قسمت 234:ملوس‌خانم

سروناز دخترمه، سی‌ودوساله ا‌ست.  طراح جواهر و زیورآلاته، برای خودش کار می‌کنه، درآمد خوبی هم داره. یکی از واحدهای ساختمون‌مون رو هم برای کارگاهش اجاره کرده.
دو تا پسر هم دارم. یکی معلمه، یکی مهندسه. هر دو ازدواج کردن و سر خونه و زندگی خودشونن. شوهرم هم بازنشسته‌ است.
سروناز هم خواستگار داشته. قصد ازدواج داره خودش ولی مشکل خانوادمون ملوس خانمه!
پارسال سروناز یه بچه گربه‌ی زخمی رو گوشه پارک پیدا کرد. آوردش خونه. بردش دامپزشکی، درمانش کرد.
اون موقع اصلاً فکر نمی‌کردم این گربه بشه مرکز زندگی دخترم.
کم‌کم برای ملوس شامپوی مخصوص خرید، ظرف مخصوص خرید، جای خواب خرید، اسباب‌بازی خرید، حتی لباس خرید.
یک بار گفتم: «دختر، دیگه لباس تن گربه چرا؟»
گفت: «مامان، سردشه.»
گفتم: «حیوونه موی بدنش محافظشه اذیت نکن حیوون رو. هر چیزی که برای آدمه، قرار نیست برای حیوان هم لازم باشه.»
از این حرفم ناراحت شد.
سر سفره بهترین قسمت غذا رو براش کنار می‌گذاشت.
گفتم: «دختر، گربه غذای خودش رو داره. چرا گوشت غذای خودتو می‌دی بهش؟»
گفت: «از پول خودم براش می‌خرم.»
گفتم: «من نمی‌گم غذا نده. می‌گم دیگه چرا از غذای خودت جدا می‌کنی؟»
گفت: «ملوس بچه‌ی منه.»
یک بار هم توی عروسی بودیم، دیدم از غذای خودش کباب و گوشت کنار گذاشته.
گفتم: «این چیه؟ زشته می‌گن از عروسی غذا می‌بره خونه»
گفت: «برای ملوسه.»
گفتم: «تو اومدی عروسی یا اومدی برای گربه غذا ببری؟»
گفت: «خب بخورم دهنم بوی کباب می‌گیره دلش می‌خواد.»
تا اینکه جنگ شد.
تهران موشک‌بارون شد. شوهرم هم به‌خاطر قلبش خیلی اذیت بود. پسرم که معلمه با زن و بچه‌اش رفته بود شهرستان خونه‌ی عموی بزرگ‌ترش. زنگ زد گفت: «مامان، شما هم بیایین اینجا. ولی ملوس رو نیارین نوه‌ی عمو اینجا اومده آلرژی داره بچه».
گفتم: «باشه.»
ولی سروناز گفت: «من نمیام.»
گفتم: «چرا؟»
گفت: «ملوس رو نمی‌تونم تنها بذارم.»
گفتم: «می‌ذاریمش پیش سرایدار. غذاشو می‌ذاریم، آبشو می‌ذاریم، پول هم می‌دیم مراقبش باشه.»
گفت: «نه.»
گفتم: «دختر، جنگه. پدرت حالش خوب نیست.»
گفت: «برید شما ملوس تنها باشه از صدای موشک می‌ترسه.»
من هم گفتم: «تو از ملوس نمی‌گذری، من از دخترم بگذرم؟»
بالأخره قبول کرد بیاد.
رفتیم شهرستان، خونه‌ی برادرشوهرم. خداروشکر یه باغ کوچیک هم داشت.
من گفتم: «خب چه بهتر! ملوس توی باغ باشه. یه کم آزاد باشه.»
گفت: «نه، نمی‌شه.ممکنه بره گم بشه دیگه نتونم پیداش کنم».
ملوس رو گذاشت توی ماشین.
دو شب هم خودش توی ماشین خوابید.
من می‌رفتم می‌گفتم: «بیا داخل بخواب، لباس عوض کن.»
می‌گفت: «نمی‌تونم. ملوس تنهاست.»
خودشم دیگه خسته شده بود. یه جایی دیدم کمر درد شده. راضی هم نمی‌شد بیاد تو خونه.
برای همین ما دو روز بیشتر نموندیم و برگشتیم تهران.
یه روز پسرم با زن و بچه‌اش اومده بودن خونه‌ی ما. نوه‌ام پنج سالشه. بچه‌ست، شیطونه. رفت با ملوس بازی کنه، دستش رفت توی موهای ملوس و یه کم کشید. ملوس هم ترسید و چنگ زد به دست بچه. بچه زد زیر گریه.
دستش هم زخمی شد. فکر کردم سروناز اول می‌ره دست بچه رو ببینه. ولی رفت طرف ملوس. داد زد سر بچه: «چرا ملوس رو اذیت کردی؟»
عروسم گفت: «بچه ا‌ست، قصدی نداشته.»
همین شد علت دعوای پسرم و دخترم.
عروسم بچه رو برداشت و رفت.
بعد هم گفت: «تا وقتی ملوس هست، ما دیگه راحت نمیایم.»
بعداً یک خواستگار برای سروناز پیدا شد که دام‌پزشک بود. خودشم حیون خونگی گربه داشت برای همین ملوس رو هم دوست داشت. سروناز از این موضوع خیلی خوشش اومد و قبول کرد. پدر و برادرهایش تحقیق کردن، موافق نبودن. آدم بدی نبود، ولی از نظر اخلاقی، فرهنگی بهم نمی‌خوردیم.
به سروناز گفتیم.
گفت: «ولی اون ملوس رو دوست داره.»

حالا ملوس بارداره.
سروناز می‌گه: «بچه‌هاش هم پیش خودم می‌مونن.»
گفتم: «همه‌شون؟» گفت: «آره.»
گفتم: «گربه‌ها چند تا بچه به دنیا میارن یکی دوتا نیست.»
گفت: «همه‌شون رو نگه می‌دارم.»
حالا از طرف دیگه خود سروناز هم داره مریض می‌شه.
مشکلات پوستی و گاهی تنفسی! خودش می‌گه (ملوس که مقصر نیست.)
می‌گم: «من نمی‌گم مقصره. می‌گم تو هم باید مراقب خودت باشی.»
الان دیگه کار به جایی رسیده که می‌گه: «می‌خوام از خونه جدا بشم.»
می‌گم: «کجا؟»
می‌گه: «یه خونه برای خودم می‌گیرم. بزرگ‌تر باشه کارگاهم رو هم تو یکی از اتاقاش بزنم. خودم و ملوس تنها زندگی می‌کنیم.»
این برای من و پدرش قابل قبول نیست.
من با حیوان‌دوستی مشکلی ندارم. ولی این رفتارش خودآزاریه تا حیوان دوستی

سخن کارشناس

در این روایت، مسئله‌ی اصلی را نباید صرفاً «وابستگی زیاد به حیوان» یا اختلاف سروناز با خانواده دانست؛ بلکه چیزی فراتر از آن رخ داده که نیازمند مداخله‌ی حرفه‌ای‌تر است و آن جابه‌جایی در تأمین بعضی نیازهای روانی است. در اینجا ملوس به‌تدریج جایگاهی پیدا کرده که فراتر از یک حیوان خانگی، بخشی از نیازهای عاطفی و روانی سروناز را تأمین می‌کند. علت این جابه‌جایی را نمی‌توان از بیرون خانواده قطعی تعیین کرد چرا که دلایل متفاوتی را شامل می‌شود و لازم است در جلسات روان‌شناسی بررسی شود؛ عواملی مانند تجربه‌های خانوادگی، روابط اجتماعی، فضای رسانه‌ای و شیوه‌ی شکل‌گیری باورهای او می‌توانند در آن نقش اساسی داشته باشند. نگرانی مادر هم در این شرایط قابل درک است، چون می‌بیند دخترش در سن تشکیل خانواده و فرزندآوری قرار دارد، اما بخش بزرگی از انرژی عاطفی و مراقبتی دخترش در رابطه با یک حیوان متمرکز شده و حتی سلامت و روابطش را تحت تأثیر قرار داده است. در عین حال، سرزنش، تمسخر یا تلاش مستقیم برای جدا کردن او از ملوس احتمالاً فقط مقاومتش را بیشتر می‌کند؛ چون در این صورت احساس می‌کند خانواده تنها منبعی را که برایش آرامش و دلبستگی ایجاد کرده، تهدید می‌کند. در چنین شرایطی مادر بهتر است به‌جای جنگیدن با «ملوس»، مسئله را در سطح عمیق‌تری دنبال کند و برای این امر بهترین کار آن است که سروناز را برای مراجعه به روان‌شناسی تشویق کند؛ روان‌شناس به‌عنوان فردی بیرون از خانواده می‌تواند سبب شود که سروناز بتواند دانش، بی‌طرفی و محرمانگی او را بپذیرد. در جلسات می‌توان بررسی کرد که چه نیازهایی در زندگی سروناز به‌اندازه‌ی کافی تأمین نشده، چرا این نیازها در این رابطه متمرکز شده‌اند و چه خطاهای شناختی باعث شده او بعضی واقعیت‌ها را نادیده بگیرد یا اهمیت آن‌ها را کمتر از رابطه با حیوان ببیند. هدف این نیست که به او گفته شود «دوست داشتن حیوان اشتباه است»؛ هدف این است که کمک شود نیازهای عاطفی، تعلق، مراقبت، معنا و صمیمیت را از مسیرهای متنوع‌تر و متناسب با مراحل زندگی خودش تأمین کند. مادر نیز بهتر است در این مرحله نقش «منتقد و اصلاح‌کننده» را کنار بگذارد و بیشتر نقش یک والد نگران و حامی را داشته باشد که بدون تحقیر یا تهدید، او را به‌سمت کمک تخصصی هدایت می‌کند. مهم این است که سروناز خودش به‌تدریج ببیند مسئله فقط انتخاب بین «ملوس یا خانواده» نیست؛ مسئله این است که او آگاه شود کدام نیاز روانی او برای تأمین، دارد از مسیر خارج می‌شود و برای حل سالم این نیاز که رنج‌ها، تنش‌ها و نگرانی‌های فعلی را به همراه نداشته باشد، چه‌کار باید انجام دهد.

سال شصت ویکم.شماره2964