ایران و مقایسه با جهان می‌پردازیم تا از این طریق به این نکته برسیم که آیا رسانه‌های خارجی و برخی از داخلی‌هایشان در این زمینه راست می‌گویند یا دروغ؛ پس با ما همراه باشید.