ازدواج با مرد خوب، لزوماً به معنای داشتن زندگی زناشویی خوب نیست
نسخه‌ی محصربه‌فرد
زن روبروی دوستش نشسته و از زندگی‌اش حرف می‌زند. از همسرش ناراضی است، اما هر بار که می‌خواهد از چیزی شکایت کند، بلافاصله جمله‌ای به حرفش اضافه می‌کند: «البته آدم بدی نیست. واقعاً زحمت می‌کشد. اهل خیانت و این حرف‌ها هم نیست. دستش به کار است و خانواده‌اش را دوست دارد. من نمی‌گویم شوهر بدی است، اما...» معمولاً این «اما» حرف‌های زیادی در دلش نهفته است؛ اما وقتی ناراحتم، متوجه ناراحتی‌ام نمی شود. اما برای حرف زدن با او باید از قبل مطمئن باشم که خسته نیست، حوصله دارد و موضوع به نظرش مهم می‌آید. اما اگر مشکلی داشته باشم، معمولاً راه‌حل می‌دهد، نه اینکه بخواهد بفهمد چه احساسی دارم. اما گاهی در تمام روزهایی که کنار هم هستیم، احساس می‌کنم کسی را ندارم که واقعاً بتوانم با او حرف بزنم.
مشاور :
مریم کمالی
ازدواج موفق
معمولاً وقتی درباره‌ی یک ازدواج ناموفق حرف می‌زنیم، دنبال نشانه‌های روشنی می‌گردیم: خیانت، خشونت، بی‌مسئولیتی، اعتیاد یا اختلاف‌های شدید. انگار اگر هیچ‌کدام از این‌ها وجود نداشته باشد، می‌توانیم با خیال راحت بگوییم که آن ازدواج خوب است. اما زندگی زناشویی همیشه به این سادگی نیست. گاهی زن با مردی زندگی می‌کند که آدم بدی نیست، مسئولیت‌پذیر است، دوستش دارد و برای خانواده‌اش زحمت می‌کشد، اما خودش در این رابطه احساس تنهایی، نادیده گرفته شدن یا نارضایتی می‌کند.
این دو واقعیت لزوماً یکدیگر را نقض نمی‌کنند. ممکن است همسر ما آدم خوبی باشد و رابطه‌مان در عین حال نیازهای مهمی را برآورده نکند.
به بیان دیگر؛ الزاما قرار نیست ترکیب دو انسان خوب، خوب از آب درآید.
خوبی، دلیل سکوت
فرض کنیم زنی از این ناراحت است که همسرش به‌ندرت درباره‌ی احساساتش با او حرف می‌زند. روز سختی را پشت سر گذاشته و دوست دارد کمی درباره‌ی اتفاقات روزش صحبت کند. همسرش خسته از سر کار برمی‌گردد، غذا می‌خورد، درباره‌ی کارهای ضروری فردا حرف می‌زند و بعد سراغ تلفن همراهش می‌رود.
زن چیزی نمی‌گوید. با خودش فکر می‌کند که شوهرش تمام روز کار کرده و خسته است. می‌داند که برای تأمین مخارج خانواده زحمت می‌کشد. می‌داند که اگر مشکلی پیش بیاید، می‌تواند روی او حساب کند. پس با خودش می‌گوید: «حالا مگر چه شده؟ آدم از همسرش چه انتظاری باید داشته باشد؟» البته که خیلی خوب است که خستگی همسرش را در نظر بگیرد. مسئله از جایی شروع می‌شود که این ملاحظه‌ی موقتی، به قاعده‌ی دائمی رابطه تبدیل شود.
انگار برای ناراضی بودن باید ابتدا ثابت کند که همسرش آدم بدی است. انگار اگر مردی خیانت نمی‌کند، مسئولیت‌هایش را انجام می‌دهد و برای خانواده‌اش زحمت می‌کشد، دیگر لازم نیست درباره‌ی کیفیت رابطه با همسرش پرسشی مطرح شود. قدردانی از زحمات یک نفر با نادیده گرفتن نیازهای خودمان فرق دارد.
آدم خوبی بودن با همسر خوبی بودن یکی نیست؟
البته منظور این نیست که خوبی‌های شخصیتی همسرمان بی‌اهمیت‌اند. صداقت، مسئولیت‌پذیری، وفاداری، مهربانی و احترام از پایه‌های مهم یک رابطه‌ی سالم‌اند. نبود این ویژگی‌ها می‌تواند زندگی مشترک را به‌شدت دشوار کند.
اما خوبی‌های فردی فقط بخشی از ماجرا هستند. ازدواج، علاوه بر اینکه به شخصیت هر یک از دو نفر مربوط است، به کیفیت رابطه‌ای که ساخته‌اند هم مربوط می‌شود.
ممکن است مردی در محیط کار فردی خوش‌قول و قابل اعتماد باشد، برای والدینش فرزندی مهربان باشد و برای دوستانش وقت بگذارد؛ اما در رابطه با همسرش نتواند درباره‌ی احساساتش حرف بزند، از اختلاف‌ها فرار کند یا متوجه نشود که همسرش چه زمانی به همراهی او نیاز دارد.
روان‌شناسی رابطه، مفهومی دارد به نام Perceived Partner Responsiveness که می‌توان آن را «احساس پاسخ‌گویی و توجه همسر به نیازهای عاطفی ما» ترجمه کرد. این مفهوم به این مربوط است که آیا فرد احساس می‌کند شریک زندگی‌اش او را می‌فهمد، احساساتش را جدی می‌گیرد و به رفاه و نیازهایش اهمیت می‌دهد یا نه.
در یک مرور پژوهشی منتشر شده در سال ۲۰۲۳ این نوع پاسخ‌گویی یکی از فرایندهای اساسی در شکل‌گیری و حفظ صمیمیت در روابط عاشقانه معرفی شده است. نکته‌ی مهم این است که فقط نیت خوب داشتن کافی نیست؛ نحوه‌ی پاسخ دادن به دیگری و تجربه‌ای که او از این پاسخ دریافت می‌کند نیز اهمیت دارد.
به بیان ساده، ممکن است همسرمان واقعاً ما را دوست داشته باشد، اما ما در رفتارهای روزمره‌ی او به‌اندازه‌ی کافی احساس دوست داشته شدن نکنیم. فاصله‌ی میان این دو تجربه، چیزی است که نباید نادیده گرفته شود.
تنهایی در ازدواج
زن از سر کار برگشته و اتفاق جالبی برایش افتاده است. دلش می‌خواهد ماجرا را برای همسرش تعریف کند. مرد مشغول کاری است و البته حرف‌های همسرش را هم می‌شنود. گاهی سرش را تکان می‌دهد و گاهی هم پاسخی می‌دهد. زن حرفش را تمام می‌کند، اما احساس می‌کند چیزی که می‌خواسته اتفاق نیفتاده است. شاید خودش هم نتواند دقیق توضیح بدهد چه چیزی کم بوده. همسرش که بی‌احترامی نکرده، حتی به حرف‌هایش گوش داده است. پس چرا هنوز احساس می‌کند دیده نشده؟
در پژوهشی که سال ۲۰۲۶ منتشر شد، پژوهشگران رابطه میان پاسخ‌های همسران در سه موقعیت را بررسی کردند: زمانی که شریک زندگی با دشواری روبروست، هنگام بروز اختلاف و هنگام به اشتراک گذاشتن اتفاقات خوشایند. این مطالعه روی ۱۸۵۱ فرد در مالزی، شامل ۵۱۲ فرد متأهل، انجام شد. نتایج نشان داد احساس حمایت در شرایط دشوار و برخی واکنش‌های سازنده در موقعیت‌های اختلاف و شادی، عموماً با کیفیت و رضایت بیشتر از رابطه همراه‌اند.
نکته‌ی جالب این است که صمیمیت فقط در لحظه‌های دشوار ساخته نمی‌شود. وقتی از اتفاق خوبی که برایمان افتاده حرف می‌زنیم، واکنش همسرمان نیز می‌تواند بر تجربه‌ی ما از نزدیکی عاطفی اثر بگذارد.
دوستش دارم
یکی از دشواری‌های روابط نزدیک این است که آدم‌ها همیشه عشق را به یک شکل تجربه یا ابراز نمی‌کنند. مردی ممکن است تصور کند وقتی تمام روز کار می‌کند، مخارج خانواده را می‌پردازد و برای آسایش همسرش تلاش می‌کند، دارد عشقش را نشان می‌دهد. از نظر او، این کارها نشانه‌ی روشنی از اهمیت خانواده است.
همسرش هم ممکن است این تلاش‌ها را ببیند و بابت‌شان قدردان باشد. اما شاید چیزی که در رابطه کم دارد، فرصت گفتگو، توجه به علایقش یا احساس همراهی در تصمیم‌های زندگی باشد. از نظر مرد، وقتی همه‌ی مسئولیت‌هایش را انجام داده، دیگر چه چیزی باقی مانده است که باید درباره‌اش حرف بزنند؟ از نظر زن، زندگی فقط مجموعه‌ای از مسئولیت‌هایی نیست که باید انجام شوند؛ او می‌خواهد در این زندگی، رابطه‌ای هم با همسرش داشته باشد.
در چنین موقعیتی، هر دو نفر ممکن است احساس کنند دیگری قدر زحمات‌شان را نمی‌داند. البته تفاوت در شیوه‌ی ابراز عشق نباید بهانه‌ای برای بی‌توجهی دائمی شود. اینکه کسی با انجام دادن کارهای عملی علاقه‌اش را نشان می‌دهد، به این معنا نیست که هرگز نیازی به شنیدن، گفتگو یا توجه عاطفی همسرش ندارد. همان‌طور که نیاز به صمیمیت عاطفی نیز به این معنا نیست که تلاش‌های عملی طرف مقابل بی‌ارزش‌اند.
از کجا بفهمیم رابطه‌مان به توجه بیشتری نیاز دارد؟
قرار نیست هر بار که از همسرمان ناراحت می‌شویم، درباره‌ی کیفیت کل ازدواج‌مان قضاوت کنیم. گاهی یک گفتگوی ساده، کمی استراحت یا تغییر در شرایط زندگی می‌تواند مسئله‌ای را که بزرگ به نظر می‌رسد، حل کند. اما اگر نارضایتی به تجربه‌ای تکرارشونده تبدیل شده است، شاید بد نباشد به چند پرسش فکر کنیم:
1-آیا می‌توانم بدون ترس از تحقیر یا بی‌اعتبار شدن، درباره‌ی احساساتم حرف بزنم؟
2- آیا احساس می‌کنم همسرم به دنیای درونی من علاقه دارد؟
3-آیا مسئولیت بهتر شدن رابطه فقط بر دوش من است؟
4- آیا در این ازدواج فرصت دارم خودم باشم؟
5- وقتی مسئله‌ای را مطرح می‌کنم، آیا تغییری در رابطه اتفاق می‌افتد؟
این پرسش‌ها ابزار تشخیص قطعی خوب یا بد بودن یک ازدواج نیستند. قرار نیست با پاسخ دادن به آن‌ها درباره‌ی آینده‌ی رابطه تصمیم عجولانه‌ای بگیریم. هدف این است که به‌جای محدود کردن مسئله به خوبی یا بدی شخصیت همسرمان، تجربه‌ی خودمان از رابطه را نیز جدی بگیریم.
گفتگو بدون دعوا
اگر به این نتیجه رسیده‌ایم که بخشی از نیازهایمان در رابطه برآورده نمی‌شوند، قدم بعدی لزوماً سرزنش کردن همسرمان نیست.
گاهی گفتگو را با جمله‌هایی مانند «تو هیچ‌وقت به من توجه نمی‌کنی» یا «تو اصلاً من را نمی‌فهمی» آغاز می‌کنیم. این جمله‌ها ممکن است بازتاب واقعی احساس ما باشند، اما طرف مقابل احتمالاً آن‌ها را به‌عنوان قضاوت درباره‌ی شخصیت خودش می‌شنود و به دفاع از خود می‌پردازد. شاید بهتر باشد به‌جای قضاوت درباره‌ی نیت او، از تجربه‌ی خودمان حرف بزنیم. مثلاً: «می‌دانم که برای خانواده‌مان زحمت می‌کشی و من این را می‌بینم. در عین حال، مدتی است احساس می‌کنم فرصت کمی برای حرف زدن با هم داریم. دلم می‌خواهد بعضی شب‌ها کمی با هم وقت بگذرانیم و درباره‌ی چیزهایی حرف بزنیم که فقط مربوط به کارهای خانه و برنامه‌های فردا نیستند.» البته هیچ جمله‌ای تضمین نمی‌کند که گفتگو به نتیجه‌ی دلخواه برسد. واکنش همسر، شرایط رابطه و سابقه‌ی اختلاف‌ها نیز اهمیت دارند. هدف از این شیوه‌ی حرف زدن، تضمین رضایت طرف مقابل نیست، بلکه روشن‌تر کردن مسئله و فراهم کردن فرصتی برای فهم متقابل است.
کجای کارم؟
وقتی درباره‌ی نارضایتی زناشویی حرف می‌زنیم، گاهی آن‌قدر بر رفتار همسرمان تمرکز می‌کنیم که فراموش می‌کنیم رابطه، فضایی مشترک است که هر دو نفر در شکل‌گیری آن نقش دارند.
ممکن است ما هم گاهی نیازهایمان را روشن بیان نکنیم، از ترس اختلاف سکوت کنیم، انتظار داشته باشیم همسرمان بدون توضیح متوجه احساسات‌مان شود یا در لحظه‌ی ناراحتی، فرصت شنیدن حرف‌های او را نداشته باشیم.
دیدن سهم خودمان به معنای پذیرفتن مسئولیت تمام مشکلات نیست. در یک رابطه‌ی نابرابر یا آسیب‌زا، نباید بار تغییر را بر دوش فردی گذاشت که از پیش بیشترین فشار را تحمل می‌کند. اما در رابطه‌ای که هر دو نفر از امنیت و آزادی کافی برای گفتگو برخوردارند، بررسی رفتار خودمان نیز می‌تواند به فهم بهتر مسئله کمک کند.
و در نهایت
هیچ‌کس قرار نیست تمام نیازهای عاطفی ما را برآورده کند، همیشه پاسخ درستی بدهد یا در تمام لحظات زندگی بهترین همراه ممکن باشد. همسر ما نیز انسانی با محدودیت‌ها، خستگی‌ها، نگرانی‌ها و نیازهای خودش است. اما میان پذیرفتن محدودیت‌های انسانی و نادیده گرفتن نیازهای مهم خودمان تفاوت وجود دارد. مسئله این است که آیا دو نفر می‌توانند درباره‌ی آنچه میان‌شان می‌گذرد صادقانه حرف بزنند و برای بهتر شدن رابطه تلاش کنند یا نه؟
سال شصت ویکم.شماره2966