شاید اولین چیزی که با شنیدن کلمه‌ی مبارزه در ذهن ما شکل می‌گیرد مفهوم اسلحه، تعقیب و گریز و از آن مهم‌تر هدف است، در تاریخ پر فراز و نشیب انقلاب اسلامی، اسامی‌ای هستند که از حالت فردیت عبور کرده و تبدیل به یک جریان زنده و مانا شده‌اند، «سیدعلی اندرزگو» از همان شخصیت‌هاست، مردی که در طی حیاتش با 24 هویت مجعول، سیستم‌های امنیتی دشمن بیگانه و ساواک را فلج کرده بود و حسرت اینکه او را دستگیر کنند مدت‌ها بر دل‌شان مانده بود. سید جوان انقلابی، زندگی و مشی مبارزاتی‌اش سرمشق مبارزانی مثل شهید آیت‌الله سیدعلی حسینی خامنه‌ای بود؛ جریان‌شناسی این مهم سوژۀ این شماره از زن روز است که آن را می‌خوانید:

در میان انبوه مساجدی که در جهان اسلام قد برافراشته، از ایاصوفیه‌ی باشکوه تا مساجد جامع ایران، هر یک به‌نوعی یادگار ایمان و هنر یک تمدن است، اما در این میان، نام یک مسجد از حیث «جریان‌شناسی نفاق» چنان اهمیت راهبردی دارد که بدون شناخت آن، درک تاریخ صدر اسلام ناقص می‌ماند؛ مسجدی که هرگز به بقعتی برای عبادت تبدیل نشد، بلکه به کمینگاهی برای ضربه زدن به بنیان‌های تازه‌استوار مدینه بدل گشت، مسجدی که پیامبر اسلام فرمان ویرانی آن را صادر کرد تا فتنه در نطفه خفه شود و پایگاه منافقان برای همیشه برچیده شود. این شماره‌ی زن روز، ذره‌بین جریان‌شناسی خود را بر این مسجد و کارگزاران پشت پرده‌ی آن متمرکز کرده تا پاسخی برای این پرسش همیشگی بیابد که چگونه ممکن است یک نهاد دینی، به ظاهر خیرخواهانه، این‌چنین در خدمت تخریب و خیانت درآید و این حادثه، چه درس‌های ماندگاری برای مواجهه با پدیده‌های مشابه در طول تاریخ دارد؟

هفته‌های گذشته انتشار تصویر دختر آمریکایی که در اردن و با ضرب موشک‌های ایران به درک واصل شد، تقریباً تصویر بلافصل رسانه‌های مختلف غربی ـ آمریکایی بود، برخی از این رسانه‌ها با دراماتیک کردن قصه و نمایش مادر دختر 19 ساله که در ارتش آمریکا مشق آدم‌کشی می‌کرد تلاش کردند او را به‌عنوان یک قهرمان ملی جا بزنند با همه‌ی این‌ها سال‌هاست انتقادات جدی درباره‌ی حضور زن‌ها در ارتش آمریکا در دل این کشور وجود دارد که هرگز مورد بررسی قرار نگرفته، ما در این شماره ریشه‌ها، بازیگران و پیامدهای این چرخش را که از پاییز ۲۰۲۵ کانون توجه رسانه‌ها و محافل سیاسی آمریکا شده، در قالب یک جریان‌شناسی زنانه بررسی می‌کنیم؛ چرخشی که نشان می‌دهد آنچه دیروز دستاورد فمینیستی خوانده می‌شد، امروز به‌سادگی می‌تواند برچسب تهدید آمادگی رزمی بخورد و این وسط فقط زن‌ها هستند که قربانی بزرگ این تفکر نادرست‌اند.

در میان تندباد جنگ و در شرایطی که دشمن تروریست آمریکایی درصدد تخریب زیرساخت‌های کشور است، چرایی ایجاد درگیری نظامی در ایران آن هم بعد از اتفاقاتی که در دی‌ماه سال 1404 رخ داد، رشته‌ی باریکی را در استدلال‌های تاریخی و از آن مهم‌تر در نظریه‌پردازی یک جنگ به تصویر می‌کشد و آن چیزی جز عبارت کودتا نیست، شاید تا پیش از این گمان می‌کردیم جنگ به‌دلیل تضاد منافع آمریکا و اسرائیل با ایران به ما تحمیل شده اما عمیق‌تر که می‌شویم رد روشنی به نام ایجاد آشوب داخلی و کودتا برای تغییر یک نظام سیاسی را پیدا می‌کنیم. بررسی این روال در کوچه پس‌کوچه‌های تاریخ سوژه‌ای است که ما را به هشتاد تا صد سال گذشته می‌برد سال‌هایی که دشمنان به طمع دستیابی به منابع ایران برنامه‌ریزی دقیقی برای ایجاد تغییر در ساختار سیاسی اجتماعی ما کردند؛ بررسی مهم‌ترین کودتاهای ایران معاصر سوژه‌ی این شماره از جریان‌شناسی ماست که آن را می‌خوانید:

در محله‌ی الشجاعیه‌ی غزه، روی دیواری که نیمی از آن فروریخته و نیمه‌ی دیگرش هنوز ایستاده، دستی با اسپری سیاه یک کلید کشیده است؛ کلیدی بزرگ‌تر از قامت آدمی، با دندانه‌هایی که مثل ستون فقرات یک ماهی از هم فاصله گرفته‌اند. کسی نمی‌داند چه کسی این کلید را کشیده، در چه ساعتی از شب، با چه اسپریِ ته‌کشیده‌ای؛ شاید دست یک پسر نوجوان بوده که پدرش را از دست داده، شاید دست زنی که هر شب، پیش از خواباندن بچه‌هایش زیر یک سقف نیمه‌ویران، به همین کلید نگاه می‌کند و به خانه‌ای فکر می‌کند که دیگر وجود ندارد. عکس این دیوار را یک خبرنگار محلی گرفته و در یکی از صفحات میدانی منتشر کرده، بی‌هیچ توضیحی، انگار خود تصویر کافی باشد. زیر آن کلید، با خطی کج و عجولانه، نوشته‌اند: «برمی‌گردیم». همین. نه شعار، نه فراخوان، نه امضا. دیوار در غزه گاهی تنها رسانه‌ای‌ است که سانسور نمی‌شود، چون از پیش ویران است و کسی برای پاک‌کردنش وقت و امکان ندارد. در این شماره از جریان‌شناسی به جریان مؤثر دیوارنویسی مقاومت می‌پردازیم:

زنی در اردوگاهی در جنوب لبنان، پارچه‌ای کهنه را روی زانو صاف می‌کند. نور کم‌جانِ چراغ نفتی روی نخ‌های قرمز و سیاه می‌افتد؛ الگویی که مادرش در یافا دوخته بود و او حالا، بی‌آنکه یافا را دیده باشد، از حفظ می‌داند از کجا شروع می‌شود و کجا تمام. سوزن که در پارچه فرو می‌رود و بیرون می‌آید، صدایی ندارد، اما هر بخیه‌اش جمله‌ای است که در هیچ سندی ثبت نشده: نامِ روستایی که دیگر روی نقشه نیست، اما هنوز روی این آستین زنده است. هفتاد سال بعد، دختری در یکی از شهرهای غربی، همان الگو را از روی عکسی در گوشی‌اش دنبال می‌کند و می‌دوزد. میان این دو دست، دستی در اردوگاه، دستی در دیاسپورا، یک قرن تاریخ گذشته: نکبت، اشغال، انتفاضه، ثبت جهانی، بازار مد، و بازگشتی دیجیتال به خانه‌ای که هیچ‌کدام‌شان ندیده‌اند. تطریز، که در فارسی به آن شماره‌دوزی و به زبان انگلیسی به آن cross stitch در تمام این مسیر، همان یک کار را کرده: هر بار که همه‌چیز فرو ریخته، دوباره از نو دوخته شده است. نگاه به هنر سوزن‌دوزی در دل یک جریان سوژه‌ی این شماره از جریان‌شناسی زن روز است:

در طول یک قرن از تاریخ معاصر ایران، بارها دروازه‌ای به‌نام توسعه گشوده شد و از همان دروازه، ثروت و استقلال کشور به بیرون رفت. این داستان را نمی‌توان تنها با انگشت اتهام به‌سوی بیگانه روایت کرد؛ زیرا هیچ امتیاز و قراردادی، از رویتر تا وثوق‌الدوله، بدون امضای دستی ایرانی به سرانجام نرسید. طمع خارجی همواره دری برای ورود می‌جست، و آن در، هر بار به‌دست کسی از درون حلقه‌ی قدرت گشوده شد. این جریان‌شناسی، سه برهه از این الگوی تکرارشونده را در کنار هم می‌گذارد: امتیاز رویتر در ۱۸۷۲، قرارداد دارسی در ۱۹۰۱، و قرارداد ۱۹۱۹ وثوق‌الدوله. در هر سه، رسانه و افکار عمومی نقشی تعیین‌کننده داشتند؛ گاه افشاگر، گاه ناظری خاموش. آنچه در ادامه می‌خوانید، روایتی است از وعده‌هایی که فریب بودند و امضاهایی که تاریخ را تغییر دادند.

حتماً آنهایی که در دهه‌ی شصت زندگی کرده‌اند آن روزهای جنگ‌زده را که بی‌شباهت به این دوره نیست را به یاد دارند، یک اسم در لابه‌لای حافظه‌ی تاریخی‌شان به روشنی خودش را نشان می‌دهد؛ آیت‌الله سیدمحمدحسین بهشتی! مردی که صلابت را می‌شد از نگاهش دید و در بین خنده‌های نمکینش محبت، ایمان و اراده را می‌توانستیم مشق کنیم. بهشتی فقط یک نام نبود، یک مفهوم و یک جریان زنده بود که در صورت تداوم می‌توانست بخش عمده‌ای از فرایند قضایی و اداری کشور را سامان بدهد، بررسی جریان هفتم تیر و انفجار بزرگی که توسط سازمان منافقین خلق در روزهای ملتهب کشور اینبار از یک زاویه‌ی تازه یعنی حذف ولایت فقیه بررسی می‌شود؛ زاویه‌ای که در دالان تاریک تاریخ مغفول مانده است.

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم، و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. برای بسیاری از ما، شنیدن نام عاشورا یک تصویر آشنا را زنده می‌کند؛ صدای نوحه، پرچم‌های سیاه، روضه‌های محرم و نامی که بی‌درنگ با امام حسین‌علیه‌السلام گره خورده است. در ذهن اغلب مردم، عاشورا یعنی دهم محرم؛ روزی که صحرای کربلا به صحنه یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین رخدادهای تاریخ اسلام تبدیل شد. اما آیا عاشورا همیشه همین معنا را داشته است؟ آیا پیش از شهادت امام حسین‌علیه‌السلام نیز این روز شناخته ‌شده بود، یا همه‌چیز از سال ۶۱ هجری آغاز شد؟ پاسخ این پرسش، ما را به سفری تاریخی می‌برد؛ سفری که از سنت‌های مذهبی پیش از اسلام آغاز می‌شود، به مدینه پیامبرصلی‌الله‌علیه‌وآله می‌رسد و در نهایت، در کربلا معنایی تازه پیدا می‌کند، جریان‌شناسی این شماره از زن روز به بازخوانی این حادثه از زاویه چرایی جریان شدن کربلا می‌پردازد:

پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم، و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. در جهان معاصر، معنویت دیگر محدود به مناسک سنتی یا تعالیم ادیان رسمی نیست. انسان قرن بیست‌ویکم، تشنه‌ی معنا، رهایی و خودشناسی است؛ اما این تشنگی نه‌فقط سرچشمه‌های زلال حقیقت، بلکه مرداب‌های مه‌آلود انحراف را نیز فعال کرده است. در این میان، فضای روانی جوامع در حال گذار، همچون ایران، به بستر مستعدی برای رشد و گسترش جریان‌های شبه‌عرفانی تبدیل شده است؛ جریان‌هایی که با زبانی مدرن، پوسته‌ای جذاب و ادعایی فرازمینی اما باطنی فریب‌کار، به‌دنبال تسخیر روح و روان مخاطب‌اند. فرقه‌ی رام‌الله یکی از مصداق‌های مهم این پدیده است؛ فرقه‌ای مرموز و ناشناخته که در سایه‌ی تبلیغات مجازی، دوره‌های خودشناسی، انرژی‌درمانی و «سفرهای معنوی»، راه خود را به ذهن و دل ده‌ها زن و مرد، به‌ویژه قشر تحصیل‌کرده و جویای معنا باز کرده است. این فرقه که در ابتدا شاید چیزی بیش از یک کلاس انگیزشی یا نشست معنوی به‌نظر نرسد، به‌تدریج ساختار بسته، وابسته‌ساز و کنترل‌گر خود را بر مخاطب تحمیل می‌کند و در نهایت، فرد را از تعلقات خانوادگی، اخلاقی، اجتماعی و حتی دینی خود تهی می‌سازد، در این شماره به بررسی و تحلیل این جریان می‌پردازیم: