باغچه‌ی شمع‌های رنگی
روز موعود فرا رسید. نیلو، پروانه و گروه کوچکی از مادران و بچههای کوچک‌تر، مشغول چیدن شمع‌ها بودند. صدها لیوان شیشه‌ای رنگی، با شمع‌های قرمز، نارنجی، زرد و بنفش، در حیاط مدرسه به شکل یک گل بزرگِ پرپر چیده شدند.
انگشتانش را روی بازوی راستش لغزاند. از زیر آستین یونیفرم مدرسه، برآمدگی‌های مارپیچ اسکارها را لمس کرد. هیاهوی چهارشنبه‌سوری پارسال سرش را پر کرده بود. با دوستانش ایستاده بود کنار آتش کوچکی که پدرش روشن کرده بود. منتظر نوبت برای پریدن. صدای خنده‌ها در هوا می‌پیچید. بعد، همه چیز در یک صدای مهیب، یک نور سفید دردناک، و گرمایی که گویا پوستش را آب می‌کرد، محو شد. نارنجک دست‌ساز از دست آرش رها شده و کنار پای او منفجر شده بود.
ـ آرش پسر همسایتونه؟
با سؤال استاد، نیلو به خودش آمد. همه چیز را برای استاد نقاشی‌اش تعریف کرده بود و صورتش خیس از اشک بود. دو دستش را به پهنای صورتش کشید و جواب پروانه را داد:
ـ بله خانم.
از پروانه فاصله گرفت و روبروی بوم نقاشی‌اش ایستاد. رنگ‌های قرمز، زرد و نارنجی چیزی جز آتش را برایش تداعی نمی‌کرد. رنگ‌ها را برداشت تا بپاشد روی بوم و تصویر آن شب ویرانگر را از ذهنش دور کند. دستی محکم مچ دستش را گرفت. پروانه رنگ‌ها را از نیلو جدا کرد و روبرویش نشست. چشمانش عسلی بود و آرامشی در لبخندش موج می‌زد. یک جای کوچک، گوشه‌ی چپ صورت استاد پروانه توجه نیلو را جلب کرد. فروروفتگی و تغییر رنگ داشت. نیلو نگاهش به آن قسمت خیره ماند. پروانه دستی به جای زخم کشید و گفت:
ـ مدت‌ها از آینه فراری بودم. تا اینکه فهمیدم این علامت‌ها، نقشه‌ی نجاتی هستند که من از یک آتش بیرون کشیده شدم. نه زخم.
نیلو چیزی نگفت. حرف‌های آماده همدلی را بارها شنیده بود. پروانه حرفش را ادامه نداد و بلند شد. از قفسه‌ی گوشه اتاق کارش یک جعبه چوبی بیرون آورد و روی میز روبروی نیلو گذاشت. نیلو دست دراز کرد و جعبه را جلوتر کشید. درش را باز کرد. برق رنگ‌های روغنی به دلش نشست. شمع سفید ساده کنار رنگ‌ها را برداشت و با حالتی پرسش‌گر به پروانه نشان داد. استاد پروانه گفت:
ـ یک رنگ رو از این جعبه انتخاب کن. بعد، شمع رو روشن کن و به شعله نگاه کن. به جاش، رنگ انتخابیتو روی یه کاغذ بکش. می‌خوایم ببینیم آتش، به جز رنگی که تو ذهن تو ایجاد کرده، چه رنگای دیگه‌ای می‌تونه داشته باشه.
نیلو در طول آن هفته، به جعبه‌ی رنگ نگاه کرد. قرمز جگری، آبی لاجوردی، زرد طلایی… بالأخره، یک شب، شمع را روشن کرد. دست‌هایش می‌لرزید. شعله می‌لرزید. او چشم‌هایش را بست و وقتی باز کرد، به‌جای ترس، به زیبایی آن نور گرم نگاه کرد. سپس قلم‌مو را برداشت و روی کاغذ، یک قرمز اناری پرشور و عمیق کشید.
جلسات هفتگی با پروانه ادامه پیدا کرد. آن‌ها کمتر حرف می‌زدند و بیشتر نقاشی می‌کردند. نیلو شروع به کشیدن آتش‌های خیالی کرد. آتشی از گل‌برگ‌های آبی، آتشی که به‌جای دود، ستاره بیرون می‌داد. پروانه پشت سرش ایستاده بود و همان‌طور که دست به سینه کار نیلو را تماشا می‌کرد گفت:
ـ یک هفته‌ی دیگه تا چهارشنبه‌سوری مونده. مردم محله‌تون چی می‌گن؟
نیلو دست از کار کشید و جواب داد:
ـ همه چیز مثل همیشه است. ترس والدین، شوق بچه‌ها برای ترقه‌های قوی‌تر، و تذکر پلیس. انگار هیچ‌کس راه سومی بلد نیست.
ـ راه سومی هست، اگه ما بسازیمش.
به نقاشی‌های نیلو اشاره کرد و ادامه داد:
ـ این آتش‌های رویایی تو. می‌شه واقعی‌شون کرد. با چیزی که هم نور داشته باشه، هم رنگ، هم هیجان، اما درد و خطر نه.
ایده در ذهن نیلو جوانه زد. از جا پرید و همه‌ی رنگ‌ها و نقاشی‌هایش را از نظر گذراند. از شوق دست‌هایش را به هم زد و گفت:
ـ آره خودشه. یه عالمه شمع ایمن و کوچک می‌سازیم. بعدش می‌ذاریم تو لیوان‌های شیشه‌ای رنگی و بعد به شکل‌های جورواجور تو یه فضای باز کنار هم می‌چینم‌شون. بچه‌ها به‌جای پریدن از روی آتش می‌شینن دور شمع‌ها و قصه می‌گن و شیرینی و خوراکی‌های خوشمزه می‌خورند. حتی می‌توانند آرزوهاشون رو روی بادکنک بنویسن و رها کنن. اسم ایده رو هم می‌ذاریممم... می‌ذاریم...
ـ باغچه‌ی شمع‌های رنگی.
با انتخاب اسم ذوق نیلو چند برابر شد. اما مثل اینکه مانع جدیدی به ذهنش رسیده باشد یک‌دفعه صورتش درهم رفت و گفت:
ـ اما اگه بچههای محله و والدین‌شون مخالفت کنند چی؟ اگه بگن برنامه‌های مارو بهم می‌زنی چی؟
ـ من با مدیر مدرسه صحبت می‌کنم که یه فضای خالی تو حیاط مدرسه بهمون بدن. نگران نباش. با هم انجامش می‌دیم.
چهره‌ی همیشه آرام و حرف‌های پروانه مثل نوری در قلب نیلو تابید و اوج گرفت. از خوشحالی داشتن او پرید و بغلش کرد.
با هم به مدرسه رفتند. مدیر با نگرانی نگاه کرد و گفت:
ـ مسئولیتش زیاده نیلو جان. اگه یکی از شمع‌ها باعث آتش‌سوزی بشه چی؟! از طرفی تا جایی که من می‌دونم خانواده‌ها نمی‌خوان بچه‌هاشون توی مراسم غیرمتداول شرکت کنن. بازم اجازه بده بیشتر فکر و بررسی کنم.
ناامید از مدرسه بیرون زدند و در راه خانه بچه‌ها را دیدند. وقتی نیلو ایده را با چند نوجوان هم‌سن‌وسالش در میان گذاشت، آرش که حالا پسرِ ساکت و گوشه‌گیری شده بود، با خنده‌ای تلخ گفت:
ـ شمع؟ باغچه؟ این که بچه‌گیه! چهارشنبه‌سوری بدون صدای انفجار یعنی هیچی.
دوستانش هم با او هم‌صدا شدند. پروانه نگذاشت نیلو جواب‌شان را بدهد و گفت:
ـ اولین قدم رو باید خودت برداری. تو برو خونه. منم الان میام.
در خانه حرفی نمی‌زد و ساکت گوشه‌ای کز کرده بود. پروانه با یک بسته پارافین و فتیله برگشت.
ـ بیا بریم آشپزخونه. می‌خوام اولین دسته‌ی شمع‌های اناری رو خودت بسازی.
روشن کردن اجاق گاز برای ذوب پارافین، خودش یک جنگ بود. دست نیلو عرق می‌کرد. پروانه پشتش ایستاد.
ـ من اینجام. نفس عمیق بکش.
وقتی پارافین ذوب شد و نیلو رنگ قرمز انار را به آن اضافه کرد، حسی از جنس قدرت به سراغش آمد.
اخبار ایده‌ی نیلو، با کمک مادرش و چند زن دیگر محله که از حادثه‌ی سال گذشته دل‌آزرده بودند، پخش شد. کم‌کم برخی خانواده‌ها اعلام همکاری کردند. مدیر مدرسه، تحت تأثیر پیگیری نیلو و نامه‌ی پرمهر پروانه که توضیح روان‌شناختی طرح را داده بود، اجازه داد حیاط مدرسه در بعدازظهر آخرین سه‌شنبه سال، در اختیار آن‌ها باشد.
روز موعود فرا رسید. نیلو، پروانه و گروه کوچکی از مادران و بچههای کوچک‌تر، مشغول چیدن شمع‌ها بودند. صدها لیوان شیشه‌ای رنگی، با شمع‌های قرمز، نارنجی، زرد و بنفش، در حیاط مدرسه به شکل یک گل بزرگِ پرپر چیده شدند. ناگهان، غرش موتورسیکلت‌ها از خیابان شنیده شد. آرش و چند پسر دیگر، با کیف‌هایی پر از ترقه و منفجرکننده، در مقابل در مدرسه ظاهر شدند. آرش نگاهش به باغچه شمع‌ها افتاد. خندید و گفت:
ـ خوب، خانم هنرمند! می‌خوای چهارشنبه‌سوری ما رو به جشن تولد مهدکودک تبدیل کنی؟
نیلو قلبش به تپش افتاد. اما پروانه آرام جلو آمد و گفت:
ـ انتخاب با خودته آرش. می‌تونی بری با اون چیزهایی که درد میارن، یا بیایی اینجا و توی خلق چیزی که شادی می‌آره، شریک بشی.
آرش مکث کرد. نگاهش برای لحظه‌ای به اسکارهای روی دست نیلو افتاد که حالا در حین کار، از زیر آستین معلوم بود. رنگ از صورتش پرید. چیزی نگفت. سوار موتورسیکلت شد و با دوستانش رفت.
شب، باغچه شمع‌ها روشن شد. درخشش آن‌ها آن‌قدر مسحورکننده بود که خانواده‌های بیشتری از راه رسیدند. بچههای کوچک با دهان باز دور باغچه می‌چرخیدند. آرزوهای نوشته شده روی بادکنک‌ها به آسمان تاریک پرواز کردند. ناگهان، از سمت خیابان اصلی، صدای انفجار مهیبی آمد. صدایی شبیه به همان شب. نیلو ناخودآگاه خودش را به زمین انداخت، دست‌هایش را روی سرش گذاشت، نفس‌نفس می‌زد. دنیا دور سرش می‌چرخید. مادرش و پروانه کنارش زانو زد و سعی کردند آرامش کنند. نیلو آهسته بلند شد. چشم‌هایش پر از اشک بود. او به چهره‌های کودکان خندان نگاه کرد که دور شمع‌ها می‌گشتند. در حاشیه‌ی جمعیت، کسی را دید. تنها ایستاده بود و به صحنه نگاه می‌کرد. صورتش در سایه بود، اما شانه‌هایش قوز کرده بود. آرش آهسته قدم برداشت و وارد حلقه‌ی نور شد و به‌آرامی شروع به روشن کردن شمع‌هایی کرد که باد خاموش‌شان کرده بود. دیگر پسرها، یکی پس از دیگری، از تاریکی بیرون آمدند و به جمع پیوستند. نه به‌عنوان خراب‌کار، بلکه به‌عنوان نگهبانان آن باغچه‌ی نور. نیلو، احساس کرد ترسی که مثل سنگی در سینه‌اش جا خوش کرده بود، می‌شکند. آستینش را کاملاً بالا زد. زیر نور ملایم و رنگی شمع‌ها، اسکارهایش دیگر زخم به نظر نمی‌رسیدند. بافت‌های برآمده و تغییر رنگ یافته. نماد زندگی که از دل سختی سر برآورده.
پروانه کنارش آمد و شمع کوچکی به دستش داد و گفت:
ـ گاهی درمان یک زخم، با پنهان کردنش اتفاق نمی‌افته. می‌تونه با تبدیل شدن به یک اثر هنری درمان بشه. تو امروز نه فقط برای خودت، که برای همه اینجا، یک اثر هنری از امید ساختی.
سال شصت ویکم.شماره2968