پاهای برهنه
در این مدت همه‌ی آنچه برای نکاح و زیر سقف رفتن با فهیمه دختر خاله اقدس کنار گذاشته بودم، خرج بریز و بپاش عید و دید و بازدید شده
نویسنده :
ماه منیر داستانپور
گاهی به جیب‌های خالی قبایم انداخته و از بازی سه قاپ شپش‌هایش خنده‌ای تلخ به لب آوردم. شش ماهی می‌شد که کارم را دودستی تقدیم شاگرد جدید اوستای نجار که از قضا برادرزاده‌ی نالایق و تازه دست به اره برده‌اش بود، کرده و خانه‌نشین شده بودم. جوانک نو سبیل صاحب کار شده بود و من که در آستانه‌ی ازدواج بودم، بیکار.
از صبح علی‌الطلوع تا بوق سگ خودم را آواره‌ی بازار می‌کردم که ننه‌ی بیچاره پی به نکبت بیکاری‌ام نبرد. در این مدت همه‌ی آنچه برای نکاح و زیر سقف رفتن با فهیمه دختر خاله اقدس کنار گذاشته بودم، خرج بریز و بپاش عید و دید و بازدید شده و حالا که چهارماه از آن روزهای مثلاً خوش و خرم ابتدای سال می‌گذشت، دست از پا درازتر با جیب خالی اما دیگر بی پز عالی که مختص همان نوروز و پشت نقاب دارایی پنهان شدن بود، راه کوچه و خیابان را در پیش گرفته بودم.
محله‌ی خودمان که هیچ، شهر را برای کار در یک نجاری زیر پا گذاشته بودم اما دریغ... من سال‌ها کنار دست آقایدالله کار کرده و از جارو کردن خاک اره‌ی کف دکان به ساخت میز و صندلی روسی رسیده بودم. قلم خوب به دستم می‌نشست و خراطی روی چوب را یاد گرفته بودم. اما درست در روزهایی که می‌خواستم خودی نشان داده و خرده‌خرده برای خودم دکانی دست و پا کنم؛ مجبور به ترک نجاری شده و بیکار در تهران می‌چرخیدم. از شدت عصبانیت عین لات و اوباش اهل محل آب دهان روی زمین پاشیده و زمزمه کردم: «ای بر بخت بد لعنت! ای تف بر ذات آدم حق ناحق کن!» هر چه فکر می‌کردم نمی‌توانستم خودم را برای نامردی آقایدالله که آن جوانک نوسبیل را به من ترجیح داده بود، قانع کنم.
روزها و ماه‌های اول هنوز دماغم پر باد بود؛ که تا لب تر کرده و خودم را شاگرد یدالله معرفی کنم؛ در بهترین دکان‌های نجاری جای خواهم داشت. پس با خیال راحت دست به جیب می‌بردم و مثل اعیان‌زاده‌ها از کیسه‌ی خلیفه که نه، از دار و ندار خود بیچاره‌ام خرج می‌کردم؛ به امید روزی نزدیک، که هرچه از جیبم رفته بود به سرعت بازگشته و کیسه‌ی پس‌اندازم چاق‌تر از قبل شود. اما برخلاف تمام حساب و کتاب‌ها نه کاری پیدا کرده بودم، نه پولی به صندوق دارایی‌ام بازگشت! دیگر نسیه گرفتن ننه از قصابی، بقالی و چقالی و چه و چه شده بود مایه‌ی روسیاهی و طولی نکشید که صدای دکان‌دارها هم درآمد. به خیال‌شان در دیزی زیادی باز مانده بود که من گربه با بی‌حیایی راست‌راست در محل جولان می‌دادم و عین خیالم نبود که به این و آن بدهکارم و مقروض! چه کسی می‌دانست من بی‌نوا آه در بساط ندارم و بدتر از آن بیکاری کمر زندگی‌ام را شکسته! دیگر دکان نجاری نمانده بود که به سراغش نرفته باشم و برای کار به این و آن رو ننداخته باشم. تشنه‌ام شده بود و شکمم قار و قور می‌کرد. باید پولی در می‌آوردم تا مایحتاج خانه را بخرم و با دست پر برگردم وگرنه ننه‌ی بیچاره‌ام از ماجرا باخبر می‌شد و درمی‌یافت که کشتی پسرش ناجور به گِل نشسته! خصوصاً که نذری‌پزان داشت و باید برای ایام عزا دیگ حلوا بار می‌گذاشت. نگاهی به سر و لباسم کردم و فکری از کله‌ام که زیادی آفتاب خورده بود، گذشت. راست دماغم را گرفتم و رفتم دکان یعقوب گرو بگیر. یعقوب پیرمردی جهود و اهل اصفهان بود. از بچگی او را در بازار دیده بودم که با قوز بدشکل روی کتفش به دکان می‌آمد و پشت دخل جای می‌گرفت. همه چیز در دکانش کهنه و عتیقه بود. آدم‌هایی که گره به کارشان می‌افتاد به سراغش می‌آمدند و اگر عتیقه یا کالای قیمتی داشتند، نزد او به گرو می‌سپردند. یعقوب با آن عینک ته‌‌استکانی‌اش خوب جنس را انداز و برانداز می‌کرد و در نهایت وقتی حسابی توی سر مال زده بود، قیمتی تعیین می‌کرد و به کمترین میزانی که می‌شد آن را به گرو می‌گرفت. بادزنگ بالای سر در دکان را تکان دادم و وارد شدم.
ـ سلام یعقوب خان
روی مبل کوتاه جلوی پیشخوان جابجا شد.
ـ سلام شازده پسر، از این طرفا؟ تو که گفتی بود...
می‌دانست دل خوشی از او ندارم. یک بار وقتی ساعت جیبی آقاجانم را که تنها یادگاری از او بود نزدش گرو گذاشته بودم و قبل از آنکه من بازگردم به شخص دیگری فروخته بودش؛ با او دست به یقه شده و قسم خورده بودم دیگر حتی اگر کلاهم را باد به آنجا آورد، به دنبالش نیایم ولی همیشه که تاس بنی‌بشر جفت نمی‌آید! دوباره کارم گیر کرده بود به سکه‌هایی که باید از او می‌گرفتم. نگذاشتم حرفش را تمام کند.
ـ تف به این روزگار که کار من بچه مسلمون رو حواله کرده دم دکون تو جهود حرام‌خور!
ـ چی داری که به چشمم بیاد؟!
به قبایم اشاره کردم.
ـ این...
یعقوب پوزخندی زد که دندان‌های زرد و بدن‌مایش را نمایش داد.
ـ نچ، شاید اگه کل لباسات رو از زیر و رو در بیاری و لخت و عریون راهی خونه بشی، یه پولی کف دستت بذارم.
مشتم را گره کرده بودم که بکوبم توی چانه‌اش، مردک کافر از خدا بی‌خبر فرصت یافته بود توی این دست تنگی ریشخند عالمم کند. از خودم بدم آمد. چه کار اشتباهی به درگاه خدا کرده بودم که راهی‌ام کرده بود به در خانه‌ی شیطان؟ آن هم برای جور کردن پول نذرپزان ننه‌ام که از سادات بود. مادر می‌گفت: «آن‌هایی که مادرشان جزء سادات باشد، پنجشنبه‌ها سیدند.» نمی‌دانستم چطور می‌شود که آدم فقط یک روز در هفته از سادات باشد ولی برای من آسمان جل همین یک شبش هم غنیمت بود. راه افتادم سمت سقاخانه که برای عزای فاطمیه سیاه بسته بودند. سکه‌ای برای خرید شمع نداشتم. یکی از همان شمع‌های نیمه سوخته را که شکسته و خاموش بین باقی شمع‌های آب شده افتاده بود برداشتم و روشن کردم. چشم دوختم به چشم سقای کربلا که تصویرش توی سقاخانه عین ماه شب چهارده می‌درخشید.
ـ سلام آقا، میدونی امشب شب جمعه‌س؟! یه امشبی منم هم خون خانم فاطمه‌ی زهرام... نذار مراسم نذری پزون ننه‌م بی زعفرون و روغن کرموشایی بمونه! هیچ کاری گیرم نیومده...
بعد رو کردم به آسمان که دیگر داشت تاریک می‌شد.
ـ یا فاطمه‌ی زهرا
دل رفتن به خانه را نداشتم. راه افتادم توی کوچه‌ها و بی آنکه مقصد و مقصودی داشته باشم، هر جا که پاهایم می‌رفت، می‌رفتم. دو سه کوچه آن‌طرف‌تر صدای داد و هوار شنیدم. راهم را به‌سمت صدا کج کردم و متوجه اوباشی شدم که بر سر پیرمردی ریخته و کفش، کلاه و قبایش را از تنش درآورده بودند. دنبال‌شان کردم ولی پیش از آنکه به آن‌ها برسم همگی گریختند. دوباره برگشتم کنار پیرمرد که روی زمین افتاده بود و مقابلش زانو زدم.
ـ خوبی آقاجون؟ زخمیت که نکردن؟
پیرمرد پیراهن و شلوارش را با دست تکاند و نشست.
ـ نه، ولی نمی‌دونم چطور با این وضع برم خونه! نه به کیسه‌ی پولم رحم کردن، نه به رخت و لباسم.
دلم برایش سوخت. جای پدرم بود. اگر آقاجانم زنده بود و روزی چنین بلایی سرش می‌آمد، دلم نمی‌خواست کسی در حقش مروت به خرج بدهد؟ قبای و گیوه‌هایم را درآوردم و به‌سمتش گرفتم.
ـ بیا آقاجون... بپوش خودتو برسون خونه.
نگاهی به پاهای برهنه‌ام کرد.
ـ اینا رو بدی به من، خودت با پاهای برهنه چطور بری خونه؟ نه پسرم، خدا رو خوش نمیاد.
خندیدم و به پاهایم نگاه کردم. من همین چند ساعت پیش می‌خواستم آن‌ها را در عوض پول به آن کافر بدهم و حالا داشتم می‌بخشیدم‌شان.
ـ شما جای پدر منی، درست نیست با این سر و شکل راهی کوچه‌ها بشی... برو خدا به همراهت...
بعد خودم زودتر از آنکه او بخواهد در پذیرش تعلل کند، از پیچ کوچه گذشتم و راهی خانه شدم. دیگر انقدر دیر بود که مادرم خواب باشد و من را با دست خالی‌ام نبیند.
صبح فردا با صدای کلون در بیدار شدم. انگار کسی سرآورده بود که این‌طور عجله داشت.
ـ کیه؟ مگه سر آوردی؟
در را باز کردم. پیرمرد کنار درشکه ایستاده بود و بقچه‌ای در دست داشت. سلام کردم و دعوتش کردم بیاید داخل! نشست روی تخت چوبی کنار حوض و بقچه‌ای که همراه آورده بود را مقابلم گذاشت. از لباس‌هایش پیدا بود از اعیان است. پیش خودم به‌خاطر قبا و گیوه‌‌ای که به او قرض داده بودم خجالت کشیدم. دستم را گرفت و لبخند زد.
ـ دیشب از آبروریزی نجاتم دادی... تا آخر عمر ممنونتم... از مردم پرس‌وجو کردم فهمیدم دنبال کاری و مادرت از سادات علویه... از قضا نذر داشتم زیر بال و پر یکی از اولاد خانم رو بگیرم و برایش کار و زندگی دست و پا کنم... کی بهتر از تو که جوانمردی و اهل فتوت.
باورم نمی‌شد! نگاهی به آسمان کردم. مادر سادات در این ایام عزا دستم را گرفته و حاجتم را دوقبضه برآورده بود. پیرمرد برایم دکانی کرایه کرد و از آن روز به بعد شدم آقای خودم، بعدها خودم دکان را خریدم و زندگیم از این رو به آن رو شد. یاد جمله‌ای افتادم که یکبار از مرد رهگذری شنیدم بودم: «مادر برای هر کس و ناکسی، کس و کاره!» او نه فقط پنجشنبه‌ها که تمام روزهای سال مادر همه‌ی کسانیست که به او نیاز دارند.
سال شصت ویکم.شماره2967