جریان‌شناسی نفوذ فراماسونری در ایران و بهره‌برداری از جامعه‌ی زنان
فراماسونری، زنان و پروژه‌ی تغییر از درون
پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. هر جریان نفوذی برای ماندگاری به یک پیاده‌نظام اجتماعی نیاز دارد. نخبگان را می‌شود در محفل‌های بسته جذب کرد اما تغییر الگوی زیست یک ملت از راه محفل‌های بسته ممکن نیست. برای این کار باید به خانه رسید و خانه را از راه زن تغییر داد. جریان‌هایی که در دو قرن اخیر در پی دگرگون‌کردن هویت فرهنگی ایران بوده‌اند، این نکته را خوب می‌دانستند. به همین دلیل زن ایرانی در ادبیات و عمل آنان هم هدف بود، هم ابزار و هم ویترین. در این شماره تلاش کردیم مسیر شکل‌گیری و گسترش فراماسونری در ایران را مرور کنیم و نشان دهیم در هر مرحله از چه ظرفیت‌هایی از جامعه‌ی زنان بهره گرفته شده است.
نویسنده :
نفیسه زارعی
ریشه‌ها، از فراموش‌خانه تا لژ بیداری
اولین آشنایی ایرانیان با فراماسونری به دوره‌ی قاجار بازمی‌گردد. در منابع تاریخی از چند تن از دولت‌مردان و سفیران آن دوره یاد شده که در سفر به اروپا با تشکیلات ماسونی آشنا شدند یا به آن پیوستند از جمله میرزا ابوالحسن‌خان ایلچی، میرزا صالح شیرازی و میرزا عسگرخان افشار ارومی. این رفت‌وآمدها در بستر دیدار نخستین نسل ایرانیان با اروپای صنعتی و حقوقی شکل گرفت و در آن زمان برای بسیاری از آنان، فراماسونری بخشی از دنیای تازه بود که می‌خواستند بشناسند.
چند دهه‌ی بعد میرزا ملکم‌خان ناظم‌الدوله در دوره‌ی ناصرالدین‌شاه مجمع آدمیت را با نام فراموش‌خانه بنیان گذاشت. نام فراموش‌خانه از همان زمان در ادبیات فارسی جا افتاد و تا امروز برای این پدیده به کار می‌رود. اینجا باید دقت کرد. ملکم‌خان چندین سال عضو یک لژ پاریسی بود اما تأسیس فراموش‌خانه ابتکاری شخصی به شمار می‌رفت و شرق اعظم فرانسه آن را به رسمیت نشناخت یعنی دست‌کم از نظر سازمانی، فراموش‌خانه شعبه‌ی رسمی یک تشکیلات جهانی نبود، هرچند الگوی آن از همان تشکیلات گرفته شده بود. تفکیک الگوبرداری از وابستگی سازمانی از همین نقطه آغاز می‌شود.
نخستین شعبه رسمی ماسونی در ایران، لژ بیداری ایران، هم‌زمان با تحولات مشروطه شکل گرفت. به گزارش پژوهش‌هایی که به بایگانی شرق اعظم پاریس تکیه دارند، یک لژ موقت در سال ۱۹۰۶ در تهران تأسیس شد و در نوامبر ۱۹۰۷ از سوی شرق اعظم فرانسه به رسمیت شناخته شد. پژوهش‌گرانی مانند حمیدرضا شاه‌آبادی در مجموعه‌ی «تاریخ آغازین فراماسونری در ایران» با تکیه بر پرونده‌های بایگانی همین لژ، نام و مشخصات شماری از اعضای آن را منتشر کرده‌اند. در برخی روایت‌ها از حسن تقی‌زاده به‌عنوان عضو این لژ یاد می‌شود و بر نفوذ اعضای آن در دستگاه‌های دولتی و تدوین قوانین نوین تأکید می‌گردد.
لژ بیداری در سال ۱۳۱۳ به فرمان رضاشاه برچیده شد. اما پس از شهریور ۱۳۲۰ و فروپاشی اقتدار مرکزی، لژهای وابسته به قدرت‌های مختلف دوباره فعال شدند. بر پایه‌ی آنچه در منابع آمده لژهای آمریکایی، فرانسوی، انگلیسی و آلمانی در تهران و شهرستان‌ها به کار پرداختند. اسماعیل رائین در کتاب سه‌جلدی «فراموش‌خانه و فراماسونری در ایران» نام چند صد عضو ایرانی را آورده است. با این حال باید همان‌جا تصریح کرد که کار رائین از نظر پژوهش‌گران دیگر خالی از اشکال نبوده است. برخی نقدها یادآور می‌شوند که بعضی از ادعاهای او درباره‌ی عضویت افراد، بی‌سند و مبهم است و زمان و مکان عضویت‌ها را مشخص نمی‌کند. بنابراین هر فهرستی از این دست باید با اسناد مستقل سنجیده شود.
در این دوره‌ی نخست، چهره‌ی زنان در این محفل‌ها تقریباً دیده نمی‌شود. فراماسونری سنتی یک تشکیلات مردانه بود. پس زنان چگونه وارد ماجرا شدند؟
روشن‌فکر ماسون و مسئله‌ی زن
نسل اول روشن‌فکران مشروطه‌خواه که برخی از آنان به لژها پیوسته بودند، مسئله‌ی زن را در ادبیات خود وارد کردند. این کار فی‌نفسه عیب نبود. بسیاری از مطالبه‌های آن دوره، مانند سواد، مدرسه و بهداشت، مطالبه‌هایی به‌حق بود و زنان مسلمان و مؤمن ایرانی هم خود پیگیر آن بودند. تاریخ مدارس دخترانه، انجمن‌های زنان در مشروطه و روزنامه‌های زنان نشان می‌دهد که حرکت زنان ایران ریشه‌ای بومی داشت و از بیرون دیکته نشد. زنانی که در انجمن‌های مخفی مشروطه گرد آمدند، بسیاری‌شان با پایبندی دینی به‌دنبال سواد و حق مشارکت بودند، و نه رهایی از دین و آنچه ولنگاری نامیده می‌شد.
اما جریان‌شناسی باید به این پرسش پاسخ دهد که در کنار این حرکت بومی، چه دست‌هایی تلاش کرد جهت آن را عوض کند؟ مروری بر ادبیات برخی از نخبگان نزدیک به محفل‌های ماسونی نشان می‌دهد که در این ادبیات، مسئله‌ی زن به‌تدریج از حق تحصیل و مشارکت به ستیز با حجاب و دین‌زدایی از خانواده لغزید. در اینجا حجاب نه یک پوشش بلکه نماد ایستادگی هویتی تلقی می‌شد و برداشتن آن نماد، نشان پیروزی پروژه بود.
این فروکاستن خود یکی از نشانه‌های جهت‌گیری ایدئولوژیک است. مشکلات واقعی زنان آن زمان یعنی بی‌سوادی، فقر، ازدواج‌های زودهنگام، بی‌پناهی حقوقی در طلاق و حضانت و نبود خدمات بهداشتی با برداشتن چادر حل نمی‌شد. وقتی یک مسئله‌ی چندوجهی به یک نماد بصری تقلیل می‌یابد، کسی که نماد را تغییر می‌دهد می‌تواند ادعای حل مسئله کند، بی‌آنکه هیچ‌یک از دردهای واقعی را درمان کرده باشد. این الگوی «تقلیل به نماد» در ادامه‌ی تاریخ بارها تکرار شد.
رضاشاه و پروژه‌ی کشف حجاب
ماجرای کشف حجاب در سال ۱۳۱۴ بزرگ‌ترین نمونه‌ی بهره‌گیری سیاسی از بدن و پوشش زن در تاریخ معاصر ایران است. تأسیس کانون بانوان در همان سال و گردهمایی‌هایی که در آن اعضای خانواده‌های درباری و دولتی بی‌حجاب ظاهر می‌شدند بخشی از این پروژه بود. کانون بانوان به‌عنوان نهادی دولتی ساخته شد و شخصیت‌های آن از میان همسران و دختران رجال برگزیده شدند.
در اینجا باید دقیق بود. نسبت دادن مستقیم کشف حجاب به فراماسونری نیازمند سند است و ما در اینجا ادعای سازمان‌دهی مستقیم لژها را مطرح نمی‌کنیم. جالب است که خود لژ بیداری در همین دوره، به فرمان رضاشاه برچیده شد که نشان می‌دهد رابطه‌ی قدرت مرکزی با شبکه‌های ماسونی ساده و یک‌سویه نبود. آنچه می‌توان گفت این است که شبکه‌ای از رجال و روشن‌فکران که برخی در منابع به عضویت در تشکیلات ماسونی شناخته شده‌اند، در تدوین و ترویج گفتمان تجدد آمرانه یا تجدد اجباری نقش داشتند. این گفتمان اصلاح فرهنگی را از بالا و با ابزار قانون و پلیس دنبال می‌کرد.
نتیجه‌ی عملی این سیاست برای زنان چه بود؟ بسیاری از زنان مؤمن که حاضر به بی‌حجابی نبودند از خانه بیرون نیامدند. مدرسه و دانشگاه و حمام عمومی و گاه حتی درمانگاه برای آنان ناممکن شد. این یعنی سیاستی که به نام آزادی زن آغاز شد، برای بخش بزرگی از زنان به محدودیت حضور اجتماعی انجامید. شهادت زنان آن دوره، در خاطرات و تاریخ شفاهی، این را تأیید می‌کند. نکته‌ی مهم اینجاست که آزادی‌ای که با اجبار تحمیل شود، دیگر آزادی نیست. ماهیت انتخاب را از زن می‌گیرد و او را به سرباز یک پروژه بدل می‌کند.
دوره‌ی پس از شهریور ۱۳۲۰؛ فعال شدن لژها و ورود نهادهای زنان
پس از ۱۳۲۰ محیط سیاسی تغییر کرد. از یک‌سو لژهای متعدد دوباره فعال شدند و از سوی دیگر تشکل‌های زنان رشد کردند. بخشی از این تشکل‌ها صادقانه برای مطالبه حقوق زنان شکل گرفتند و بخشی دیگر به احزاب و گروه‌های سیاسی وابسته بودند، از چپ مارکسیستی تا ملی‌گرایان. در این میان نمی‌توان همه را یک‌دست دید و نباید فعالان صادق آن دوره را در یک جمع‌بندی کلی متهم کرد.
اما در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ الگوی تازه‌ای دیده می‌شود. نهادهای زنان به‌تدریج زیر چتر دربار و نهادهای وابسته به آن قرار گرفتند. شورای عالی جمعیت‌های زنان، سازمان زنان ایران و نهادهای مشابه، تحت نظر خانواده سلطنتی و شخصیت‌های وابسته به آن اداره می‌شدند. اشرف پهلوی، خواهر شاه، چهره اصلی این مجموعه بود و فعالیت‌های بین‌المللی او در سازمان ملل و مجامع جهانی نیز بخشی از تصویرسازی بین‌المللی رژیم بود.
منابع مختلف بر نقش شبکه‌های ماسونی در پیرامون دربار تأکید کرده‌اند و رسانه‌های داخلی بارها از نسبت بالای عضویت مقام‌های عالی پهلوی در لژها سخن گفته‌اند.
نکته‌ی مهم این است که در این دوره اهداف فرمایشی با ظاهر مدنی پیش می‌رفت. تشکل زنان ظاهراً غیردولتی بود اما بودجه، مدیریت و جهت‌گیری آن از بالا تعیین می‌شد. این همان پدیده‌ای است که امروز در ادبیات علوم سیاسی به آن جامعه‌ی مدنی ساختگی می‌گویند. چنین نهادی به‌جای آنکه صدای زنان را به قدرت برساند، صدای قدرت را به نام زنان بازتولید می‌کرد. در سال ۱۳۴۱ و در جریان بحث حق رأی زنان نیز این دوگانه دیده می‌شود حق رأی خواسته‌ای عادلانه بود اما شیوه‌ی اعطای آن، بدون گفتگوی اجتماعی و با رویکرد فرمایشی، بخش بزرگی از جامعه‌ی دینی را از این مطالبه‌ی بجا بیگانه کرد.
باشگاه‌ها و کلوپ‌ها؛ ماسونری نرم
یکی از ویژگی‌های دوره‌ی پهلوی دوم گسترش باشگاه‌هایی بود که از نظر ساختار با ماسونری قرابت داشتند، مانند روتاری و لاینز. در منابع پژوهشی درباره‌ی شهرهایی مانند اصفهان آمده است که نخستین کلوپ روتاری ایران در سال ۱۳۳۵ در تهران تأسیس شد و کلوپ‌های روتاری و لاینز در شهرستان‌ها نیز در کنار لژها فعال بودند. همین پژوهش‌ها به این نکته اشاره می‌کنند که روتاری‌ها در جذب زنان نیز می‌کوشیدند و به بهانه‌های مختلف مانند برنامه‌های خیریه، شب‌نشینی‌ها و دیدارهای خانوادگی زنان را به این محافل می‌کشاندند.
روتاری و لاینز سازمان‌هایی جهانی با اهداف خدماتی هستند و رسماً با فراماسونری یکی نیستند. قرابت ساختاری مانند عضویت گزینشی، آیین‌های جلسه و شبکه‌سازی میان نخبگان، نمی‌تواند به‌تنهایی دلیل یکی‌بودن اهداف باشد.
این الگو از نظر اجتماعی معنادار است. این باشگاه‌ها بر خلاف لژهای سنتی، پوشش خیریه و خدمت اجتماعی داشتند. زن ایرانی که به‌طور طبیعی اهل کمک به نیازمندان بود از طریق همین مسیر وارد شبکه‌ای می‌شد که کارکرد آن از خیریه فراتر می‌رفت. برنامه خیریه هم‌زمان سه کار می‌کرد؛ به شبکه‌ی مشروعیت اجتماعی می‌داد، زنان نخبه را به همسران اعضای شبکه نزدیک می‌کرد و مسیر تازه‌ای برای ارتباط خانواده‌ها فراهم می‌آورد. در جلسه‌های همسران، اعضای شبکه از طریق همسران‌شان هم‌پیوندی اجتماعی را دنبال می‌کردند. اینجا زن در نقش پیوند‌دهنده شبکه قدرت ظاهر می‌شد نه به‌عنوان یک عضو مستقل. همین نکته نشان می‌دهد که حضور زنان در این شبکه‌ها لزوماً به معنای قدرت‌یافتن آنان نبود چون جایگاه آنان وابسته به جایگاه همسر یا پدر بود.
الگوسازی؛ از زن مدرن تا زن کالا
بُعد دیگر بهره‌برداری از زنان در حوزه‌ی رسانه و فرهنگ بود. در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ رسانه‌های رسمی و نیمه‌رسمی الگوی زن مدرن را ترویج کردند. این الگو چند ویژگی داشت؛ بی‌اعتنایی به ارزش‌های دینی خانواده، تأکید بر ظاهر و مصرف و پیوند میان آزادی و برداشتن قیود اخلاقی. مجلات پرتیراژ زنانه، مسابقه‌های زیبایی، آگهی‌های بازرگانی و سینمای آن دوره همگی در ساخت این الگو سهیم بودند.
سؤال این است آیا همه این‌ها را می‌توان به لژها نسبت داد؟ پاسخ منصفانه منفی است. بخش بزرگی از این روند محصول جذب سرمایه‌داری مصرفی و سیاست فرهنگی دربار بود و همین روند را در بسیاری از کشورهای دیگر هم می‌شد دید. اما در یک تحلیل جریان‌شناسانه می‌توان نشان داد که چه شبکه‌ای از مدیران، ناشران و سیاست‌گذاران رسانه‌ای این خط را پیش می‌بردند و چه نسبتی میان آنان و محافل ماسونی برقرار بود. اسناد رائین و برخی پژوهش‌های دیگر نام شماری از مدیران رسانه‌ای و فرهنگی را در فهرست اعضا آورده‌اند.
نتیجه‌ی این الگوسازی برای زنان شکاف میان زن شهری مرفه و زن روستایی و سنتی بود. در این شرایط زن طبقه‌ی متوسط ایرانی میان دو تصویر گرفتار شد؛ یکی زن پیشرو که فقط با تقلید از الگوی غربی تعریف می‌شد و دیگری زن عقب‌مانده که هر ارزش دینی را به او نسبت می‌دادند. این دوگانه‌سازی جامعه‌ی زنان را از هم جدا کرد و هم‌صدایی آنان را برای مطالبه‌های مشترک دشوار ساخت. هر زنی که می‌خواست هم دین‌دار باشد و هم تحصیل‌کرده و شاغل در این قالب جایی نداشت، در حالی که واقعیت زندگی میلیون‌ها زن ایرانی دقیقاً همین ترکیب بود.
انقلاب و تغییر معادله
در انقلاب اسلامی زنان ایرانی نقشی بی‌سابقه ایفا کردند. حضور میلیونی زنان با حجاب در راهپیمایی‌های سال ۵۷ نشان داد که روایت رسمی زن پیشرو بی‌حجاب با واقعیت جامعه فاصله دارد. این رویداد برای طراحان پروژه تغییر از طریق زنان یک شکست بزرگ بود. پروژه‌ای که دهه‌ها سرمایه‌گذاری کرده بود تا زن ایرانی را به الگوی دیگری بکشاند، در تصمیم‌گیری سرنوشت‌ساز تاریخی از سوی بخش بزرگی از همان زنان رد شد.
پس از انقلاب، ماهیت نفوذ هم تغییر کرد. لژها رسماً منحل شدند و اسناد آن‌ها به دست نهادهای انقلابی افتاد. بخشی از آنچه امروز درباره‌ی پرونده اعضا می‌دانیم، از همین اسناد به دست آمده است. اما جریان‌شناسی نشان می‌دهد که ساختار تشکیلاتی با ایده یکی نیست. شبکه‌ها فرو ریختند اما بخشی از ایده‌ها و الگوها در قالب‌های دیگر ادامه یافت. همین تفکیک ساختار از ایده است که تحلیل امروز را دشوارتر می‌کند، چون دیگر نمی‌توان به فهرست اعضا مراجعه کرد و باید ردپای الگوها را در رفتار رسانه‌ای، مالی و سازمانی دنبال نمود.
امروز؛ همان الگو با ابزار تازه
بهره‌برداری از زنان در پروژه‌های نفوذ را امروز باید با ابزارهای تازه خواند. رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور، شبکه‌های اجتماعی، سازمان‌های غیردولتی با بودجه خارجی و کمپین‌های هماهنگ همان کارکرد تاریخی را دنبال می‌کنند؛ تبدیل مطالبه‌های واقعی زنان به اهرم فشار سیاسی. در این الگو چند ویژگی ثابت دیده می‌شود.
نخست، تقلیل مسئله: مجموعه دغدغه‌های زنان، از اشتغال، مسکن، سلامت، امنیت تا مشارکت سیاسی، به یک مسئله‌ی نمادین کاهش می‌یابد، مثلاً پوشش. دوم، برجسته‌سازی گزینشی. هر حادثه‌ای که بتواند تصویر منفی از نظام بسازد بزرگ می‌شود و دستاوردهای زنان در آموزش، علم، پزشکی و ورزش نادیده گرفته می‌شود. سوم، تکیه بر چهره‌های وارداتی. الگوها از میان کسانی انتخاب می‌شوند که از جامعه جدا شده‌اند و روایت رسانه‌ای را بهتر پیش می‌برند. چهارم، سوءاستفاده از احساسات. روایت‌ها طوری ساخته می‌شود که پرسش‌گری عقلانی را ناممکن کند.
این توصیف را باید با احتیاط به کار برد. هر انتقاد یا اعتراضی را نمی‌توان به نفوذ تعبیر کرد. اتهام نفوذ نباید به ابزاری برای نفی هر صدای منتقد تبدیل شود، زیرا این کار به اعتبار خود تحلیل جریانی لطمه می‌زند و زنان معترض واقعی را که مطالبه‌شان بر زخم‌های واقعی استوار است، از گفتگو بیرون می‌راند. جریان‌شناس باید میان مطالبه و پروژه تمایز بگذارد و این تمایز را با سند و شاخص بسنجد: منبع مالی، ارتباط سازمانی، هماهنگی پیام و سابقه کنش‌گران. هرجا این شاخص‌ها غایب باشند، سخن گفتن از «پروژه» ادعایی بدون پشتوانه است.
درس‌های این سال‌ها
از این مرور چند درس بیرون می‌آید. درس اول اینکه نفوذ بیش از آنکه از بیرون تحمیل شود از شکاف‌های درونی جامعه تغذیه می‌کند. اگر در دوره‌ای زنان با تبعیض واقعی روبرو بوده‌اند، همان تبعیض راه ورود برای پروژه‌های سوءاستفاده‌گر را باز کرده است. پس مقابله با نفوذ از رفع مسئله‌های واقعی می‌گذرد و صرف افشاگری کافی نیست.
درس دوم اینکه زن مؤمن و پرتلاش ایرانی در طول تاریخ معاصر هم قربانی پروژه‌های تحمیلی بوده و هم عامل شکست آن‌ها. این نکته باید در روایت رسانه‌ای ما برجسته شود. زنانی که در دوره‌ی کشف حجاب مقاومت کردند، زنانی که در سال ۵۷ به خیابان آمدند و زنانی که در دوران سه‌گانه دفاع مقدس پشت جبهه و در جبهه حضور داشتند، سرمایه‌های روایت ما هستند.
درس سوم اینکه پاسخ به پروژه‌های نفوذ باید مثبت و سازنده باشد. باید الگوهای زن مسلمان فعال، اثرگذار و متخصص ساخته و معرفی شود تا خلأ الگو که زمینه‌ی نفوذ بود، پر شود. زنان پزشک، پژوهش‌گر، مدیر، هنرمند و ورزشکار، اگر در روایت رسانه‌ای دیده نشوند، دیگران جای آنان را پر خواهند کرد.
درس پنجم اینکه گفتگو با زنان منتقد حتی تندترین آنان، بهتر از طرد آنان است. زنی که احساس کند صدایش شنیده نمی‌شود، آسان‌تر به‌سوی هر روایتی که او را بشنود می‌رود. پذیرش نقد، ساده‌ترین و مؤثرترین پادزهر نفوذ است.
درنهایت باید گفت مسیر فراماسونری در ایران از فراموش‌خانه ملکم تا لژهای پهلوی دوم نشان می‌دهد که این تشکیلات در تاریخ معاصر نقش‌آفرین بوده است، هرچند میزان و جهت این نقش همچنان موضوع بحث پژوهش‌گران است. زنان در این روایت هم هدف، هم ابزار و هم قربانی بوده‌اند. نکته‌ی اصلی این است که زن ایرانی هیچ‌گاه عمل‌کننده‌ی محض به دستورات این سازمان‌های مخوف و مخرب نبود. جامعه‌ی زنان ایران، از مشروطه تا انقلاب و از دفاع مقدس هشت ساله تا جنگ امروز، بارها نشان داده است که مرز میان مطالبه‌ی واقعی و پروژه تحمیلی را می‌شناسد. وظیفه‌ی رسانه‌ای مثل زن روز این است که این مرز را روشن‌تر کند و هم‌زمان درد واقعی زنان را جدی بگیرد. تحلیل جریانی تنها وقتی ارزش دارد که بر سند تکیه کند، به نقد پاسخ بدهد و به جای ساختن دشمن، به ساختن الگو و رفع مسئله بپردازد.
منابع:
ـ «فراموش‌خانه و فراماسونری در ایران» نوشته‌ی «اسماعیل رائین»
ـ «تاریخ آغازین فراماسونری در ایران» نوشته‌ی «حمیدرضا شاه‌آبادی»
ـ لژ بیداری ایران، فصل‌نامه‌ی مطالعات تاریخی
ـ «اندیشه‌ی ترقی و حکومت قانون عصر سپهسالار» نوشته‌ی «فریدون آدمیت» و...
سال شصت و یکم.شماره2967