گفتگو با الهام شاکری فعال حوزه‌ی مقاومت
دختر ایران عروس بحرین ساکن لبنان
مدت زیادی از آشنایی‌ام با او نمی‌گذشت؛ اما در همین مدت کوتاه، از زندگی پرفرازونشیبش برایم گفته بود؛ از روزهای آشنایی با همسرش در منچستر انگلستان و سال‌هایی که در بحرین و لبنان زندگی کرده بود. خاطراتش، سخت و دردناک بودند؛ روایت مردان و زنانی که تا پیش از آن، تنها نامی از آن‌ها شنیده بودم، اما حالا با شنیدن حرف‌های او، گویی از نزدیک می‌شناختم‌شان و در لحظه‌های تلخ و دشوار زندگی‌شان حضور داشتم. او از زنانی می‌گفت که در زندان‌های حاکمان ظالم منطقه، به جرم دفاع از حق و حمایت از مقاومت شکنجه می‌شدند؛ زنانی که با وجود تهدید و رنج، از ایستادن دست نمی‌کشیدند. خودش هم یکی از همان زنان بود؛ زنی که ایستاده بود، درست مثل زنانی که قصه‌شان را برایم روایت می‌کرد؛ زنانی که مقاومت را نه در کلمات، که در زندگی‌شان معنا کرده بودند.
مقاومت؛ فراتر از میدان نبرد
به نظرم اصل ماجرا این است که مقاومت را چگونه تعریف کنیم. مقاومت در معنای مصطلح آن، بیشتر به ایستادگی و مبارزه با رژیم صهیونیستی در عصر حاضر اطلاق می‌شود؛ اما اگر بخواهیم تعریف گسترده‌تری از این مفهوم ارائه کنیم، مقاومت صرفاً به ایستادگی مسلحانه محدود نمی‌شود، بلکه هر نوع ایستادگی و واکنش مخالف در برابر استکبار جهانی را نیز در بر می‌گیرد؛ استکباری که در منطقه‌ی ما، در رژیم غاصب صهیونیستی و اقدامات توسعه‌طلبانه‌ی آن و همچنین پایگاه‌های آمریکا نمود پیدا کرده است.
بر این اساس، هر فردی که به‌نوعی در برابر اقدامات متجاوزانه‌ی آمریکا و رژیم صهیونیستی ایستادگی کند، می‌تواند عضوی از محور مقاومت باشد. با چنین تعریفی، در کشورهای خلیج فارس و کشورهای عرب‌نشین نیز مردم مقاومی حضور دارند که متأسفانه به‌دلیل اقدامات حکومت‌هایشان کمتر دیده می‌شوند.
بحرین؛ صدای خاموش مقاومت
بحرین، همان جزیره‌ای است که حضرت آقا از آن با عنوان «جزیره‌ی کوچک بحرین» یاد کرده‌اند. در این کشور، اکثریت مردم با سیاست‌های آمریکا و اقدامات جنایت‌کارانه‌ی رژیم صهیونیستی در منطقه مخالف‌اند؛ اما به‌دلیل سیاست‌های سازش‌کارانه رژیم آل‌خلیفه، صدای آن‌ها به‌خوبی شنیده نمی‌شود.
این مسئله تا حد زیادی به وضعیت رسانه‌ها نیز برمی‌گردد. رسانه‌های غربی و به‌ویژه رسانه‌های کشورهای عربی، تحت تأثیر سیاست‌گذاری‌های بلوک غرب قرار دارند و صدای این مردم را منعکس نمی‌کنند. به همین دلیل، بخش‌هایی از جامعه‌ی بحرین در روایت‌های مربوط به محور مقاومت نادیده گرفته می‌شوند و بسیاری از مردم منطقه شناخت چندانی از آن‌ها ندارند؛ چه برسد به فعالیت‌های زنان این بخش از مردم منطقه.
مبارزه‌ای با چند دهه سابقه
مبارزه‌ی مردم بحرین با رژیم صهیونیستی و سیاست‌های آن، سابقه‌ای چنددهه‌ای دارد. بحرینی‌ها در این مسیر، حدود سه یا چهار دهه پیش، شهیدی به نام محمد الجمعه الشاخوری داشتند که در جریان یکی از نمازجمعه‌ها و تظاهرات‌های مخالف رژیم صهیونیستی، هدف گلوله قرار گرفت و در نزدیکی دیوار سفارت آمریکا به شهادت رسید.
این اعتراض‌ها و اقدامات در طول دهه‌های مختلف ادامه داشت تا اینکه در اوایل دهه‌ی گذشته، با آشکار شدن روابط رژیم آل‌خلیفه با رژیم صهیونیستی، شکل تازه‌ای به خود گرفت.
البته ارتباط این رژیم با رژیم صهیونیستی موضوع جدیدی نبود. رژیم صهیونیستی از حدود ۳۰ سال پیش در بحرین سفارت‌خانه‌ای پنهان و مخفی داشت؛ اما در اوایل دهه‌ی گذشته، رژیم آل‌خلیفه روابط خود را آشکار کرد و روند عادی‌سازی را به‌صورت علنی پیش برد.
یکی از نکات قابل توجه در این زمینه، اقداماتی است که برای سازمان‌دهی امور جامعه‌ی یهودیان بحرین انجام شده است. با وجود اینکه تعداد یهودیان ساکن بحرین بسیار اندک و حدود ۳۰ نفر عنوان می‌شود، نهادی با عنوان «خانه عدل» در این کشور تأسیس شده که، زیر نظر خانه‌ی عدل امارات فعالیت می‌کند و امور اجتماعی و قضایی یهودیان را بر عهده دارد.
در این میان، خانواده نونو که از خانواده‌های شناخته‌شده‌ی یهودی و تاجر در بحرین هستند، در اداره‌ی امور یهودیان این کشور نقش دارند.
نکته‌ی دیگر، حضور یک مشاور ارشد یهودی آمریکایی در کنار پادشاه مستبد بحرین حمد الخلیفه است. این فرد به‌عنوان مشاور سیاسی و منطقه‌ای ملک حمد بن عیسی آل‌خلیفه فعالیت می‌کند و این ارتباط نیز به‌صورت علنی مطرح شده است و هیچ ابایی هم ندارند از این موضوع.
جزیره‌ای برای روز مبادا!
موضوع دیگری که در این زمینه مطرح می‌شود، احداث یک جزیره‌ی مصنوعی در بحرین است. این جزیره با خشکاندن بخشی از دریا و افزودن آن به اراضی ساحلی ایجاد شده و واحدهای مسکونی ساخته شده در آن، به گفته‌ی مصاحبه‌شونده، تاکنون افتتاح نشده و بدون سکنه باقی مانده‌اند.
گفته شده است که این واحدها برای اسکان احتمالی اسرائیلی‌ها در شرایطی آماده شده‌اند که موجودیت رژیم صهیونیستی با تهدید و تنگنا مواجه شود و آن‌ها ناچار به مهاجرت شوند.
چنین اقداماتی نشان‌دهنده‌ی میزان همراهی رژیم آل‌خلیفه با رژیم صهیونیستی است؛ مسئله‌ای که نه‌تنها واکنش مردم بحرین، بلکه شگفتی و شوک ساکنان کشورهای عربی همسایه را نیز به دنبال داشته است.
اعتراض‌هایی که با توافق ابراهیم آغاز نشدند و پایان نیافتند
در جریان توافق ابراهیم نیز نوعی رقابت میان بحرین و امارات برای عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونیستی دیده می‌شد؛ گویی هر دو حکومت تلاش داشتند در امضای این توافق از یکدیگر پیشی بگیرند.
با اعلام تاریخ امضای توافق، اعتراض‌های مردم بحرین شدت گرفت؛ به‌گونه‌ای که از چند ماه پیش از امضای آن، مردم هر شب به خیابان‌ها می‌آمدند. این اعتراض‌ها پس از امضای توافق نیز پایان نیافت و همچنان تظاهرات ضدصهیونیستی در بحرین ادامه دارد.
دامنه‌ی مخالفت‌ها تا جایی پیش رفته است که شماری از مردم بحرین به‌دلیل شرکت در تظاهرات و اقدامات اعتراضی علیه رژیم صهیونیستی زندانی شده‌اند.
بحرین؛ سرزمین ظرفیت‌های نادیده‌گرفته‌شده
من پیش از ورود به بحرین، مانند بسیاری از ایرانی‌ها، شناخت کاملی از این کشور نداشتم. شاید بتوانم بگویم مهم‌ترین چیزی که درباره‌ی بحرین شنیده بودم، این بود که استانی از ایران بوده که از ایران جدا شده است. اما وقتی وارد بحرین شدم و سال‌هایی را در کنار شیعیان مظلوم و مخلص این کشور زندگی کردم، به این نتیجه رسیدم که بحرین ظرفیت‌هایی دارد که همه‌ی ما از آن غافل هستیم؛ حتی شاید خود بحرینی‌ها هم به‌طور کامل از این ظرفیت‌ها آگاه نباشند.
دلیل این مسئله را باید در شرایطی جستجو کرد که مردم بحرین، به‌ویژه شیعیان، سال‌هاست با آن مواجه‌اند. اکثریت مردم این کشور همواره از سوی اقلیت حاکم مورد ظلم و جفا قرار گرفته‌اند و به حاشیه رانده شده‌اند. بحرینی‌ها در طول سالهای حاکمیت آل‌خلیفه، حتی از ابتدایی‌ترین حقوق خود در حوزه‌های اجتماعی، سیاسی و شخصی محروم بوده‌اند.
برای مثال، بحرین تا سال‌ها انتخابات نداشت و اکنون نیز انتخابات به مجلس محدود می‌شود؛ انتخاباتی که مهندسی‌شده است. حوزه‌های انتخاباتی به‌گونه‌ای تعیین می‌شوند که ترکیب مجلس از نظر حضور شیعیان، طرفداران حکومت و مخالفان آن، متناسب با خواست آل‌خلیفه باشد. در بحرین انتخابات نخست‌وزیری یا ریاست‌جمهوری وجود ندارد و پادشاه شخصاً نخست‌وزیر را انتخاب می‌کند. شاید عجیب باشد، اما نخست‌وزیر پیشین بحرین که چند سال پیش درگذشت، حدود ۴۰ سال در این سمت بود و عموی پادشاه محسوب می‌شد.
بی‌عدالتی به حوزه‌ی سیاست محدود نمی‌شود. حتی در توزیع ثروت و درآمدهای کشور نیز تبعیض وجود دارد و حقوق کارمندان دولت به‌صورت ناعادلانه توزیع می‌شود. در حوزه‌ی قضایی هم با دستگاهی مواجهیم که تحت نفوذ آل‌خلیفه قرار دارد؛ به‌طوری‌که پادشاه در تعیین رئیس دستگاه قضا و حتی قضات، دخالت مستقیم دارد.
طبیعی است که چنین شرایطی در هر کشوری زمینه‌ساز خیزش‌ها و جنبش‌های عدالت‌خواهانه شود. مردم بحرین نیز تقریباً هر دهه شاهد خیزشی تازه علیه ظلم و ستم آل‌خلیفه بوده‌اند. آخرین خیزش بزرگ، در ۱۴ فوریه ۲۰۱۱ و هم‌زمان با شروع «بیداری اسلامی» بود و به اشتباه از آن با عنوان «بهار عربی» یاد شد.
در آن روزها، مردم بحرین به خیابان‌ها آمدند؛ اما با لشکرکشی عربستان سعودی و امارات به این کشور، تحت عنوان «سپر جزیره»، مواجه شدند. از سال ۲۰۱۱ تاکنون، هزاران نفر بازداشت شده‌اند و بیش از ۲۰۰ شهید نیز بر جای مانده است. در میان این شهدا، افرادی هم بودند که زیر شکنجه جان باختند؛ کسانی که برای گرفتن اعتراف‌های دروغین، چه علیه خودشان و دیگران، تا سرحد مرگ شکنجه شدند.
یکی از رویدادهای مهم اخیر، جنگ رمضان علیه جمهوری اسلامی ایران بود. مردم مظلوم و عدالت‌خواه بحرین که همواره در کنار مظلومان جهان ایستاده‌اند، بار دیگر به خیابان‌ها آمدند. پس از شهادت رهبر انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، نیز تظاهرات برگزار کردند، مجالس عزا برپا داشتند و با صدور بیانیه‌هایی، اقدامات رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه مردم ایران را محکوم کردند. با این حال، این اقدامات نیز بار دیگر با سرکوبگری رژیم آل‌خلیفه مواجه شد.
اسرای جنگ رمضان در بحرین
هر لبخندی که بحرینی‌ها پس از بمباران پایگاه‌های آمریکا در بحرین توسط نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بر لب داشتند، هر ابراز شادی، هر توئیت حمایتی و هر موضع‌گیری در مخالفت با آمریکا و رژیم صهیونیستی، به بازداشت و تشکیل پرونده برای آن‌ها منجر می‌شد؛ فرقی هم نمی‌کرد زن باشند یا مرد، نوجوان باشند یا سالمند.
در جریان جنگ رمضان، بیش از ۴۰۰ نفر در بحرین به دلیل حمایت از جمهوری اسلامی ایران بازداشت شدند که در میان آن‌ها زنان نیز حضور داشتند. نکته‌ی جالب این است که بحرینی‌ها به این افراد «زندانیان آل‌خلیفه» نمی‌گویند، بلکه از آن‌ها با عنوان «اسرای جنگ رمضان» یاد می‌کنند.
علاوه بر این بازداشت‌ها، مردم بحرین در حمایت از مواضع جمهوری اسلامی ایران و مردم مظلوم کشورمان، یک شهید نیز تقدیم کردند. شهید محمد الموسوی، جوان ۲۶ سالهای بود که تنها دو سال از آزادی‌اش از زندان‌های آل‌خلیفه، پس از خیزش سال ۲۰۱۱، می‌گذشت. او در جریان جنگ رمضان بازداشت شد و پس از پنج روز، بر اثر شکنجه به شهادت رسید. پیکر او را در حالی به خانواده‌اش تحویل دادند که آثار کبودی و شکنجه بر سراسر بدنش دیده می‌شد.
با وجود این اتفاقات، باز هم شاهد بودیم که این رویدادها در رسانه‌ها بازتاب چندانی نداشتند و دیده نشدند. شاید حتی مردم عزیز ما در ایران نیز از تحرکات مردم بحرین در حمایت از کشورمان بی‌خبر مانده باشند.
زنان بحرینی؛ دوشادوش مردان در مسیر مقاومت
اگر بخواهیم از نقش زنان بحرینی در مبارزه با اقدامات رژیم صهیونیستی و همچنین عدالت‌خواهی و ظلم‌ستیزی صحبت کنیم، باید بگوییم زنان بحرینی همواره دوشادوش مردان ایستاده‌اند. شاید در بحرین، برخلاف جنوب لبنان، جبهه‌ای مستقیم در برابر رژیم صهیونیستی وجود نداشته باشد، اما زنان این کشور با آموزش فرهنگ مقاومت به نسل‌های بعد، در این مسیر نقش‌آفرینی می‌کنند.
برای مثال، مادری که در خانه به فرزندش می‌گوید نوشابه‌هایی مانند کوکاکولا، پپسی و فانتا یا شکلات‌های پرطرفدار، به‌دلیل ارتباطی که از نظر او با جریان صهیونیستی دارند، نباید مصرف شوند و باید آن‌ها را تحریم کرد، در واقع به‌طور غیرمستقیم فرهنگ صهیونیست‌ستیزی را به نسل بعد منتقل می‌کند. از سوی دیگر، زنانی در تظاهرات ضدصهیونیستی شرکت می‌کنند و با وجود خطر بازداشت، هتک حرمت و شکنجه، از حضور در میدان عقب نمی‌نشینند. ما بارها شاهد گزارش‌هایی از شکنجه‌های روحی و جسمی زنان در زندان‌های آل‌خلیفه، به‌ویژه از سال ۲۰۱۱ تاکنون، بوده‌ایم؛ بااین‌حال، زنان بحرینی همچنان در عرصه‌های مختلف عدالت‌خواهی، ظلم‌ستیزی و مقابله با رژیم صهیونیستی حضور دارند. برخی از آنان همسران‌شان را نیز برای مشارکت در جبهه‌های مبارزه با صهیونیسم و ظلم آل‌خلیفه حمایت و تشویق می‌کنند.
مادری که فقط زیبایی دید
پس از سال ۲۰۱۱، پنج نفر در بحرین اعدام شدند؛ اعدام‌هایی که بنا بر روایت‌های مطرح‌شده، بدون اطلاع قبلی و در سحرگاه یکی از روزها انجام گرفت و موجی از شوک، بهت و اندوه را در میان مردم به وجود آورد و خشم آنان از رژیم آل‌خلیفه را افزایش داد. در این میان، نقش مادران، همسران و خواهران این شهدا نیز قابل‌توجه بود.
مادر یکی از اعدام‌شدگان، پشت سر آمبولانسی که پیکر فرزندش را حمل می‌کرد، ایستاد، انگشت خود را بالا برد و خواستار قصاص فرزندش از حمد آل‌خلیفه، پادشاه بحرین شد. او با یادآوری سخن حضرت زینب‌سلام‌الله‌علیها، «ما رأیتُ إلّا جمیلاً» از ایستادگی و ادامه مسیر خود گفت. این بانو همچنان بر موضعش پایدار مانده و سه فرزند دیگرش نیز در زندان هستند. او با وجود سن بالا، بدون پوشاندن صورتش، همراه با پسر بزرگ‌ترش در تظاهرات ضدصهیونیستی و ضد آل‌خلیفه شرکت می‌کند.
نمونه‌ی دیگر، همسر شهید عبدالکریم فخراوی، از فعالان فرهنگی بحرین است؛ شهیدی که پیش‌تر نیز به او اشاره کردم. من در سفر حج، از نزدیک با ایشان و همسرشان آشنا شده بودم و لطافت روح، زیبایی گفتار و نیکویی رفتار او را دیده بودم. عبدالکریم چهار روز در زندان‌های آل‌خلیفه بازداشت بود و همسرم نیز در زندان با او هم‌پرونده بود. او را به اتهام جاسوسی برای جمهوری اسلامی ایران بازداشت کرده بودند و تحت شکنجه‌هایی شدید قرار دادند؛ از جمله شوک الکتریکی، اتوی برقی، سیخ‌های داغ، محرومیت طولانی از آب و غذا، ایستادن‌های طولانی‌مدت، نگه‌داشتن در وضعیتی تحقیرآمیز، غذا خوردن بدون استفاده از دست و پا و شکنجه با روش غرق مصنوعی.
او در آخرین لحظات، از شدت تشنگی فریاد «الله‌اکبر» سر داده بود و سرانجام زیر شکنجه جان باخت. به گفته‌ی راوی، شکنجه‌گران او از نیروهای پاکستانی بودند که برای سرکوب مردم بحرین استخدام شده و تابعیت بحرینی دریافت می‌کردند.
پیکر شهید را به این شرط به خانواده تحویل دادند که کفن باز نشود و کسی بدن او را نبیند. اما همسرش پیش از تدفین، در غسال‌خانه‌ی گورستان بحرین، کفن را پاره کرد و از حاضران خواست فیلم و عکس بگیرند؛ زیرا معتقد بود آنچه بر پیکر همسرش گذشته بود، باید در تاریخ بحرین و تاریخ عدالت‌خواهی جهان ثبت شود. او می‌خواست همه ببینند که پیکر این شهید پس از چهار روز شکنجه، تا چه اندازه آسیب دیده بود؛ به‌گونه‌ای که به گفته‌ی او، جای سالمی بر بدنش باقی نمانده و حتی هنگام غسل، هنوز از بخش‌هایی از پیکر مطهرش خون جاری بود.
تصاویر پیکر شهید عبدالکریم فخراوی بازتاب گسترده‌ای در بحرین پیدا کرد و به شکل‌گیری موج تازه‌ای از اعتراض‌ها و تحولات در انقلاب بحرین انجامید.
ابتسام الصائغ؛ زنی که از بیان حقیقت نترسید
اگر بخواهیم از زنان فعال در حوزه‌ی عدالت‌خواهی و حقوق بشر در بحرین نام ببریم، باید به خانم ابتسام الصائغ اشاره کنیم. ایشان از طرف پدر و مادر ریشه‌ی فارسی دارند و در عین حال، اصالت خود را در مراودات و ارتباطات‌شان حفظ کرده‌اند.
از نخستین روزهای انقلاب بحرین و آغاز سرکوب مردم، خانم الصائغ تلاش کرد خلأ موجود در زمینه‌ی اطلاع‌رسانی درباره‌ی نقض حقوق بشر در بحرین را پر کند. او در کنار فعالان مرد، به چهره‌ای شناخته‌شده در حوزه‌ی حقوق بشر تبدیل شد؛ چهره‌ای که نه‌تنها در منطقه، بلکه در سطح بین‌المللی نیز شناخته شده است.
ایشان بارها بازداشت و تهدید شده‌اند؛ از تهدید به شکنجه‌ی فرزندان‌شان گرفته تا تهدید به قتل همسر و حتی خودشان. بااین‌حال، همچنان به فعالیت‌های خود ادامه داده‌اند. آخرین بار، ایشان را به بازداشتگاهی در جزیره‌ی محرق بحرین منتقل کردند و از صبح تا غروب تحت بازجویی قرار دادند. وقتی از بازداشتگاه خارج شدند، وضعیت جسمی و روحی مناسبی نداشتند. روز بعد تصمیم گرفتند آنچه را در آن چند ساعت بر سرشان آمده بود، بیان کنند؛ نه برای دفاع از خودشان، بلکه برای اینکه افکار عمومی جهان از آنچه در بحرین می‌گذرد، آگاه شود.
به گفته‌ی ایشان، در آن بازداشتگاه با شکنجه‌های شدید روحی، روانی و جسمی مواجه شده بودند. حتی نام افرادی را که در این اقدامات نقش داشتند و از افسران و درجه‌داران نیروهای امنیتی آل‌خلیفه بودند، بدون ترس و واهمه اعلام کردند. خانم الصائغ در توضیح دلیل علنی‌کردن این تجربه گفته بود ممکن است عده‌ای تصور کنند فضای مذهبی بحرین اجازه نمی‌دهد زنی درباره‌ی چنین اتفاقاتی آشکارا صحبت کند؛ اما اگر او سکوت کند، ممکن است همین اتفاقات برای زنان دیگری نیز تکرار شود.
ابتسام الصائغ در طول سالهای انقلاب بحرین فعالیت‌های مؤثری در حوزه‌ی حقوق بشر انجام داده و با وجود احتمال ممنوع‌الورود شدن به کشورش، در مجامع بین‌المللی متعددی حاضر شده و گزارش‌هایی درباره‌ی وضعیت حقوق بشر در بحرین ارائه کرده است.
نکته‌ی مهم درباره‌ی ایشان، پایبندی به اصول دینی و حفظ حجاب در تمام این مراحل است. او در مسیر دفاع از حقوق بشر، نه هویت زنانه‌ی خود را فراموش کرده و نه مسلمانی و ارزش‌های دینی‌اش را کنار گذاشته است. شجاعت او در دفاع از حقوق مردم، به معنای عبور از باورها و آرمان‌هایش نبوده؛ بلکه نشان داده است که می‌توان هم‌زمان از حقوق زنان و عدالت دفاع کرد و به اصول و ارزش‌های دینی پایبند ماند.
روایت یک زندگی
روایت خانم الهام شاکری از روزهای زندگی در بحرین و لبنان، در همین‌جا به پایان نمی‌رسد. او در بخش دیگری از این گفتگو، از تجربه‌ها و خاطراتی می‌گوید که روایت‌گر روزهای پرالتهاب زندگی اوست.
شب بازداشت؛ هجوم نیروهای امنیتی به خانه
حدود یک ماه بود که با حجاب کامل می‌خوابیدم؛ چون مطمئن بودم همسرم به‌زودی بازداشت خواهد شد. یک شب، دور از چشم سایر اعضای خانواده، همسرم و برادر ایشان را صدا زدم. ما در یک خانه‌ی بزرگ به‌صورت جماعتی زندگی می‌کردیم و تمام اعضای خانواده‌ی همسرم، که شامل ده خواهر و برادر بودند، در همان منزل سکونت داشتند.
به همسرم و برادرشان گفتم: «شما فرار کنید و به جای امنی بروید؛ چون قطعاً به دنبال شما هم خواهند آمد. حتی محل اختفای خودتان را به من هم نگویید.»
اما برادر همسرم پاسخ داد: «ما هفت برادر هستیم. اگر من را پیدا نکنند، قطعاً بقیه‌ی برادرها را تحت فشار قرار می‌دهند و آزار و اذیت خواهند کرد.» به همین دلیل حاضر نشدند فرار کنند.
شب تدفین شهید فخراوی بود. آن شب من، همسرم و پسرم در اتاق خواب خودمان خوابیده بودیم. همسرم چندین بار شروع به خواندن آیت‌الکرسی کردند. فکر می‌کنم بار پنجم یا ششم بود که هنوز آیه را به نیمه نرسانده بودند که خواب‌شان برد. من اما هنوز بیدار بودم. حدود ساعت دو و نیم یا سه بامداد، در حالت خواب و بیداری بودم که با صدای ضربه‌ای به پنجره‌ی بالای سرم از خواب پریدم.
هنوز فرصت نکرده بودم از جایم بلند شوم که دیدم درِ اتاق خواب‌مان، با وجود اینکه قفل بود، شکسته شد و نیروهای امنیتی، شامل مأموران پلیس، نیروهای ضربت و ارتش، وارد اتاق شدند. همسرم که بالای تخت ایستاده بود، از ناحیه‌ی سینه گرفته شده بود و مأموران او را به بیرون می‌کشیدند. من هم از پشت ایشان را گرفته بودم و سعی می‌کردم مانع بردن‌شان شوم. پسرم نیز از روی تخت خودش شاهد تمام این صحنه‌ها بود.
طبیعتاً زور آن‌ها بر من غلبه کرد. همسرم را از اتاق بیرون کشیدند و من را داخل اتاق نگه داشتند. وقتی گفتند از اتاق بیرون بیا، دیدم سایر برادران همسرم را نیز آورده‌اند و همه را روی زمین خوابانده‌اند؛ دست‌ها و پاهایشان بسته بود و مأموران با پوتین به آن‌ها لگد می‌زدند، از روی بدن‌شان رد می‌شدند و با مشت و لگد و اهانت با آن‌ها برخورد می‌کردند.
با این حال، چون مأموران اطراف همسرم جمع شده بودند و مدارک شناسایی ایشان را می‌خواستند، متوجه شدم که هدف اصلی‌شان بازداشت همسرم است. به نظر می‌رسید برای اینکه از فرار احتمالی ایشان جلوگیری کنند یا فشار روحی بیشتری به او وارد کنند، سایر برادرانش را نیز بازداشت کرده و به آن شکل مورد آزار قرار داده بودند.
تفتیش خانه و ضرب‌وشتم همسر
این صحنه برای مادر همسرم که سن‌وسال زیادی داشتند، بسیار وحشتناک بود. من سعی کردم به ایشان آرامش بدهم و گفتم که فقط همسرم را می‌خواهند ببرند و ان‌شاءالله برای بقیه برادرها اتفاقی نمی‌افتد.
پس از آن، مأموران من را در تمام قسمت‌های خانه گرداندند و همه‌جا را تفتیش کردند. از من نیز بازجویی می‌کردند و سؤال‌های مختلفی می‌پرسیدند. حتی برگه‌های دانشجویان را که من و همسرم برای تصحیح به خانه آورده بودیم، جمع کردند تا به‌عنوان مدرک با خود ببرند؛ درحالی‌که هر دوی ما استاد دانشگاه بودیم.
در خانه بنر و عکسی به مناسبت میلاد پیامبر اکرم‌صلی‌الله‌علیه‌وآله داشتیم که به زبان فارسی و عربی روی آن نوشته شده بود. این بنر برای مراسمی بود که خانواده‌ی همسرم، به‌عنوان نماینده‌ی بیمه‌ی ایران در بحرین، برگزار کرده بودند. همچنین عکسی از حضرت آقا و سیدحسن نصرالله در اتاق‌مان داشتیم. به‌دلیل همین تصاویر و بنر، همسرم در مقابل چشمان ما به‌شدت مورد ضرب‌وشتم قرار گرفت.
در همان لحظات، تمام تلاشم این بود که مدارک و وسایل شخصی‌مان به دست مأموران نیفتد. خودم را به هارد دیسک رساندم و آن را زیر تخت سنگین‌مان، در قسمت انتهایی تخت، پنهان کردم. گوشی همسرم را هم برداشتم و زیر شکم پسرم که روی تخت نشسته بود، گذاشتم. به او گفتم: «تا آخر همین‌طور روی آن بخواب و تکان نخور تا پیدایش نکنند.»
مأموران حتی اجازه ندادند پسرم از اتاق بیرون بیاید. وقتی اتاق را زیرورو می‌کردند، او همچنان داخل اتاق بود و آن‌ها عمداً اجازه نمی‌دادند از تخت پایین بیاید...
ضبط وسایل و تهدید به بازداشت دوباره
مأموران در جریان تفتیش، تقریباً تمام وسایل الکترونیکی خانواده را با خود بردند؛ از لپ‌تاپ و هارددیسک گرفته تا دوربین‌هایی که متعلق به من، همسرم و سایر اعضای خانواده، از جمله برادران، خواهرزاده‌ها و برادرزاده‌هایمان بود. حتی دستگاه پلی‌استیشن و دسته‌های آن را هم جمع کردند و بردند.
خوشبختانه اطلاعاتی که می‌توانست باعث شناسایی و به خطر افتادن دیگر دوستان‌مان شود، از هارددیسک به دست نیامده بود. مدتی بعد که بخشی از وسایل را برگرداندند، روی هارددیسک برچسبی زده بودند که نشان می‌داد بررسی شده است. مأموران به همسرم هم گفته بودند: «اگر دست از پا خطا کنید، براساس اطلاعات همین هارددیسک دوباره سراغ‌تان می‌آییم.» البته همه‌ی وسایل را پس ندادند؛ دسته‌های پلی‌استیشن و دوربین‌ها از جمله وسایلی بودند که دیگر به ما برنگرداندند.
من هنگام ورود مأموران حجاب کامل داشتم؛ مقنعه و بلوز و شلوار پوشیده بودم و بعد از ورود آن‌ها چادرم را هم سر کردم. حتی در آن شرایط هم نگران بودم که جوراب به پا ندارم و از این بابت احساس ناراحتی می‌کردم.
شکنجه‌ی همسر با پخش صدای من
از دیگر رفتارهای وحشتناک مأموران این بود که همسرم هنگام خواب لباس راحتی به تن داشت. وقتی دست و پایش را بستند و آماده‌ی بردنش شدند، یک کیسه زباله را روی سرش کشیدند. من با دیدن این صحنه به‌شدت فریاد می‌زدم و اعتراض می‌کردم: «او را نبرید! کجا می‌برید؟ من اجازه نمی‌دهم او را ببرید!» و در حالی که پشت سرشان می‌دویدم، سعی می‌کردم مانع رفتن‌شان شوم.
بعدها متوجه شدم که مأموران صدای فریادها و اعتراض‌های من را ضبط کرده بودند. من از این موضوع اطلاعی نداشتم، اما آن‌ها هنگام شکنجه‌ی همسرم و تلاش برای گرفتن اعتراف از او، صدای من را در سلول پخش می‌کردند. به او می‌گفتند: «همسرت در سلول بغلی است؛ حرف بزن و حتی به کارهایی که انجام نداده‌ای اعتراف کن یا اعترافات ساختگی را امضا کن.»
همسرم بعدها برایم تعریف کرد که در ابتدا با شنیدن صدای من تصور کرده واقعاً من را به سلول کناری آورده‌اند؛ اما بعد متوجه شده این صدا مربوط به همان شب بازداشت است. این روش برای او تازگی نداشت؛ چون پیش از آن هم همسران برخی زندانیان را می‌آوردند و با پخش صدای آن‌ها، از زندانیان اعتراف می‌گرفتند.
بیش از یک ماه بی‌خبری از سرنوشت همسرم
با این حال، بیش از یک ماه هیچ اطلاعی نداشتیم که همسرم کجاست و اصلاً زنده است یا نه. افرادی که پیش و پس از او بازداشت شده بودند، زیر شکنجه به شهادت رسیده بودند و به همین دلیل احتمال بسیار زیادی می‌دادم که همسرم هم به شهادت رسیده باشد. حتی به من گفته بودند که او را با کانتینر برای بازجویی و شکنجه به عربستان سعودی منتقل کرده‌اند.
ما از وضعیت جسمی همسرم هیچ اطلاعی نداشتیم. بعدها فهمیدیم که او در جریان شکنجه دچار خون‌ریزی شده بود. همچنین به‌دلیل نگهداری در سلول‌هایی که پیش‌تر محل نگهداری افراد معتاد بود، به هپاتیت مبتلا شده بود و مرتب او را به درمانگاه زندان منتقل می‌کردند.
در درمانگاه زندان، که به آن «عیاده» می‌گفتند، یک پزشک پاکستانی حضور داشت. حتی اجازه نمی‌دادند پزشکان بحرینی در آنجا فعالیت کنند؛ چون احتمال می‌دادند میان پزشک و زندانیان هم‌دردی شکل بگیرد یا اطلاعاتی ردوبدل شود. این پزشک پاکستانی با دیدن چهره‌ی همسرم به یاد یکی از پزشکان بیمارستان مرکزی بحرین افتاده بود که همسرم آنجا مشغول به کار بود. روز بعد از برادر همسرم پرسیده بود که آیا فردی با مشخصات همسرم در زندان دارند؟ برادر همسرم پاسخ داده بود که بله، برادرش بازداشت شده است. پزشک هم گفته بود که شب گذشته او را در درمانگاه زندان دیده است و نامش را هم به او گفته بود.
به این ترتیب، برادر همسرم به ما خبر داد که او را زنده دیده‌اند. بعد از بیش از یک ماه بی‌خبری، این خبر برایمان مثل نفسی تازه بود.
حمایت شهید امیرعبداللهیان در روزهای تنهایی
از آن نقطه، اقدامات من برای پیگیری وضعیت همسرم جدی‌تر آغاز شد. از ابتدای بازداشت او، من دختری ایرانی در ابتدای دهه بیست زندگی‌ام بودم که در کشوری غریب، یعنی بحرین، تنها مانده بودم. هرچند بحرین روزگاری بخشی از سرزمین ما بوده، اما برای من کشوری غریب به شمار می‌رفت. در کنار درد و نگرانی ناشی از بازداشت همسرم، احساس غربت و تنهایی هم داشتم.
خانواده‌ی همسرم و دوستان‌مان در تمام این مدت کنارم بودند، اما نیاز داشتم به‌عنوان یک دختر ایرانی، از سوی نماینده‌ای از کشورم نیز حمایت شوم. در این میان، شهید دکتر امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه‌ی وقت، با وجود اینکه وظیفه‌ی شغلی‌اش اقتضا نمی‌کرد، در تمام آن مدت پشتیبان من بود و تا آخرین روز حیاتش همراهی‌ام کرد.
ایشان شاید به‌صورت مستقیم در پرونده‌ی همسرم دخالت سیاسی نکردند، اما با راهنمایی‌ها، هم‌فکری‌ها و هم‌دلی‌هایشان نقش مهمی در این مسیر داشتند. در درجه‌ی اول، به‌عنوان یک انسان، در درجه‌ی دوم به‌عنوان یک دیپلمات ایرانی و انقلابی و در درجه‌ی سوم، به‌عنوان یک دوست و حتی پدر، کنارم بودند. کمک کردند تا من، به‌عنوان یک دختر ایرانی در غربت، بتوانم محکم روی پای خودم بایستم.
با جرئت می‌توانم بگویم حمایت‌های ایشان در تغییر سرنوشت پرونده‌ی همسرم مؤثر بود. همسرم به اتهام واهی تجسس و جاسوسی برای جمهوری اسلامی ایران به اعدام محکوم شده بود، اما حکم او تغییر کرد و به آزادی مشروط رسید. البته پس از آزادی مشروط، به حکم مستقیم پادشاه بحرین، تابعیت بحرینی‌اش سلب شد؛ یعنی دیگر او را شهروند بحرین نمی‌دانستند و به تبعید از این کشور محکومش کردند.
خاطراتی از روزهای اسارت در بحرین
می‌خواهم خاطره‌ای از شهید امیرعبداللهیان در دوران مسئولیت ایشان به‌عنوان سفیر ایران در بحرین نقل کنم. ایشان برای ما نماد اقتدار بودند. یک بار اعلام شد تا زمانی که امیرعبداللهیان در خاک بحرین حضور دارد، جشن نوروز در این کشور برگزار نخواهد شد و خواننده‌ای که قرار بود در این مراسم برنامه اجرا کند نیز به بحرین نخواهد آمد.
توجه کنید که برگزاری چنین جشنی می‌توانست هم اعتبار و شهرتی برای بحرین ایجاد کند و هم آورده مالی قابل‌توجهی داشته باشد؛ اما به‌دلیل اقتدار و موضع ایشان، این برنامه برگزار نشد.
خاطره‌ی افطاری زندانیان
نزدیک ماه رمضان بود و اوایل این ماه مطلع شدم که اجازه می‌دهند مقدار محدودی غذا به‌عنوان افطاری برای زندانیان ببریم؛ البته فقط در روزهای مشخصی امکان تحویل غذا وجود داشت.
ما هم به امید اینکه بتوانیم برای همه‌ی زندانیان افطاری تهیه کنیم، دست‌به‌کار شدیم. همراه با خواهران همسرم چند نوع غذا، شیرینی، دسر و پیش‌غذا آماده می‌کردیم. غذاها را در ظرف‌های یک‌بارمصرف می‌ریختیم و در یک کارتن بزرگ می‌گذاشتیم تا به زندان ببریم.
خواهرزاده‌های همسرم هم روی درِ ظرف‌ها شعر می‌نوشتند، لطیفه می‌نوشتند و نقاشی می‌کشیدند. با ذوق و شوق همه‌ی این‌ها را آماده می‌کردیم، اما وقتی به ورودی زندان رسیدم، مأموران تمام درهای ظرف‌ها را جدا کردند و نوشته‌ها را پاره کردند. می‌گفتند نوشته‌ها ممنوع است و اجازه‌ی ورود آن‌ها را نمی‌دهند.
چون غذاها گرم بودند و در ظرف‌های آلومینیومی یک‌بارمصرف قرار داشتند، با سرعت زیادی خودم را به زندان می‌رساندم. یادم هست فاصله‌ی خانه تا زندان را با سرعت ۱۲۰ تا ۱۲۵ کیلومتر در ساعت طی می‌کردم. نزدیک اذان مغرب بود و خیابان‌ها تقریباً خالی می‌شدند. تمام تلاشم این بود که غذاها پیش از سرد شدن به زندان برسند و پس از بازرسی و تفتیش، به دست زندانیان برسند.
بعدها متوجه شدیم که بعضی از غذاها را اصلاً تحویل نمی‌دادند. برخی غذاها را هم به بهانه‌ی اینکه ممکن است چیزی داخل آن‌ها جاسازی شده باشد، به‌ویژه غذاهای آبکی، جلوی خودمان خالی می‌کردند.
یک بار که غذا برده بودم، مسئول ورودی زندان گفت: «امروز غذاها را تحویل نمی‌گیریم.»
پرسیدم: «چرا؟»
گفت: «نمی‌خواهم تحویل بگیرم.»
انگار آب سردی روی سرم ریخته باشند. تمام خستگی آن روز به تنم ماند. بعد هم گفت: «برو بریز توی بیابان بغلی تا سگ‌ها بخورند.»
گفتم: «این نعمت خداست؛ من چنین کاری نمی‌کنم. اگر می‌خواهی آن‌ها را دور بریزی، خودت باید این کار را انجام بدهی.»
زندان در یکی از نقاط دورافتاده‌ی بحرین، نزدیک ساحل و در منطقه‌ای بیابانی قرار داشت. اطراف آن تقریباً هیچ آبادی و امکاناتی نبود و وقتی به آنجا می‌رسیدیم، انگار وارد صحرا شده بودیم.
این خاطره برای ما هم شیرینی داشت و هم تلخی؛ شیرینیِ تلاش برای رساندن افطاری به زندانیان و تلخیِ اینکه گاهی غذاها به دست‌شان نمی‌رسید یا اصلاً اجازه‌ی تحویل آن‌ها را نمی‌دادند.
تحصن مقابل زندان؛ حتی اگر تنها بمانم
من به‌عنوان یک خانم جوان ایرانی، روحیه‌ای پرشور و هیجان داشتم. هرچه از مدت زندانی بودن همسرم می‌گذشت، احساس می‌کردم میزان مقاومت و ایستادگی در وجودم بیشتر می‌شود. فکر می‌کردم قوی‌تر شده‌ام و می‌توانم برای ادامه‌ی مسیر به دیگران هم روحیه بدهم؛ چه خانواده‌های دیگر زندانیان، چه خانواده‌ی همسرم و چه دوستان‌مان.
در همان دوران با مؤسسات بین‌المللی ارتباط می‌گرفتم و درباره‌ی وضعیت همسرم، دیگر زندانیان و حتی شهدا اطلاع‌رسانی می‌کردم.
یک روز به خانواده‌های دیگر زندانیان پیشنهاد دادم که بعد از ملاقات، به خانه برنگردیم و مقابل زندان تحصن کنیم. قرار بود یک تحصن آرام و بدون سر‌وصدا داشته باشیم؛ با پلاکارد و عکس‌برداری، تا بتوانیم موضوع را رسانه‌ای کنیم. تصورم این بود که همه با این پیشنهاد همراه می‌شوند. در صحبت‌ها و تماس‌های تلفنی هم همه موافقت کرده بودند.
اما وقتی ملاقات‌ها تمام شد و خانواده‌ها یکی‌یکی در حال ترک زندان بودند، دیدم کسی برای تحصن باقی نمانده است. علت را پرسیدم. گفتند نگران‌اند که این اقدام باعث شود فشار بیشتری به فرزندان‌شان در زندان وارد شود و شرایط آن‌ها خطرناک‌تر شود.
من، به‌عنوان کسی که همسرش را از دست داده بود و دیگر چیز ارزشمندی برای از دست دادن نداشت، احساس می‌کردم بالاتر از سیاهی رنگی نیست. به خودم می‌گفتم آب از سرم گذشته و به‌عنوان یک ایرانی نمی‌توانم در برابر ظلم سکوت کنم.
روحیه‌ی ظلم‌ستیزی و مقاومت در من بسیار قوی بود. به همین دلیل، همراه با پسر کوچکم مقابل زندان ایستادم. دست پسرم را گرفته بودم و پلاکاردی هم در دست داشتم. تا ساعت یازده‌ونیم شب همان‌جا ماندیم؛ در آن بیابان، مقابل زندان، بدون اینکه کس دیگری کنارمان باشد.
ایستاده بودم تا شاید کسی بیاید و توضیحی بدهد یا اتفاقی بیفتد. تا اینکه در زندان باز شد و یکی از سربازها بیرون آمد و گفت مسئول زندان می‌خواهد شما را ببیند.
گفتم: «باشد.»
با این حال، هنوز صدای خش‌خش سنگ‌ریزه‌های زیر پایم را به خاطر دارم؛ شبی که دست پسرم را محکم گرفته بودم و نیمه‌شب وارد محوطه‌ی زندان می‌شدیم. نه از روی ترس، بلکه با اتکایی که به خدا داشتم و امید به اینکه بتوانم حرفم را بزنم، قدم برمی‌داشتم.
به اتاق مسئول زندان رسیدیم. دیدم بطری‌های مشروبات الکلی کنار میز و روی زمین چیده شده‌اند و خود او هم در وضعیت عادی نبود. از من پرسید: «این پلاکارد چیست؟»
گفتم: «پسرم نوشته؛ برای مطالبه‌ی آزادی پدرش.»
گفت: «می‌دانی کاری که کردی ممنوع است؟»
گفتم: «من کار ممنوعی نکرده‌ام؛ فقط کنار زندان ایستاده‌ام.»
پرسید: «حالا می‌خواهی چه کار کنیم؟»
گفتم: «پلاکارد را به‌عنوان یک مطالبه از من دریافت کنید.»
گفت: «به چه کسی بدهم؟»
گفتم: «به پادشاه بدهید.»
بعد گفت: «اسمش روی پلاکارد نیست.»
گفتم: «اسمش روی آن هست.»
گفت: «نه، یک بار دیگر اسم زندانی را روی آن بنویس.»
من هم دوباره نام زندانی را روی پلاکارد نوشتم. بعد شماره تماس خودش را به من داد و گفت: «از این به بعد هر کاری داشتی، با من تماس بگیر.»
از این برخورد تعجب کردم. گفتم: «نه، شماره بند برای من کافی است. شماره همین دفترتان را بدهید تا اگر کاری داشتم، تماس بگیرم.»
تبعید اجباری و آغاز زندگی در لبنان
همسر من به اعدام محکوم شد اما مدتی بعد از حکم اعدام، به حبس کاهش پیدا کرد و ایشان به‌طور موقت آزاد شدند؛ اما فاصله‌ی زیادی نگذشت که پادشاه حکم سلب تابعیت ایشان را صادر کرد. با صدور این حکم، دیگر اقامت‌شان در بحرین قانونی نبود و باید به اجبار کشور را ترک می‌کردند و به کشور دیگری تبعید می‌شدند. یکی از فرزندان خانواده را هم پیش از همسر من تبعید کرده بودند.
من می‌دانستم از زمانی که برای تبعید تماس بگیرند، احتمالاً فقط دو روز فرصت داریم. برای همین، یک ساک کوچک برای همسرم آماده کرده بودم؛ چند دست لباس راحتی و رسمی، لپ‌تاپ، هارددیسک و وسایل شخصی‌شان را داخل آن گذاشتم. چون اجازه نمی‌دادند وسایل زیادی همراه‌شان ببرند، فقط ضروریات را آماده کرده بودم. هر شب منتظر بودم تماس بگیرند و بگویند باید برای رفتن آماده شویم.
سرانجام روزی که قرار شد ایشان را تبعید کنند، خودم به همراه برادر همسرم ایشان را به اداره‌ی گذرنامه بردیم و تحویل مأموران دادیم. همسرم را در حالی که دستبند به دست داشت، به پلیس تحویل دادیم. مأموران فقط گفتند شما بروید. ما هم در آن شرایط پرالتهاب و بی‌خبری، نمی‌دانستیم دقیقاً چه اتفاقی قرار است بیفتد.
من آن زمان در بحرین ماندم، چون هنوز مدرسه‌ی پسرم تمام نشده بود. با مدرسه صحبت کردم و امتحان‌هایش را زودتر گرفتند. خودم هم بیمار بودم و در بیمارستان بستری می‌شدم. با دشواری فراوان، وسایل خانه را جمع کردیم. خواهران همسرم در بستن و آماده‌کردن وسایل کمکم کردند.
اقامت من هم به‌دلیل شرایط پیش‌آمده باطل شده بود؛ چون کفیل اقامتم همسرم بود و با سلب تابعیت و خروج اجباری ایشان، دیگر امکان ماندن قانونی در بحرین را نداشتم. پسرم هم با اینکه زیر هجده سال بود، نمی‌توانست به‌تنهایی در بحرین بماند. حتی یکی از دوستانم که پسرش بالای هجده سال داشت، نتوانست برای ادامه‌ی اقامت او کفالتش را بر عهده بگیرد.
در نهایت، حدود دو ماه بعد از همسرم، همراه پسرم به لبنان رفتیم.
خوابی که دوباره به من نیرو داد
وقتی به لبنان رسیدم، حالم همچنان خوب نبود. مدام بین خانه و بیمارستان در رفت‌وآمد بودم. شرایط زندگی هم بسیار دشوار بود. آپارتمان کوچکی گرفته بودیم که فقط یک اتاق خواب و یک سالن داشت و حتی وسایل اولیه‌ی آشپزی هم در آن فراهم نبود. من با محیط لبنان آشنایی نداشتم و حتی برای خرید نان و پنیر هم به‌سختی می‌توانستم از خانه خارج شوم. تلفن همراه هم نداشتم و همسرم از صبح تا غروب سر کار بود. ارتباط‌مان در طول روز قطع می‌شد و این شرایط برایم بسیار سخت بود.
یک شب که هنوز در بحرین بودم و بیمار، فقط داروی آرام‌بخش و مسکن مصرف کرده بودم، بعد از نماز مغرب و عشا در سجاده خوابم برد. خواب دیدم در حرم حضرت زینب‌سلام‌الله‌علیها هستم. آقایی به‌عنوان راهنما همراه من بود و بخش‌های مختلف حرم را نشانم می‌داد. به قسمتی رسیدیم که مزار شهدای مدافع حرم بود. ایشان توضیح داد که اینجا محل دفن شهدای مدافع حرم است.
من کنار مزار یکی از شهدا نشستم. همین که دستم را روی خاک گذاشتم، دستم در خاک فرو رفت. انگار شهید را به‌تازگی دفن کرده بودند و خاک مزار هنوز تازه بود. نامی هم روی مزار وجود نداشت.
وقتی از خواب بیدار شدم، احساس عجیبی داشتم؛ انگار نیروی تازه‌ای گرفته بودم. ناگهان انگیزه پیدا کردم که هرچه زودتر راهی لبنان شوم. با خودم گفتم باید وسایلم را جمع کنم و بروم.
توسل به شهید مدافع حرم
در ماه رمضان به همسرم پیشنهاد دادم هر شب به زیارت مزار شهدای حزب‌الله برویم. محلی وجود داشت که مزار شهید مغنیه، فرزند ایشان و شهید بدرالدین در آن قرار داشت. بعدها مادر شهید مغنیه هم به جمع ما اضافه شد.
در فاصله‌ی کمی از آنجا، مکانی به نام روضه‌الحورا وجود داشت که شهدای مدافع حرم و شهدای جدید را در آن دفن می‌کردند. ما هر شب به زیارت شهدا می‌رفتیم.
یک شب که به آن محل رفتیم، هنگام عبور از کنار مزار یکی از شهدا، دستم را روی خاک گذاشتم. ناگهان احساس کردم دستم در خاک فرو رفت؛ درست شبیه همان اتفاقی که در خواب دیده بودم. تمام بدنم لرزید. به آن شهید متوسل شدم و نذر کردم. از همان زمان حالم تغییر کرد. انگار دوباره متولد شده بودم؛ نیرو، تحرک و روحیه‌ام برگشته بود. شرایط زندگی‌مان هنوز همان بود و همچنان در همان خانه‌ی کوچک زندگی می‌کردیم، اما حال من کاملاً تغییر کرده بود.
بعدها کنار مزار آن شهید با مادرش آشنا شدم. ایشان برایم تعریف کرد که فرزندش از شهدای مدافع حرم بوده و پیکرش تا مدتی پیدا نمی‌شده است.
نام این شهید سیدمحمد موسوی بود و نام جهادی‌اش «کرار». آشنایی من با مادر ایشان به ارتباطی صمیمانه تبدیل شد. بعدها متوجه شدیم هم‌محله‌ای هستیم و هنوز هم با یکدیگر در ارتباطیم.
مصادره‌ی اموال و روزهای سخت غربت
بعد از مدتی شرایط ما سخت‌تر شد. مجبور شدیم آپارتمانی را که در آن زندگی می‌کردیم تخلیه کنیم. مدتی در حسینیه‌ی بحرینی‌ها ساکن شدیم. من هنوز در لبنان دوست و آشنایی نداشتم و شرایط برایم بسیار دشوار بود. یکی از اتاق‌های حسینیه را در اختیار ما گذاشتند. بعد از مدتی هم به خانه‌ی یکی از دوستان رفتیم که همسرش همراهش نبود و خودش برای مدتی به حسینیه منتقل شد.
حدود شش ماه به همین شکل زندگی کردیم. در آن زمان هنوز سازوکار مشخصی برای ارتباط و حمایت مالی از ما وجود نداشت. کسی دقیقاً نمی‌دانست چطور باید کمک کند یا پول برایمان بفرستد. از طرف دیگر، تمام اموال ما در بحرین مصادره شده بود.
خانواده‌ی همسرم در بحرین شرکت و املاک داشتند و اموال و دارایی‌هایشان نیز مصادره شد. برای مثال، برادر همسرم مدیر و صاحب یک شرکت بود و نمایندگی بیمه ایران را بر عهده داشت؛ اما شرکت و دارایی‌هایش را به نفع بانک مرکزی بحرین مصادره کردند.
غربت در لبنان؛ آرامش در سرزمین مقاومت
از نظر ظاهری، بیروت شرایط زندگی متفاوتی داشت، اما نوع غربتی که تجربه می‌کردم برایم تازه بود؛ چون دیگر خانواده‌ی همسرم و دوستانی که حدود سیزده سال در بحرین با آن‌ها زندگی کرده بودم، کنارم نبودند.
ارتباطات مجازی با خانواده‌ی خودم، عزیزان‌مان در بحرین و دوستانی که در کشورهای مختلف پیدا کرده بودیم، همچنان ادامه داشت؛ اما به‌هرحال غربت، غربت است.
بااین‌حال، دلم به چیزی خوش بود که شاید پیش از رفتن به بیروت چندان به آن توجه نکرده بودم. من در بیروت چیزی داشتم که به همه‌ی سختی‌ها می‌ارزید؛ اینکه احساس می‌کردم در همان محله و شهری زندگی می‌کنم که سیدحسن نصرالله، سید مقاومت، در آن حضور دارد و نفس می‌کشد. این موضوع برای من صرفاً جذاب نبود، بلکه قوت قلب بزرگی بود.
هر روز صبح پنجره‌ی آشپزخانه‌ی آپارتمانمان را که رو به ضاحیه باز می‌شد، با این امید باز می‌کردم که هوایی را استنشاق کنم که سیدحسن نصرالله در همان سرزمین تنفس می‌کند. با همین امید زندگی می‌کردم و شور و نشاط داشتم.
برایم ارزشمند بود که در خاکی زندگی می‌کنم که عماد مغنیه در آن زیسته و خونش در آن ریخته شده است؛ سرزمینی که فرزندان حزب‌الله در آن زندگی کرده و به خاک سپرده شده‌اند؛ همان‌هایی که روزی در جبهه‌ی جنوب لبنان، روزی در جبهه‌ی دفاع از غزه و روزی در جبهه‌ی سوریه و دفاع از حرم جهاد کرده بودند.
ضاحیه برای من بسیار شیرین بود. آرامشی را تجربه می‌کردم که البته می‌دانستم ابدی نیست و هر لحظه ممکن است در مجاورت سرزمین‌های اشغالی، هدف تجاوز رژیم صهیونیستی قرار بگیریم؛ اما قدر تک‌تک لحظه‌های زندگی در آنجا را می‌دانستم.
در آن دوران با خواهران و برادران زیادی آشنا شدم که آن‌ها هم قدر زندگی در خط مقاومت و خط مقدم آن را می‌دانستند. این افراد فقط چهره‌های شناخته‌شده‌ای مثل زینب، دختر سیدحسن نصرالله، زهرا بدرالدین یا فاطمه مغنیه نبودند. با انسان‌های بسیاری آشنا شدم که شاید هیچ‌وقت نامی از آن‌ها در رسانه‌های جهان برده نمی‌شد، اما در واقع اعضای حقیقی خط مقدم مقاومت بودند. کسانی که بی‌هیاهو و بدون شهرت، در حال ساختن و حفظ این جبهه بودند. این آشنایی‌ها برای من بسیار ارزشمند بود.
خاطراتی از شهید امیرعبداللهیان
من این توفیق را داشتم که تا آخرین روزهای شهادت دکتر امیرعبداللهیان، در پرونده‌های مختلف با ایشان همکاری داشته باشم.
از روزهای خاطره‌انگیز و درخشان زندگی‌ام در ضاحیه و لبنان، روزهایی بود که شهید امیرعبداللهیان به لبنان سفر می‌کردند. با حضور ایشان، لبنان یک‌پارچه شور و شوق می‌شد. مردم می‌گفتند ما به استقبال نماینده‌ی مقام معظم رهبری می‌رویم؛ نه صرفاً وزیر خارجه‌ی ایران، بلکه نماینده‌ی ولی‌فقیه زمان. این میزان از احترام و جایگاهی که برای ایشان قائل بودند، برای من بسیار جالب بود.
رفتار شهید امیرعبداللهیان در سفرهایشان به لبنان به‌اندازه‌ای صمیمانه و تأثیرگذار بود که حتی پس از پایان سفر نیز مردم از خاطرات دیدار با ایشان صحبت می‌کردند. ایشان با همه‌ی اقشار مردم، از کوچک و بزرگ، که در خیابان می‌دیدند یا با آن‌ها ارتباطی پیدا می‌کردند، بسیار خودمانی و صمیمی برخورد می‌کردند. با خانواده‌های شهدا نیز انس و الفت خاصی برقرار می‌کردند و اگر کسی درخواست ملاقات داشت، به‌سرعت برای دیدار با او اقدام می‌کردند.
شجاعت شهید امیرعبداللهیان و خانواده‌ی ایشان در لبنان نیز زبانزد بود. با آغاز عملیات طوفان‌الاقصی، ایشان دو سفر به لبنان داشتند؛ یکی در روزهای ابتدایی و دیگری در ادامه‌ی تحولات.
در یکی از این سفرها، شهید امیرعبداللهیان به همراه خانواده‌شان به لبنان آمدند. هواپیمای ایشان در فرودگاه بیروت فرود آمد، درحالی‌که فضای امنیتی منطقه بسیار حساس بود و حتی احتمال هدف قرار گرفتن هواپیما وجود داشت. ایشان با خانواده خود به لبنان آمدند و حتی به مناطق جنوبی کشور هم سرکشی کردند.
این اقدام برای مردم لبنان پیام روشنی داشت؛ اینکه اگر شما در معرض خطر هستید، ما و خانواده‌هایمان خود را جدا از شما نمی‌دانیم. ایشان نشان دادند که خانواده‌شان نیز در همان شرایطی قرار می‌گیرند که مردم لبنان با آن رو‌برو هستند و تافته‌ی جدابافته‌ای نیستند.
از سفرهای شهید امیرعبداللهیان به لبنان خاطرات زیادی دارم. یکی از آن‌ها مربوط به سفری است که همراه ایشان به مناطق مختلف لبنان رفتیم. در جنوب لبنان به پارک ایرانی‌ها رفتیم؛ پارکی که سال‌ها قبل، در دوران ریاست‌جمهوری دکتر احمدی‌نژاد افتتاح شده بود.
در این پارک، تندیسی از شهید حاج‌قاسم سلیمانی قرار دارد که انگشت اشاره‌ی ایشان به‌سمت سرزمین‌های اشغالی است. پارک نیز در منطقه‌ی مرزی و نزدیک به سرزمین‌های اشغالی قرار گرفته است. شهید امیرعبداللهیان در آنجا عکسی تاریخی گرفتند و انگشت اشاره‌شان را در امتداد انگشت اشاره‌ی حاج‌قاسم سلیمانی قرار دادند.
در همان لحظه، به‌دلیل حضورمان در منطقه‌ی مرزی، خاطره‌ای از سالهای دور برایم زنده شد. من در دوران نوجوانی و جوانی در منچستر زندگی می‌کردم و پدرم از ایران برایمان کتاب خاطرات شهدای دفاع مقدس و وصیت‌نامه‌های آن‌ها را تهیه می‌کرد تا ما هم با آن فضا و حال‌وهوا آشنا باشیم در یک کتاب شهید همت در خاطرات‌شان گفته بودند وقتی قرار بود برای ایشان همسری انتخاب کنند، به کسانی که گزینه‌هایی را معرفی می‌کردند، سفارش کرده بودند: «برای من خانمی را انتخاب کنید که اگر روزی به بلندی‌های جولان یا مرزهای جنوب لبنان و سرزمین‌های اشغالی رفتم، همراه من بیاید.»
من هم در همان عالم نوجوانی، با خواندن این خاطره دعا کردم و آرزو داشتم که روزی بتوانم به جنوب لبنان و مرزهای سرزمین‌های اشغالی بروم. سال‌ها بعد، وقتی در جنوب لبنان حضور داشتم، آن آرزوی قدیمی برایم زنده شد. خدا را شکر کردم که چه آرزویی برآورده شده است. شاید آل‌خلیفه وسیله‌ی برآورده شدن این آرزو و استجابت دعای من شد، اما به هر حال این اتفاق افتاد.
همدلی مردم لبنان با مقاومت
آرامشی که در ضاحیه داشتم، به معنای ناآگاهی از خطر نبود. من و همه‌ی مردم ضاحیه و جنوب لبنان می‌دانستیم که هر روز ممکن است مورد تعرض رژیم صهیونیستی قرار بگیریم؛ چون خط مقاومت تعریف روشنی داشت. اگر قرار بود مردم غزه و فلسطین مورد تجاوز قرار بگیرند، حزب‌الله نمی‌توانست ساکت بماند و طبیعی بود که لبنان هم در معرض تجاوز قرار بگیرد.
برای ما در لبنان بسیار شیرین بود که با آغاز طوفان‌الاقصی، یک روز پس از هفتم اکتبر، سید مقاومت موضع خود را اعلام کردند و گفتند در کنار مردم غزه هستیم. حمایت از مردم غزه و فلسطین، هم وظیفه‌ای اخلاقی و شرعی است و هم از نظر تاکتیکی اهمیت دارد؛ چراکه امنیت لبنان را در گرو امنیت غزه می‌دانستیم.
من ندیدم کسی در لبنان، از میان نیروهای مقاومت، موضعی برخلاف موضع سید مقاومت بگیرد یا بپرسد چرا باید وارد جنگ شویم. حتی یک بار هم چنین اعتراضی نشنیدم. برای من این همدلی بسیار شیرین بود؛ همه یک‌صدا پشت سر سید مقاومت ایستاده بودند.
سادگی و تواضع سیدحسن نصرالله
خاطره‌ی دیگری هم از دیدارهایم با آقا سید دارم. ایشان بسیار متواضع بودند و یکی از بارزترین ویژگی‌هایشان همین بود که همه را تحویل می‌گرفتند؛ از یک کودک خردسال گرفته تا شخصیت‌های برجسته. البته ایرانی‌ها هم جایگاه ویژه‌ای نزد ایشان داشتند.
گاهی من به این موضوع اعتراض می‌کردم که چرا هر شخصیتی از ایران، از مسئولان رده‌های مختلف گرفته تا نمایندگان مجلس و فرمانداران، درخواست دیدار با آقا سید را دارد و ایشان هم می‌پذیرند. از نظر امنیتی، این رفت‌وآمدها بسیار خطرناک بود. با خودم می‌گفتم چرا متوجه نیستند که ایشان در جایگاه مهمی قرار دارند و در خط مقدم مبارزه با صهیونیسم و استکبار جهانی هستند؟ چرا باید تا این اندازه در دسترس باشند؟
می‌دیدم که افراد مختلفی همراه خانواده‌هایشان درخواست ملاقات با ایشان را دارند و همین موضوع گاهی باعث نگرانی و اعتراض من می‌شد.
آن روز طبیعتاً آقا سید در لبنان بودند و با هر ضربه‌ای، قلب ما فرو می‌ریخت که نکند مقر حزب را هدف قرار داده باشند. آن روز خیلی نگران و مضطرب بودم و دیگر نمی‌توانستم ماندن در خانه را تحمل کنم. محل کارها تعطیل شده بود و هیچ فعالیت و شغلی در ضاحیه انجام نمی‌شد. به بهانه‌ی خرید نان از خانه بیرون رفتم تا اوضاع مناطق اطراف را بررسی کنم.
در بین راه، صدای انفجار شدیدی شنیدم. برای همین مجبور شدم دو چهارراه بالاتر بروم. صدای انفجار خیلی نزدیک بود. وارد مغازه‌ای شدم، به بهانه‌ی خرید نان؛ البته نانی در کار نبود، اما بهانه‌ی خوبی برای بیرون آمدن از خانه بود. ناگهان انفجار محکم‌تری رخ داد. چند نفری که داخل مغازه بودند، شاید پنج یا شش نفر، سراغ گوشی‌هایشان رفتند تا ببینند در کانال‌های واتساپی یا شبکه‌های خبری دیگر خبری منتشر شده است یا نه. چون انفجار خیلی نزدیک بود، همه نگران شده بودند. وقتی خبر رسید که محل مورد اصابت، مقر یا مکانی مرتبط با حزب نیست، همه نفس راحتی کشیدند.
نان را گرفتم و از مغازه بیرون زدم و به‌سمت محل انفجار رفتم. هنوز به آنجا نرسیده بودم که دود و خاک را در هوا دیدم. مکانی در کنار یک پل تخریب شده بود، اما برادران حزب و نیروهای دیگر مسیر را بسته بودند. به من اعتراض کردند که با چه جرئتی وارد منطقه خطرناک شده‌ام و گفتند باید به خانه برگردم یا حتی منطقه را ترک کنم. اجازه ندادند جلوتر بروم.
البته در مسیر بازگشت به خانه، مسیرهای دیگری را هم بررسی کردم و از مناطق مختلف عبور کردم. از داخل ماشین می‌دیدم که خیابان‌های مختلف و برج‌های متعددی فروریخته‌اند؛ بعضی مغازه‌ها دیگر اصلاً وجود خارجی نداشتند، برخی ساختمان‌ها کاملاً تخریب شده بودند و بعضی دیگر نیمه‌فروریخته بودند. عده‌ای هم میان آوارها در جستجو بودند...
شب دلهره و بی‌خبری
ترسم بیشتر شده بود. چند ساعتی را دوباره در خانه گذراندم و با افرادی که می‌شناختم تماس گرفتم تا از حال و سلامتی‌شان باخبر شوم. دلهره به‌طور غیرطبیعی بیشتر می‌شد؛ هم برای من و هم برای دوستانم.
غروب باز هم دلم آرام نگرفت و به خیابان زدم. دیدم در کوچه‌ی ما فقط چراغ سه یا چهار آپارتمان، از جمله آپارتمان خودمان، روشن است. بقیه یا برق‌شان قطع شده بود یا ساکنان‌شان منطقه را ترک کرده بودند؛ چون همسران معمولاً خانواده‌هایشان را تشویق می‌کردند که منطقه را ترک کنند و خانم‌ها و فرزندان از آنجا خارج شوند. معمولاً آقایان در منطقه باقی می‌ماندند.
دوباره به‌سمت سوپرمارکت محل رفتم. از میان همه‌ی مغازه‌ها فقط یک سوپرمارکت باز بود و بقیه تعطیل بودند. در تمام مسیر هم صدای انفجارها به گوش می‌رسید.
شب بسیار سختی بود. می‌توانم بگویم تا آن شب چنین دلهره‌ای را تجربه نکرده بودم. منظورم ترس از اصابت بمب و انفجار نبود؛ دلهره‌ای بود که از نگرانی برای عزیزان‌تان به جان‌تان می‌افتد. طبیعی بود که دل ما برای چه چیزی شور می‌زد، اما بی‌خبری و اینکه بلافاصله بعد از هر انفجار، خبرها منتشر نمی‌شد و مشخص نبود کجا را هدف قرار داده‌اند و چه کسانی آسیب دیده‌اند، این دلهره را چند برابر می‌کرد.
تا اینکه روز بعد، با شنیدن صدای بمباران، فهمیدیم که این بار منطقه و مقر حزب هدف قرار نگرفته است؛ در واقع، دیوار عالم بر سر ما فرو ریخت. ما آقا سید را از دست دادیم؛ سید مقاومت را از دست دادیم.
آن یک شبی که از زمان بمباران تا اعلام خبر شهادت طول کشید، دقیقاً شبیه فاصله زمانی بمباران بیت رهبری تا اعلام خبر بود؛ شاید حتی کمی سنگین‌تر. چون ما بعد از شهادت آقا سید دیگر آمادگی دریافت هر خبر بدی را داشتیم. شهادت او اولین ضربه مهلک و آغاز راه بود.
ده سال زندگی در ضاحیه به شوق دیدار سید
من تلاش کردم چه در کشورهای دیگر و چه در بحرین و لبنان، همیشه نماینده‌ی خوبی برای ایران اسلامی باشم و پرچم امامین امت را برافراشته نگه دارم. ضاحیه را هم تا روزی که به من اعلام کردند باید آنجا را تخلیه کنم، ترک نکردم.
برادران پیام دادند که وضعیت بسیار بحرانی است و دیگر ماندن من به‌عنوان یک خانم در آن منطقه صلاح نیست. من هم در لبنان و ضاحیه خانواده‌ی دیگری نداشتم که بتوانم به منطقه دیگری نزد آن‌ها بروم. خانه‌ی ما فقط دو چهارراه با مقر حزب که بمباران شد فاصله داشت.
آخرین لحظه‌ای را که از خانه بیرون آمدم و در را بستم، فراموش نمی‌کنم؛ بدون اینکه بدانم آیا بازگشتی در کار خواهد بود یا نه. هیچ‌کدام از وسایلم را هم تخلیه نکردم، چون به بازگشت در چند روز آینده امیدوار بودم.
چند روز بعد، یکی از دوستان فیلمی برایم فرستاد. فیلم مربوط به راکتی بود که نیمه‌شب به‌صورت عمودی به محل خانه‌ی ما اصابت کرده بود. یک ساختمان دوازده‌طبقه‌ی دو واحده، در یک لحظه به‌طور کامل فرو ریخت و با خاک یکسان شد. تصاویر آن حادثه موجود است.
بعد از آقا سید، دیگر نه خانه برایم اهمیت داشت و نه زندگی؛ همه‌چیز از بین رفته بود. حتی حالا هم بازگشت به لبنان برایم آن شور و حال گذشته را ندارد. شیخ نعیم هست و بچه‌های حزب هم هستند و محکم به مسیرشان ادامه می‌دهند، اما من از کودکی با سید پیوند خورده بودم.
آن ده سالی که در ضاحیه زندگی کردم، لحظه‌به‌لحظه‌اش با شوق حضور سید برایم معنا داشت. اینکه سید خراسانی است یا سید یمانی، برای من مسئله‌ی اصلی نبود؛ آنچه اهمیت داشت این بود که آقا نفر اول فهرست ترور استکبار جهانی بود و محکم ایستاده بود. آقا سید می‌دانست هر لحظه ممکن است هدف قرار بگیرد، اما ایستاده بود.
سال شصت و یکم.شماره2968