وقتی تغییر یکی از زوجین به مسئله‌ی مشترک تبدیل می‌شود
ما معمولاً رشد فردی را اتفاقی مثبت می‌دانیم. کسی که بیشتر یاد می‌گیرد، مهارت‌های تازه کسب می‌کند، شناخت عمیق‌تری از خودش پیدا می‌کند یا برای بهبود کیفیت زندگی‌اش تلاش می‌کند، احتمالاً احساس رضایت بیشتری از زندگی خواهد داشت.
اما در روابط عاطفی، موضوع کمی پیچیده‌تر است. ما در ازدواج فقط با یک فرد مستقل زندگی نمی‌کنیم. زندگی‌مان به شکل‌های مختلف با زندگی فرد دیگری گره خورده است. بنابراین تغییرات مهم هر کدام از زوجین می‌تواند بر تعادل رابطه تأثیر بگذارد.
مثلاً زنی که تا دیروز از زندگی اجتماعی محدودی برخوردار بوده، حالا دوستان جدیدی پیدا می‌کند و دوست دارد زمان بیشتری را بیرون از خانه بگذراند. مردی که سال‌ها به شغل کارمندی خود قانع بوده، تصمیم می‌گیرد کسب‌وکار مستقلی راه بیندازد. یکی از زوجین به مطالعه و فعالیت‌های فرهنگی علاقه‌مند می‌شود و دیگری همچنان سرگرمی‌های سابقش را ترجیح می‌دهد.
هیچ‌کدام از این تفاوت‌ها به‌خودی‌خود نشانه‌ی شکست رابطه نیستند. مشکل زمانی آغاز می‌شود که تغییر یکی از طرفین به‌جای آنکه فرصتی برای شناخت دوباره‌ی یکدیگر باشد، به تهدیدی برای رابطه تبدیل شود. در چنین شرایطی ممکن است فردی که در حال رشد است احساس کند همسرش او را درک نمی‌کند و فرد دیگر تصور کند همسرش دچار خودخواهی شده و به زندگی مشترک‌شان اهمیت نمی‌دهد.
آیا رشد یکی از زوجین الزاماً به معنای فاصله گرفتن از دیگری است؟
پژوهش‌های روان‌شناسی روابط نشان می‌دهند حمایت شریک عاطفی از تلاش‌های فرد برای بهتر شدن می‌تواند به نفع هر دو نفر و خود رابطه باشد.
در پژوهشی که در سال ۲۰۱۰ در مجله Personality and Social Psychology Bulletin منتشر شد، پژوهش‌گران تأثیر حمایت همسر از تلاش‌های فرد برای تغییر و بهبود خود را بررسی کردند. نتایج نشان داد حمایت فعالانه، تشویق و کمک عملی شریک زندگی می‌تواند هم به موفقیت فرد در مسیر تغییر کمک کند و هم کیفیت رابطه را افزایش دهد. در مقابل، انتقاد و بی‌اعتبار شمردن تلاش‌های او با نتایج نامطلوب‌تری همراه بود.
به عبارت ساده‌تر، لازم نیست هر دو نفر دقیقاً به یک چیز علاقه داشته باشند یا با سرعت یکسانی تغییر کنند. گاهی همین که یکی از آن‌ها احساس کند دیگری برای تجربه‌ها و خواسته‌هایش ارزش قائل است، تفاوت بزرگی ایجاد می‌کند. البته نکته‌ی مهم این است که رشد فردی وقتی به رابطه کمک می‌کند که لزوماً به معنای کنار گذاشتن رابطه نباشد.
وقتی رشد یکی از زوجین به احساس برتری تبدیل می‌شود
در بررسی این موضوع نباید از یک نکته‌ی مهم غافل شویم. همیشه هم فردی که از رشد خودش حرف می‌زند، در حال تجربه‌ی یک تحول سالم نیست.
گاهی کسی که تازه به مطالعه، خودشناسی یا فعالیت‌های اجتماعی علاقه‌مند شده، به‌تدریج نگاه تحقیرآمیزی به سبک زندگی همسرش پیدا می‌کند. دیگر نمی‌تواند با علایق سابق او ارتباط برقرار کند. گفتگوهایش رنگ نصیحت می‌گیرند و در هر اختلافی، خودش را فرد آگاه‌تر و همسرش را فردی ناآگاه می‌بیند.
در چنین وضعیتی، رشد فردی ممکن است ناخواسته به ابزاری برای برتری‌جویی تبدیل شود.
اینکه فردی بیشتر کتاب می‌خواند، تحصیلات بالاتری دارد یا از نظر شغلی موفق‌تر است، لزوماً به معنای بلوغ عاطفی بیشتر او نیست. ممکن است کسی از نظر فکری بسیار فعال باشد، اما همچنان در شنیدن حرف مخالف، پذیرش تفاوت‌ها یا مدیریت خشم مشکل داشته باشد.
از سوی دیگر، کسی که علاقه‌ای به تحصیلات دانشگاهی یا فعالیت‌های فرهنگی ندارد، الزاماً فردی متوقف‌شده نیست. ممکن است در روابط انسانی، مسئولیت‌پذیری، مهربانی یا مهارت‌های عملی زندگی توانمندی‌های ارزشمندی داشته باشد.
بنابراین قبل از آنکه درباره‌ی درجا زدن همسرمان قضاوت کنیم، باید از خودمان بپرسیم: آیا واقعاً او رشد نمی‌کند یا فقط شکل رشدش با شکل رشد ما متفاوت است؟
وقتی زن تغییر می‌کند
یکی از موقعیت‌های قابل توجه در این زمینه زمانی است که تغییرات فردی زن با تغییر انتظارات او از زندگی مشترک همراه می‌شود. زنی که پیش‌تر بخش عمده‌ای از وقت و انرژی خود را صرف خانه و خانواده می‌کرد، حالا می‌خواهد برای علایق شخصی، شغل، دوستان و استقلال مالی خود نیز وقت داشته باشد. ممکن است دیگر نخواهد تمام مسئولیت‌های خانه را به‌تنهایی بر عهده بگیرد یا انتظار داشته باشد تصمیم‌های مهم زندگی مشترک با مشارکت بیشتری گرفته شوند.
این تغییرات گاهی با مقاومت همسر مواجه می‌شوند. به‌خصوص اگر تقسیم نقش‌ها در زندگی مشترک سال‌ها بر اساس الگوی ثابتی شکل گرفته باشد. مرد ممکن است احساس کند همسرش دیگر مثل گذشته نیست یا توقعاتش بیش از اندازه شده است. زن نیز ممکن است احساس کند برای داشتن ابتدایی‌ترین فرصت‌های رشد و استقلال باید دائماً توضیح بدهد و مذاکره کند. البته این مسئله فقط درباره‌ی زنان صدق نمی‌کند. مردی که تصمیم می‌گیرد مسیر شغلی تازه‌ای را دنبال کند، به رشد عاطفی خود توجه بیشتری نشان دهد یا در تقسیم مسئولیت‌های خانه مشارکت متفاوتی داشته باشد نیز ممکن است با مقاومت همسرش روبرو شود.
مسئله‌ی اصلی جنسیت نیست. مسئله این است که آیا رابطه ظرفیت پذیرفتن نسخه‌های تازه هر دو نفر را دارد؟
نشانه‌ها:
تفاوت علایق و سرعت رشد زوجین طبیعی است. اما گاهی این تفاوت‌ها به‌تدریج رابطه را فرسوده می‌کنند. بعضی نشانه‌ها می‌توانند زنگ خطری برای زوج‌ها باشند از جمله:
دیگر از تجربه‌های تازه‌تان برای هم تعریف نمی‌کنید: وقتی فرد احساس کند همسرش به دنیای تازه‌ی او علاقه‌ای ندارد یا حتی آن را مسخره می‌کند، به‌تدریج ترجیح می‌دهد درباره‌ی آن صحبت نکند. این سکوت ممکن است در ابتدا بی‌اهمیت به نظر برسد، اما با گذشت زمان بخش‌هایی از زندگی زوجین از یکدیگر جدا می‌شود.
گفتگوها به امور اجرایی زندگی محدود شده‌اند: بخش زیادی از صحبت‌ها درباره‌ی خرید، فرزندان، هزینه‌ها، کارهای خانه و برنامه‌های روزمره است. زوجین هنوز با هم زندگی می‌کنند، اما کمتر درباره افکار، رؤیاها، نگرانی‌ها و تجربه‌های درونی خود حرف می‌زنند.
یکی از طرفین احساس می‌کند برای پذیرفته شدن باید خودش را پنهان کند: گاهی فرد برای جلوگیری از اختلاف، علایق جدیدش را پنهان می‌کند، از بیان دیدگاه‌هایش صرف‌نظر می‌کند یا وانمود می‌کند همچنان همان آدم سابق است. این وضعیت می‌تواند به احساس تنهایی و نارضایتی عاطفی منجر شود.
تفاوت‌ها به تحقیر و بی‌احترامی تبدیل شده‌اند: یکی دیگری را عقب‌مانده، سطحی یا بی‌انگیزه می‌داند و طرف مقابل نیز همسرش را خودخواه، متظاهر یا زیاده‌خواه خطاب می‌کند. در این شرایط، اختلاف دیگر فقط درباره‌ی علایق و سبک زندگی نیست؛ احترام متقابل نیز آسیب دیده است.
چطور می‌توان هم رشد کرد و هم رابطه را حفظ کرد؟
قرار نیست برای حفظ ازدواج، از رشد و تغییر دست بکشیم. همان‌طور که قرار نیست برای اثبات استقلال فردی، همسرمان را از زندگی خود کنار بگذاریم.
حفظ تعادل میان هویت فردی و هویت مشترک یکی از مهم‌ترین مهارت‌های زندگی زناشویی است.
به‌جای مقایسه، درباره‌ی نیازهایتان حرف بزنید: به همسرتان نگویید چرا تو مثل من اهل پیشرفت نیستی. توضیح بدهید که تجربه‌های تازه چه تأثیری بر احساس رضایت شما از زندگی دارند و چرا دوست دارید او نیز بخشی از این دنیا را بشناسد.
از همسرتان انتظار نداشته باشید نسخه دیگری از شما باشد: ممکن است شما عاشق مطالعه باشید و او از فعالیت‌های ورزشی لذت ببرد. ممکن است شما به سفرهای فرهنگی علاقه داشته باشید و او طبیعت‌گردی را ترجیح بدهد. تفاوت در علایق الزاماً به معنای تفاوت در ارزش‌های اساسی زندگی نیست.
برای تجربه‌های مشترک تازه جا باز کنید: گاهی زوجین آن‌قدر درگیر فعالیت‌های فردی خود می‌شوند که فرصت تجربه‌های مشترک را از دست می‌دهند. لازم نیست هر دو به یک سرگرمی علاقه‌مند باشید، کافی است گاهی کاری را با هم امتحان کنید که برای هر دو تازگی داشته باشد.
رشد همسرتان را تهدیدی برای خودتان نبینید: اگر همسرتان دوستان جدیدی پیدا کرده، مهارت تازه‌ای یاد گرفته یا به استقلال بیشتری رسیده است، لزوماً به این معنا نیست که شما دیگر برایش کافی نیستید. رابطه‌ی سالم جایی است که هر دو نفر بتوانند در کنار هم، فردیت خودشان را نیز حفظ کنند.
درباره‌ی تغییرات رابطه گفتگو کنید: گاهی مسئله‌ی اصلی نه رشد یکی از زوجین، بلکه ناتوانی هر دو در سازگار شدن با شرایط جدید است. گفتگوی صادقانه و در صورت نیاز کمک گرفتن از مشاور زوج‌درمان‌گر، می‌تواند به شناخت بهتر نیازها و بازسازی رابطه کمک کند.
قرار نیست همیشه با یک سرعت حرکت کنیم: یکی از تصورات اشتباه درباره‌ی ازدواج این است که زوجین باید در تمام مراحل زندگی، علایق، انگیزه‌ها و مسیر رشد یکسانی داشته باشند. در حالی که انسان‌ها در دوره‌های مختلف زندگی تغییر می‌کنند. ممکن است یکی از زوجین در مقطعی به رشد شغلی توجه بیشتری نشان دهد و دیگری بیشتر درگیر تربیت فرزندان یا مراقبت از اعضای خانواده باشد. گاهی یکی از آن‌ها زودتر به فکر تغییر می‌افتد و دیگری برای پذیرفتن شرایط تازه به زمان بیشتری نیاز دارد.
آنچه اهمیت دارد، یکسان بودن سرعت حرکت نیست، بلکه تمایل به شناختن و همراهی با یکدیگر است.
در نهایت باید بگویم که ازدواج قرار نیست جایی باشد که دو نفر در آن از حرکت بازبمانند و همیشه شبیه روز اول‌شان باشند. رابطه‌ی سالم، رابطه‌ای نیست که در آن هیچ‌کس تغییر نمی‌کند. رابطه‌ای است که در آن تغییر کردن یکی از طرفین به معنای از دست دادن دیگری نیست.
سال شصت و یکم.شماره2968