مهمان ناخوانده

یک هفته است که باباجی را به دل خاک سپرده‌ایم. تنهایش گذاشته‌ایم و آمده‌ایم. باباجی پدر پدرم بود شوخ و شنگ و خجسته، سر خوش عالم. در این 14 سال که او را می‌شناخته‌ام هیچ چیز نمی‌توانست او را از پای دربیاورد و جلوی خندیدنش را بگیرد. مامان‌جی آن‌قدر به سر و صورتش کوبیده بود که جانی برایش نمانده بود.
ـ آخخخخخخ... بیدار شو مرد چطور روی زمین سرد می‌خوابی؟ با آب گرم بشورندش، تو را خدا بگو با آب گرم بشورندش تحمل سرما را ندارد.
قبرستان آبادی خیلی دور نبود می‌شد در روز چندباری رفت و برگشت و باز هم وقت اضافه آورد. گلاب‌پاش و ظرف حلوا و تمام اسباب و لوازم مراسم را زده بودیم زیر بغل‌مان و با قلب‌های شکسته می‌رفتیم سمت خانه. من عقب‌تر از همه آرام‌آرام قدم برمی‌داشتم دلم نمی‌آمد باباجی را تنها زیر خاک و سنگ رها کنم اما چاره‌ای نبود و عقب‌تر از من جمعیتی می‌آمدند که برای سفره‌مان نقشه کشیده‌اند. یک هفته بود که هر ناهار و شام مهمان داشتیم مجال نمی‌دهند یک دل سیر اشک بریزیم. مردها توی حیاط ریسه بسته‌اند و زن‌ها توی اتاق‌ها، گرم‌شان بود ولوله می‌کردند و چپ و راست چای و آب طلب می‌کردند. من و عموزاده‌ها و عمه‌زاده‌ها هر چه اخم و تخم می‌کردیم و محل‌شان نمی‌گذاشتیم از رو نمی‌رفتند باز هم می‌آمدند و تا شکم‌شان را سیر نمی‌کردند نمی‌رفتند.
ـ آخ از کت‌وکول افتادم بس این کتری را پر و خالی کردم کجا جا می‌دهند این آب‌جوش را؟
مامان‌جی با صدای محزون و ناله مانندش می‌گفت: «مهمان‌های حاجی را مبادا دلخور کنید یک عمر جان کند حالا عزم کرده‌اید بی‌آبرویش کنید؟»
- این‌ها مهمان نیستند خانه خراب‌مان کرده‌اند. چهار دیس حلوا و خرما تابه‌حال خالی برگشته.
ـ یکی تو رو خدا به این‌ها حالی کند ما عزاداریم.
- مگر نمی‌بینی می‌آیند برای تماشا روزشان را شب کنند. چه‌کار به حال و روز شما دارند.
الحق که زن‌عمو درست می‌گفت می‌آمدند برای تماشا. زن‌عمو بلقیس، زن‌عموی پدرم بود. می‌نشست پای اجاق و نطق می‌کرد و هی به غذا ناخنک می‌زد. عادتش بود تر و فرز بود اما این عادت را هم داشت همیشه توی تمام عزاها و عروسی‌ها نفر اول داوطلب پخت غذا می‌شد و تا آماده شدن غذا نصف گوشت غذا را می‌لمباند.
مامان‌جی می‌گفت: «آخرش یک روز پای یکی از همین اجاق‌ها می‌ترکد.»
برعکس خودش شوهرش از لاغری شبیه رشته‌های ماکارانی بود وقت راه رفتن پاهایش بهم می‌پیچید و چیزی نمی‌ماند که از وسط تا شود. با اینکه همیشه زن‌عمو یکی دو سانتی از بغل لباس‌هایش می‌گرفت باز هم لباس‌هایش همیشه به تنش زار می‌زد. هیچ‌کس قاطی آدم حسابش نمی‌کرد اما خودش فکر می‌کرد همه کاره‌ی مجلس است. به بچه‌ها توپ و تشر می‌آمد، به بزرگ‌ترها امر و نهی می‌کرد و برای خودش پادشاهی راه انداخته بود که بیا و ببین.
مردها توی حیاط زیر سایه‌ی لاغرمردنی دیوار گوش تا گوش ایستاده‌اند. لباس مشکی به تن کرده‌اند. لباس مشکی‌هایشان از زور گرما به تن‌شان چسبیده و شوره زده از همه چیز حرف می‌زدند. از پول، زمین، خانه، محصول، یکی‌شان هم آن‌طرف از اقتصاد بلغور می‌کرد.
سینی چای به دست رفتم سمت‌شان. حاجی کنس هم بود کنس‌ترین و نخورترین آدم آبادی، زنش و بچه‌هایش از زور نخوردن رنگ به رخسار نداشتند. در آبادی مجلس عروسی و عزا که می‌شد خوش‌خوشان‌شان به راه بود کنگر می‌خوردند و لنگر می‌انداختند که بیا و ببین و به این زودی‌ها هم نمی‌رفتند. زنش همیشه‌ی خدا حامله بود تابه‌حال نشده بود او را بدون شکم بالا آمده دیده باشم.
ـ مسعود...
خودم را به نشنیدن زدم.
ـ مسعود جان بابا یک استکان چای بیاور، گلویم خشک شد.
این هشتمین استکان چای بود که برای تر کردن گلوی حاجی کنس می‌بردم. استکان چای را به او دادم و رفتم سمت اتاق زن‌ها. عمه خجسته را دیدم که بالای اتاق نشسته بود بین دو زن چاق و عریض گردنش کج به یک سمت و به نقطه‌ای دور که معلوم نبود کجاست خیره شده است. از همین فاصله هم می‌توانستم ببینم که رنگ و رخش چقدر بهم ریخته بود، لب‌هایش از زور خشکی چاک چاک و زخمی‌ بودند و نوک بینی‌اش سرخ سرخ. نگاهش مات تو خالی و ناامید بود. یکی از زن‌ها برای خوش خدمتی استکان چای را به دهان عمه نزدیک می‌کند و عمه بی‌حال و بی‌جان مزه مزه‌ای می‌کند و سرش را بر می‌گرداند زن باقی چای را خودش یک نفس بالا می‌کشد. حرصم گرفت سینی چای را دادم دست یکی از پسر بچه‌ها و رفتم سمت طویله.
ـ مسعود جان خاله...؟
رباب خانم صدایم زد. نشسته بود پای حوض آب و استکان‌ها را می‌شست. بچه‌اش را بسته بود به پشتش. بچه خواب بود و گردنش به یک طرف آویزان بود و مگس‌ها روی پره‌های بینی‌اش در رفت‌وآمد بودند و صورت پسرک را قلقلک می‌دادند. پسر اخم کرده بود و سرش را تکان می‌داد و دوباره همان‌طور خوابش می‌برد.
-این سبد را ببر پایین... استکان تمیز لازمه.
رباب خانم زن مهربانی بود همیشه عصای دست بود بی‌چشم‌داشتی همیشه در مراسم‌ها بود و همیشه می‌دیدم ظرف‌ها را انداخته‌اند گردن او و او هم با آن قد و قامت ریزه میزه‌اش می‌نشست و دیگ و قابلمه‌ها را صبورانه می‌شست. شوهرش آقا وحید سه ماهی بود که زندانی بود به‌خاطر بدهکاری و رباب با نان پختن برای این و آن و فروش شیر و ماست روزگار می‌کرد. همیشه دلم برایش می‌سوخت چشم‌هایش انگار که از سر گریه بلند شده بود همیشه سرخ بودند و چانه‌ی نوک‌تیزش همیشه می‌لرزید.
  
عمو امرالله توی طویله کنار گاو ایستاده بود و شکم حیوان را می‌مالید، گاو بیچاره چند روزی بود که شکمش کار نکرده بود و از درد مدام سرش را به این‌طرف و آن‌طرف می‌کوبید و فر و فر می‌کرد. پره‌های دماغش را گشاد می‌کرد و آه می‌کشید. گاو باباجی بود، باباجی خودش را از شکم مادرش بیرونش کشیده بود و بدجور خاطرش را می‌خواست انگار که بچه‌اش بود تر و خشکش می‌کرد و قربان‌صدقه‌اش می‌رفت.
ـ داروی روان‌کننده داده‌ام خدا کند جواب بدهد حیوان دارد زجر می‌کشد.
دیدن غم حیوان زبان‌بسته، وضعیت بیرون و مهمان‌ها و بغض گلویم داشت دیوانه‌ام می‌کرد.
عمو همان‌طور شکم حیوان را مالش می‌داد.
ـ نه، این حیوان دیگر حیوان بشو نیست.
دوباره بغضم گرفت چشم‌های نگرانم را دوختم به عمو امرالله و بعد به شکم ورم‌کرده‌ی گاو بیچاره.
ـ انگار غصه‌ی نبود مرحوم بابابزرگت را ریخته توی شکمش که این‌طور بالا آمده!
رفت نشست گوشه‌ی طویله روی آخور و سیگاری دود کرد. پک پشت پک عمیق کشید و دود را از دماغ و دهانش بیرون داد. بوی دود سیگار و پهن و بوهای دیگر قاطی شدند و حیوان را بی‌قرارتر کردند.
ـ ببرش بیرون آقاجان ببر بیرون هوای تازه بخورد راهش ببر بلکم یک معجزه‌ای بشود. حیوان همه‌ی گوشتش ریخت.
عمو این را گفت و سیگاری دیگر آتش زد و زانوی غم بغل گرفت. طناب گاو را گرفتم و رفتم از طویله بیرون؛ همه منتظر غذا گوش تا گوش نشسته بودند و انگار زاییده باشند بیشتر شده بودند.
رفتم توی کوچه همه‌ی نگاه‌ها سمت من چرخیده بود انگار می‌شد حرف دل‌شان را خواند...
- آخخخخ کباب تازه، بوی کباب تازه می‌آید.
- کی سرش را می‌برند؟
پدرم زیر دیوار کز کرده بود. دست‌هایش را توی بغلش فرو برده بود. ریش‌هایش تازه در آمده بود بی‌تفاوت نگاهی به من انداخت و دوباره سرش را پایین انداخت.
گاو را توی سایه‌ی دیوار بالا و پایین بردم فر و فر نفس می‌کشید درد داشت و طاقت و تحملش را تمام کرده بود.
علی‌اکبر پسر برزو نانوا داشت وسط کوچه توپ بازی می‌کرد من را که دید آمد سمتم.
ـ چکار می‌کنی مسعود گاوتان را آوردی پیاده‌روی؟ ادای شهری‌ها را در می‌آوری؟
و توپش را با بی‌تفاوتی شوت کرد به دیوار.
ـ توی شهر هم از این کارها زیاد می‌کنند.
صدای برخورد توپش به دیوار و اینکه این اندازه خونسرد بود و برای خودش خوش بود عصبی‌ام کرد.
ـ نکن ساکت باش.
ـ چی شده؟ نکنه دیوار شماست؟
ـ می‌گم نکن زبان نمی‌فهمی؟
و گاو همان‌طور فر فر می‌کرد و سرش را به این‌طرف و آن‌طرف می‌چرخاند. به یک باره توپ علی‌اکبر رفت سمت دیوار و برگشت و با شتاب خورد به شکم گاو بیچاره، گاو ماغ بلندی کشید و انگار که جنی شده باشد شروع به دویدن کرد من می‌دویدم و او می‌دوید رفت سمت خانه با سر ضربه‌ای به در زد و وارد حیاط پر از مهمان شد انگار دیوانه شده باشد.
داشتند بساط ناهار را پهن می‌کردند. مهمان‌ها همان‌طور‌ هاج‌وواج مانده بودند و ایستاده بودند به تماشای گاوی که وحشی شده بود.

ـ بسم‌الله... این حیوان از کجا...
حیوان دور حیاط می‌چرخید ماغ می‌کشید و دمش را تکان می‌داد به هیچ صراطی مستقیم نبود مردها وحشت‌زده دور حیاط می‌دویدند سفره را تازه پهن کرده بودند بوی غذا توی حیاط ولو بود.
ـ رم کرده...
مردها عزم کردند گاو را بگیرند افتادند دنبالش اما ساده نبود حیوان دیوانه شده بود همه را یا با سر عقب می‌راند یا با لگد. صحنه‌ای بود دیدنی ظرف‌های کنار حوض را ریخت استکان‌ها را شکست سفره را لگدمال کرد انگار دل پری داشته باشد افتاد دنبال یکی دو نفر از مردها کسی از پسش بر نمی‌آمد. عمو امرالله داد می‌کشید دنبالش بود اما فایده‌ای نداشت همسایه‌ها از بالای دیوار و پشت‌بام‌ها سرک کشیده بودند و می‌خندیدند. حاجی کنس ظرف غذا به دست، داشت می‌دوید سمت کوچه. گاو خیال کرد آمده به‌سمت او وحشیانه چسباندش به سینه‌ی دیوار. تمام غذا ریخت روی لباس‌هایش و اگر پدرم جلویش را نگرفته بود تکه و پاره‌اش کرده بود نمی‌دانستیم چکار کنیم. مامان‌جی نشسته بود روی پله‌های زیرزمین و به سرش می‌زد. حیاط به هم ریخته بود. زن‌ها به‌دنبال شوهرهایشان داد و قال راه انداخته بودند. ظرف‌های غذا برگشته بودند روی زمین. گاو که حسابی ترسیده بود و نفس‌نفس می‌زد از زور بی‌پناهی راهش را کج کرد توی اتاقی که زن‌ها بودند. جیغ زن‌ها رفت هوا از سر و کول هم بالا می‌رفتند که از درب اتاق بیایند بیرون یکی دو نفرشان زیر دست و پا مانده بودند و باقی در تلاش که از پنجره بیرون بپرند.
عمو امرالله چوب بلندی را از گوشه‌ی حیاط برداشت و پرید توی اتاق و افتاد به جان گاو. ضربه‌های عمو کاری بود. گاو را از پا انداخت و کشیدش از اتاق بیرون و بست زیر دیوار و گاو همان‌جا نقش زمین شد. سرش را به دیوار تکیه داد و ناله‌ی بلندی سر داد و شکمش را... خلاص شد.
و بوی گند پِهِن همه جا را پر کرد.
  
همه جا بهم ریخته و شلوغ بود. مهمان‌ها غرغرکنان رفته بودند. خیلی‌هایشان با بدن‌های کوبیده و دل خون مجلس را ترک کردند. مامان‌جی غصه می‌خورد.
- دیدی چه آبروریزی‌ای شد؟ باید از تک‌تک‌شان حلالیت بگیریم. آخخخخ حاجی جان شرمنده‌ات شدیم.
ـ تو را به خدا نعمت خدا را ببین چطور حیف و میل شد.
پدرم باقی‌مانده‌ی مهمان‌ها را یکی‌یکی بدرقه کرد و حیاط را خالی کرد. تقریباً همه رفته بودند فقط خودمان بودیم و رباب خانم که بچه‌اش را از پشتش باز کرده بود و گذاشته بود برای خودش توی حیاط بچرخد.
بچه تکه‌های نان و سیب‌زمینی را توی دهانش می‌گذاشت ظرف‌ها را بهم می‌کوبید و برای خودش خوش بود و به اخم و تخم‌ها و بد و بیراه‌های مادرش بی‌اعتنایی می‌کرد.
-ای بر پدرت بچه که...
و بچه را با حرص از روی زمین برداشت و دوباره بست به پشتش.
نمی‌دانم چه شد که مامان‌جی به یک‌باره رو به رباب خانم پرسید: «راستی رباب جان از شوهرت چه خبر؟»
ـ سلامتی خانم جان فردا می‌روم شهر با طلب‌کارش حرف بزنم بلکم راضی شود رضایت بدهد بیاید بیرون... خدا بزرگ است.
مامان‌جی این‌ها را شنید و دوباره دست زیر چانه زل زد به نان و سیب‌زمینی و گوشتی که روی زمین ولو بود و پشت هم آه کشید.
چند روز بعد چند احضاریه از دادگاه برایمان آمد. مهمان‌های عزیزی که در مراسم باباجی زخمی و آسیب‌دیده بودند رفته بودند شهر و شکایت کرده بودند. پدرم عصبانی شده بود صورتش سرخ و درهم پشت سر هم پلک می‌زد: «چقدر گفتم به‌جای این مثلاً خیر و خیرات‌ها یک کار دیگر بکنید، بفرمایید این هم مزد دست‌مان.»
عمه خجسته و مامان‌جی سر تکان می‌دادند و حرف نمی‌زدند.
ـ حالا هم لابد می‌خواهید تا چهلم هر هفته ازشان پذیرایی کنید؟
ـ چه می‌دانستم مادر، مردم حرف می‌زنند، آقاتان گناه دارد یک عمر زحمت کشید.
پدرم سری تکان داد و کاغذها را گذاشت لبه‌ی پنجره و بیرون رفت. صدای گریه‌ی بچه می‌آمد می‌دانستیم صدای بچه‌ی رباب خانم است از آن روز که مراسم باباجی بهم ریخت او هم تب کرد و افتاد گوشه‌ی خانه. مامان‌جی چند لحظه‌ای همان‌طور بی‌صدا به گریه‌ی بچه گوش داد و یک‌باره بی‌هوا بلند شد و چادرش را از میخ دیوار برداشت و راه افتاد.
از حیاط هنوز بوی چربی غذا و پهن گاو می‌آمد.
چند روز بعد رباب خانم و شوهرش آمدند دست‌بوسی مامان‌جی، مامان‌جی تمام خرج و مخارج مراسم را که تا روز چهلم کنار گذاشته بود بابت پرداخت بدهی شوهر رباب خانم داده بود. مرد بیچاره تکیده و لاغر آمده بود تشکر. چشم‌های رباب خانم برق می‌زد. آب زیر پوستش رفته بود. سر از پا نمی‌شناخت. ذوق‌زده بود. و پشت سر هم قربان‌صدقه‌ی بچه‌اش و مامان‌جی و من می‌رفت.
باباجی هم آن‌جا بود توی همان اتاق با همان خنده و صورت بشاش داشت قهقهه می‌زد.

سال شصت ویکم.شماره2964