بعد از ازدواج خواهرم بود که با مرد بسیار خوشاخلاقی آشنا شدم. هرچند که با معیارهای من فاصلهی زیادی داشت اما اخلاق نیکویی که داشت مرا راضی به ازدواج کرد.
سمیه اصغری
خوشبختانه در خانوادهای بزرگ شدم که تحصیلات مهمترین معیار موفقیت در زندگی محسوب میشد.
در عین حال خانوادهای مهربان و دلسوز که سرنوشت تکتک اعضا برای همدیگر اهمیت داشت.
علاوه بر علاقهمندی خودم به درس و تحصیلات، در زمینهی ازدواج هم بسیار دقیق و موشکافانه عمل میکردم.
گرچه همیشه از طرف دیگران محکوم به حساسیتهای بیجا بودم.
مادرم با نگرانی میگفت: «ناهیدجان زندگی شوخیبردار نیست با این همه کمالاتی که داری باید کمی از حساسیتهات رو کم کنی وگرنه نمیتونی.»
ـ مادرِ من. بله اتفاقاً چون با شما همنظرم که زندگی شوخی برندار نیست؛ باید خیلی دقت کنم تا انتخاب اشتباهی نداشته باشم.
در دنیای خودم مشغول ثبت ملاکها و معیارها بودم که سالها گذشت و در کمال ناباوری خانوادهی مهربانم کمکم من را طرد کردند. هر کدام به بهانه یا شاید استدلالی.
برادرم با خوشحالی از دوستانش تعریف و تمجید میکرد و میگفت: «من رضا رو تضمین میکنم.»
بهنام چه ایرادی داره آبجی؟
شهروز کار داره، خونه داره، تحصیلات داره...
خواهرم دو سال کوچکتر از من بود. به احترام من خواستگارانش را رد میکرد اما همین ملاحظات، خانوادهی گرم ما را روزبهروز از هم دورتر میکرد.
مادرم میگفت: «ناهید جان همه فکر میکنن شما ایرادی داری یا کسی رو مدنظر داری.»
با ناراحتی گفتم: «مامان وقتی شما در مورد من اینطور فکر میکنید؛ از دیگران چه توقعی داشته باشم؟»
تنها کسی که رابطهاش را با من حفظ کرد؛ پدرم بود.
بعد از ازدواج خواهرم بود که با مرد بسیار خوشاخلاقی آشنا شدم. هرچند که با معیارهای من فاصلهی زیادی داشت اما اخلاق نیکویی که داشت مرا راضی به ازدواج کرد. همانطور که فکر میکردم با ازدواج من بسیاری از دلخوریها از بین رفت و کمکم خانوادهی گرم ما بهحالت قبل برگشت.
هرچند که برادرم برای تحصیل به اروپا رفته بود و همانجا ازدواج کرد و تشکیل خانواده داد. حسرت روزهایی که میتوانستم در کنار تنها برادرم، بهتر سپری شود تقریباً برای همیشه در دلم ماند.
در هر صورت با وجود تمام تفاوتها زندگی من و احسان به خوبی و خوشی شروع شد. جالب اینکه حالا این من بودم که از حساسیتهای احسان تعجب میکردم. هر دو به سنی رسیده بودیم که صبر کردن بیش از آن برای بچهدار شدن به صلاح نبود.
با آمدن متین دنیای ما زیباتر شد. اما دنیا طوری چرخیده بود که حالا من باید به احسان التماس میکردم که کمی متعادلتر رفتار کند؛ عمل کند؛ حتی مثل مردم جامعه فکر کند.
ـ ناهیدجون از اول هم بهت گفته بودم.
درسته که تو بهترین دانشگاه درس خوندی و کار خوبی داری ولی هیچکدوم دلیلی برای تنها گذاشتن متین نیست. من حاضر نیستم متین رو به مهدکودک بسپارم. ضمن اینکه از نظر مالی هم هیچ نیازی به حقوق شما نیست. هرچه متین قد میکشید؛ حساسیت احسان هم بیشتر میشد.
در فصل سرما تقریباً بههیچعنوان نباید بیرون از منزل میرفتیم. چون متین سرما میخورد.
مهمانیها بسیار محدود چون متین باید غذای سالم میخورد. وارد شدن به هر جمعی ممنوع. چون متین تأثیر میگرفت. محیط بیرون مسموم بود و روی متین اثر میگذاشت. طوری شد که عملاً من خانهنشین شدم.
حق بیرون رفتن با مترو، اتوبوس و... نداشتم.
گاهی میگفتم: «احسان صبح تا شب دلم میگیره تو خونه امروز با متین برم بیرون.»
ـ شب میام با هم میریم.
انصافاً چیزی کم نمیگذاشت. انواع بازیهای فکری را گرفته بود تا متین سرگرم شود. بهدلیل محبتها و رابطهی خیلی خوبی که با متین داشت؛ رضایت پسرمان را جلب کرده بود و در واقع متین به این شیوهی زندگی خو کرده بود.
کمکم به این فکر افتادم که برای بهتر شدن اوضاع به فکر فرزند دوم باشم تا شاید احسان هم از این فشاری که به خودش وارد میکند؛ کم کند.
همانطور که پیشبینی میکردم؛ با مخالفت جدی احسان روبرو شدم.
شنیدن این پیشنهاد برای احسان خیلی عذابآور بود.
ـ واقعاً شرایط رو نمیبینی ناهید؟
ـ چه شرایطی احسان؟ متین در آینده تنها میشه.
ـ ناهید برات خیلی متأسفم. مثلاً تو تحصیلکردهای. باسوادی.
ـ آخه چرا؟ مگه چیخواستم؟
ـ چرا نداره. چون متین تمام دنیای ماست. خودت میبینی من بهترین کلاسها رو براش در نظر گرفتم. باید تمام تمرکز ما روی متین باشه. باید اونقدر فضای خونه براش فراهم باشه تا بتونه به آموزشهای مفید دسترسی داشته باشه.
با یه بچهی دیگه میشه متین به موفقیتهای بزرگ دست پیدا کنه؟ من که سرکارم تو هم میخوای با بچهی دوم سرگرم بشی؟
ـ خب یعنی همهی بچههای موفق، تکفرزندن؟
ـ آروزی من اینه که متین رو به بهترین جایگاه برسونم اونوقت تو به فکر بچهای؟ چارهای جز تسلیم نداشتم. سؤالهای اطرافیان آزارم میداد.
ـ چرا یه خواهر یا برادر برای متین نمیاری؟
ـ تنهایی براش خوب نیست.
بدتر اینکه اطرافیان با شناختی که از احسان داشتند دلیل بچهدار نشدن من را خوب میدانستند. اما تنها چیزی که مقداری از پرسشها را جواب میداد؛ موفقیتهای پیدرپی متین در دورهی نوجوانی بود.
بعد از تافل، با همفکری پدرش به زبان دیگری فکر میکرد. در رشتهی شنا مدالهای متعددی کسب کرد. در مدرسه شاگرد ممتاز شد.
از نظر ادب و اخلاق رضایت احسان را جلب کرد. در کل ارتباط خوبی با احسان داشت و من از این جهت خوشحال بودم اما از طرفی نگرانیِ من را برمیانگیخت.
مطیع بودن متین محبوبیتش را پیش پدر بیشتر میکرد.
در زمانی که احسان معتقد بود به هر قیمتی باید متین در مدرسهی تیزهوشان قبول شود؛ متین بهشدت درخواست دیگری داشت طوری که هیچ تمرکزی برای درسخواندن و قبول شدن نداشت حتی به قیمت راضی نگه داشتن احسان.
مدام من را سرزنش میکرد.
ـ مامان چرا به فکر من نبودی؟
ـ مامان چرا به فکر من نیستی؟
ـ مامان من داداش میخوام. همهی دوستام خواهر و برادر دارند. من بابا و شما رو خیلی دوست دارم ولی دلم یه برادر میخواد.
احسان به قدری به خواستههای متین توجه میکرد که مخالفتش از بین رفت. ولی گویا همیشه نمیشود هر تصمیمی که میگیریم عملی کنیم.
به پزشکهای حاذقی مراجعه کردم. ولی بهدلیل بالا رفتن سن هر دو، تقریباً از بچهی دوم ناامید شدیم.
با پرندههای زیبایی که احسان برای متین گرفت ذرهای از تنهاییاش را بهطور موقت پر کرد. اما متین متوجه شرایط نبود و هر روز به هر بهانهای بیتابی میکرد و اصرار و اصرار.
کمکم حال و احوال متین نگرانکننده میشد؛ علیالخصوص وقتی از مادربزرگ خواست که: «مامانبزرگ تو رو خدا به مامانم بگو بچه بیاره. حرف منو گوش نمیده.»
و دوباره قضاوتهای اطرافیان که: «بهت گفتیم یه روز متین از تنهایی شکایت میکنه و شما خودخواه بودید و...» اشکهایِ متین عزیزم، دلم را به درد میآورد. احساس میکردم با قبول شدن متین در سمپاد، بسیاری از بهانهگیریها کم شود و با مشغولیت زیادی که درس و مدرسه ایجاد میکند؛ اوضاع بهتر شود.
روزی که خبر قبولی متین پیچید؛ یکی از بهترین روزهای احسان بود. متین هیچ ذوقی نداشت. بیتفاوتتر از آنچیزی که من و پدرش فکر میکردیم.
وقتی با تمام عشقی که داشتم متین را در آغوش گرفتم و موفقیتش را که انصافاً خیلی زحمت کشیده بود تبریک گفتم بعد از تشکر از حمایتهای من و پدرش، با دلخوری و بغض در گوشم گفت: «حتی گرگهای بیابون هم تنها نیستن و خواهر برادر دارن.»
این حرف متین به قیمت گزافی تمام شد و منشأ اختلاف قدیمی من و احسان شد. اما هردو میدانستیم که دنبال مقصر گشتن هیچ سودی نخواهد داشت. من واقعاً مستأصل شدهام و دوست دارم همهی زندگیم را برای انگیزه دادن به متین فدا کنم اما نمیدانم چطور؟
نظرکارشناس
در این روایت، احسان با وجود محبت زیادی که به متین دارد، موفقیت را بیش از اندازه در پیشرفت تحصیلی و پرورش استعدادهای او خلاصه کرده است. تمام تمرکزش بر این بوده که متین بهترین کلاسها را برود، مدال بگیرد و به جایگاه بالایی برسد؛ اما در این مسیر، نیازهای عاطفی و اجتماعی او کمتر دیده شده است. تجربهی روابط اجتماعی، امری ضروری در تقویت هوش هیجانی، مهارتهای مدیریت هیجان و روابط بینفردی است و نمیتوان با فراهم کردن امکانات آموزشی و سرگرمیهای مختلف، جای خالی این تجربهها را پر کرد.
ما به بازتعریف مفهوم موفقیت و پیشرفت نیاز داریم. موفقیت یک فرد را باید با تحقق سلامت روان او سنجید؛ وگرنه فردی که در تحصیل یا شغل درجهیک است، اما از آسیبهای روانی و بیماریهای روحی رنج میبرد، نهتنها مایهی سربلندی خود، خانواده و جامعه نیست، بلکه ممکن است بیش از دیگران منشأ آسیب و هزینه باشد. تحصیلکردههای فاقد سلامت روان، معضلی صرفاً فردی و خانوادگی نیستند؛ مسئلهای اجتماعیاند که آسیبهایشان گاهی میتواند از آسیبهای ناشی از بیسوادی هم بیشتر باشد. فردی ممکن است موفقیت تحصیلی یا ورزشی متوسطی داشته باشد، اما در زندگی شخصی و اجتماعی احساس خوشبختی کند؛ در مقابل، کسی ممکن است صاحب مدالهای متعدد باشد، اما از احساس خوشبختی محروم و گرفتار عقدهها و ناکامیهای روانی باشد.
احسان در تصمیمگیری دربارهی فرزند دوم نیز خواسته و نگرانی همسرش را جدی نگرفته و عملاً دیدگاه خودش را بر زندگی خانواده حاکم کرده است. البته داشتن فرزند دوم نباید صرفاً برای رفع تنهایی فرزند اول باشد و تصمیمی به این مهمی به توافق و آمادگی هر دو والد نیاز دارد؛ اما ناهید هم حق داشته دربارهی آیندهی متین و نیاز او به خواهر یا برادر نگران باشد. حالا که امکان فرزندآوری دوباره محدود شده، سرزنش یکدیگر چیزی را تغییر نمیدهد. آنچه اهمیت دارد، پذیرفتن نیاز عاطفی متین و فراهم کردن فرصت ارتباط با همسالان، خویشاوندان و تجربهی دوستی و تعلق اجتماعی است.
ناهید هم نباید برای جبران گذشته، تمام زندگی خود را صرف خوشحال کردن متین کند. والدین باید بهجای تمرکز بر مقصر، سهم خود را در تصمیمهای گذشته بپذیرند و برای تغییر شرایط امروز تلاش کنند. تربیت موفق، صرفاً ساختن یک دانشآموز ممتاز یا ورزشکار مدالآور نیست؛ هدف این است که فرزندمان بتواند در کنار رشد علمی و توانمندیهای فردی، از سلامت روان، روابط انسانی رضایتبخش و احساس خوشبختی نیز برخوردار باشد.
سال شصت ویکم.شماره2969
دکتر زهرا کیایی