نسلی برای ظهور

دغدغه‌ای برای آینده
موضوع فرزندآوری و تأکیدات حضرت آقا بر این مسئله، برای ما اهمیت زیادی داشت و همین دغدغه باعث شد تصمیم بگیریم در این حوزه فعالیت کنیم. اما از همان ابتدا این سؤال برایمان مطرح بود که در میان بخش‌های مختلف مرتبط با فرزندآوری، کجا می‌توانیم اثرگذاری بیشتری داشته باشیم.
گروه‌های مختلفی در این زمینه فعالیت می‌کنند؛ بعضی برای کمک به خانواده‌ها در مسیر فرزندآوری تلاش می‌کنند، بعضی حمایت از مادران را دنبال می‌کنند و برخی هم در زمینه‌ی پیشگیری از سقط جنین فعالیت دارند. ما بررسی کردیم و به این نتیجه رسیدیم که بخشی را انتخاب کنیم که کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ حمایت از کودکان صفر تا شش سالی که به دلایل فرهنگی یا مالی، با نوعی محرومیت مواجه‌اند.
به این ترتیب، فعالیت گروه جهادی رضوان را با تمرکز بر رشد جسمی و شناختی کودکان صفر تا شش سال آغاز کردیم. برای ما مهم بود که حمایت از کودک فقط به تأمین نیازهای اولیه محدود نشود؛ بلکه کودک از زمان تولد تا ورود به مدرسه و جامعه، فرصت داشته باشد مسیر سالمی را در رشد جسمی و شناختی طی کند.

از دوستی تا جهاد
هسته‌ی اصلی گروه را مادران شکل می‌دهند؛ مادرانی که از نظر تحصیلی، دانشگاهی و دارای سطح تحصیلات خوبی هستند و مهم‌تر از آن، از قشری انتخاب شده‌اند که به‌عنوان قشر مذهبی و انقلابی جامعه شناخته می‌شوند.
در واقع، هسته‌ی اولیه‌ی گروه از یک جمع دوستانه شکل گرفت. ما یکدیگر را از دانشگاه و جمع‌های دانشجویی می‌شناختیم؛ بعضی از اعضا هم‌کلاسی‌های دانشگاه بودند و برخی دیگر از مادرانی بودند که از قبل می‌شناختیم و می‌دانستیم می‌توانند در این گروه فعالیت و کمک کنند.

کودکی که قرار است سالم بزرگ شود
فعالیت ما چند بخش مهم و اساسی دارد. یکی از موضوعاتی که روی آن خیلی تمرکز می‌کنیم، رشد شناختی کودکان است. تلاش‌مان این است که از بدو تولد، بچه‌ها رشد شناختی خوبی داشته باشند و با رشد کامل بزرگ شوند.
در کنار رشد شناختی، روی رشد جسمی کودکان هم تأکید زیادی داریم. برای ما مهم است که بچه‌ها تغذیه‌ی مناسب و کافی داشته باشند. بعضی مواد مغذی هستند که خانواده به‌دلیل فقر نمی‌تواند برای کودک خود تأمین کند و ما تلاش می‌کنیم این کمبودهای تغذیه‌ای را جبران کنیم.
موضوع بیماری‌ها و پیگیری روند درمان کودکان هم برای ما اهمیت زیادی دارد. می‌خواهیم بچه‌ها سالم رشد کنند؛ به همین دلیل پیگیری می‌کنیم که به خانه‌های بهداشت مراجعه کنند، قد و وزن‌شان به‌صورت منظم بررسی شود و اگر نیاز به ارجاع به پزشک دارند، این روند به‌طور دقیق انجام شود.

هم نان، هم دلگرمی
برای رشد جسمی بچه‌ها برنامه‌ریزی می‌کنیم و این برنامه بر اساس نمودارهای وزارت بهداشت و نیازهای تغذیه‌ای کودک در هر سن انجام می‌شود. برای هر کودک، با توجه به سنش، یک سبد رشد در نظر می‌گیریم.
اول از همه مادر را تشویق می‌کنیم که تا جایی که امکان دارد به کودک خود شیر بدهد؛ چون شیر مادر بهتر از شیر خشک است. اگر مادر به هر دلیلی نتواند شیر بدهد، با توجه به سن کودک و نظر پزشک، شیر خشک در نظر می‌گیریم و میزان آن هم مشخص است و بیشتر از مقدار مورد نیاز به خانواده داده نمی‌شود.
در این سبدها، با توجه به سن کودک، مواد غذایی مختلفی مانند سِرِلاک، حریره‌بادام، سه‌شیره، سرلاک میوه، سوپ مخصوص کودک و سویق‌های مختلف قرار می‌گیرد. برای مثال، حریره‌بادام را به‌دلیل ارزش غذایی آن برای رشد کودک در نظر می‌گیریم و سویق سنجد هم برای تقویت استخوان‌بندی بچه‌ها مورد توجه ماست.

برنج و ماست!
یک مادر داشتیم که تقریباً هیچ آگاهی‌ای درباره‌ی تغذیه‌ی کودک نداشت. کودک یک سال و نیمه او به‌قدری غذای کمی دریافت کرده بود که عادت کرده بود فقط برنج و ماست بخورد و تقریباً تمام غذای او همین بود.
ما برای خانواده‌ها بسته‌های غذایی داریم و گوشت گرم گوسفندی باکیفیت هم هر ماه در سبد غذایی خانواده قرار می‌گیرد. گاهی در فصل‌هایی مثل پاییز، بلدرچین هم در بسته‌ها قرار می‌دهیم.
به این مادر آموزش دادیم که هفته‌ای یک بار برای کودک گوشت در شیشه بپزد. حتی روش آماده کردن آن را هم به او آموزش دادیم و گفتیم اگر کودک نمی‌تواند خود گوشت را بخورد، عصاره‌ی آن را به او بدهد و با سوپ یا غذای کودک مخلوط کند. از مادر می‌خواستیم از غذایی که برای کودک آماده کرده عکس بگیرد و برای ما بفرستد تا مطمئن شویم این کار را انجام می‌دهد.
این کودک زمانی که به خانه‌ی بهداشت مراجعه می‌کرد، همیشه زیر خط رشد بود و نمودار رشدش وضعیت خوبی نداشت. اما بعد از دو، سه ماه که برای چکاپ مراجعه کرد، تغییر در نمودار رشدش کاملاً مشخص بود. رشد نزولی کودک به رشد صعودی تبدیل شده بود و آن‌قدر وضعیت جسمی‌اش بهتر شده بود که این تغییر برای خود ما هم چشمگیر و خیره‌کننده بود.
این تجربه برای ما نشان داد که گاهی با آموزش درست مادر و ایجاد تغییرهای ساده در تغذیه کودک، می‌توان اتفاق بزرگی در روند رشد او ایجاد کرد.

مادر و کتاب! پیوند فرهنگ و تربیت
در کنار رشد جسمی، برای رشد شناختی و فکری بچه‌ها هم سرمایه‌گذاری می‌کنیم. برای هر کودک، متناسب با سنش کتاب مناسب ارسال می‌کنیم و به مادران هم آموزش کتاب‌خوانی می‌دهیم. اسباب‌بازی‌های فکری هم داریم که متناسب با سن هر کودک انتخاب و برای او ارسال می‌شود.
از حدود سه‌سالگی به بعد، بچه‌ها را به مراکزی مثل کانون‌های پرورش فکری کودکان و نوجوانان ارجاع می‌دهیم تا عضو کتاب‌خانه شوند یا در مهدهایی که برایشان مفید است و کلاس‌های آموزشی، شعرخوانی و برنامه‌های مختلف دارند، شرکت کنند. هزینه‌ی این کلاس‌ها، مهد یا کتابخانه را هم ما به‌طور کامل پرداخت می‌کنیم.
اما در کنار همه‌ی این‌ها، آموزش مادر برای ما اهمیت بسیار زیادی دارد. خیلی از مادران ما علاوه بر فقر مالی، با نوعی فقر فرهنگی و کمبود آگاهی هم مواجه هستند. آموزش باعث می‌شود مادر بداند چطور برای کودک خود کتاب بخواند، با او بازی کند، به تغذیه‌اش توجه داشته باشد و حتی چطور به تغذیه و سلامت خودش رسیدگی کند تا بتواند مادر سالمی برای پرورش یک کودک سالم باشد.

مادران آگاه، خانواده‌های بالنده
یکی از اولین کارهایی که برای مقابله با فقر فرهنگی انجام می‌دهیم، آموزش مادر است. برای مادرانی که عضو گروه ما می‌شوند، تقریباً در هر زمینه‌ای که احساس کنیم نیاز دارند، آموزش داریم؛ از نحوه‌ی غذا پختن با مواد ساده گرفته تا آموزش کتاب‌خوانی، بازی کردن با کودک، مسواک زدن از زمانی که دندان‌های کودک تازه درمی‌آید و موارد دیگر.
در کنار این آموزش‌ها، روان‌شناس هم در مجموعه داریم. بسیاری از مادران ما به‌دلیل درگیری با مشکلات مالی، فشارهای روحی زیادی را تجربه می‌کنند و گاهی احساس می‌کنند دیگر راهی برایشان باقی نمانده است. ما روی سلامت روح و روان مادر هم سرمایه‌گذاری می‌کنیم و اگر نیاز باشد، او را به روان‌شناس ارجاع می‌دهیم تا بتواند مادر سالم‌تری برای فرزندش باشد.

کودکی که جان گرفت
یک کودک داشتیم که زیر خط رشد بود. وقتی متوجه شدیم رشدش پایین است، به‌صورت مرتب سویق سنجد برایش در نظر گرفتیم. بعد از چند ماه، وقتی برای چکاپ دوره‌ای به خانه‌ی بهداشت مراجعه کرده بود، به‌وضوح می‌دیدیم که روند رشدش بهتر شده و وضعیت استخوان‌بندی‌اش هم بهبود پیدا کرده است.
در کنار بسته‌های غذایی ثابت، نیاز هر کودک را هم جداگانه بررسی می‌کنیم. اگر کودکی بیماری یا کمبود خاصی داشته باشد، متناسب با شرایط خودش، مواد غذایی ویژه‌ای برای او در نظر می‌گیریم.
برای مثال، کودکی داشتیم که فقر آهن شدیدی داشت. برای او هر ماه سه‌شیره قرار می‌دادیم و به مادرش هم آموزش می‌دادیم که آن را چطور برای کودک آماده کند؛ به شکلی که هم کودک آن را دوست داشته باشد و هم بتوانیم در روند تغذیه، به جبران فقر آهن او کمک کنیم.

یک مادر، یک همراه
در طرح «همیار مادر»، مادران تحصیل‌کرده‌ای که خودشان چند فرزند دارند و به این مسیر اعتقاد دارند، در کنار مادران عضو مجموعه قرار می‌گیرند و مثل یک دوست با آن‌ها همراه می‌شوند.
هدف این نیست که به مادرها دستور بدهند یا از بالا به پایین با آن‌ها برخورد کنند؛ بلکه قرار است تجربه و شیوه‌ی مادری کردن خودشان را در قالب یک همراه و دوست با آن‌ها در میان بگذارند.
هر مادری یک همیار دارد که با او در ارتباط است و گاهی پیگیر وضعیت کودک می‌شود؛ مثلاً اینکه کودک امروز چه چیزی خورده یا اگر مشکلی پزشکی داشته، چه اتفاقی برایش افتاده است. اگر کودک تب داشته باشد، مادر می‌تواند ابتدا با همیار خودش صحبت کند و درباره‌ی اینکه در برخورد اولیه چه کاری انجام دهد یا آیا لازم است کودک به بیمارستان یا پزشک متخصص ارجاع داده شود، مشورت کند.
تأکید ما این است که این رابطه حتماً در قالب دوستی شکل بگیرد. به همه‌ی همیاران هم تأکید کرده‌ایم که این مادر، قبل از هر چیز، به یک دوست نیاز دارد؛ کسی که بتواند با او حرف بزند و احساس کند واقعاً او را درک می‌کند.
حتی این همراهی در مسائل خیلی ساده‌ی روزمره هم خودش را نشان می‌دهد. ممکن است همیار به مادر بگوید: «امروز ما در خانه عدسی داریم، تو هم برای بچه‌ات عدسی درست کن.» یا مثلاً بگوید: «امشب ما سیب‌زمینی و تخم‌مرغ داریم، تو هم برای بچه‌ات درست کن.»
همین هم‌سطح شدن باعث می‌شود مادر احساس نکند فردی که از نظر مالی در شرایط بهتری قرار دارد، از بالا به او دستور می‌دهد که با فرزندش چه کار کند؛ بلکه احساس می‌کند یک نفر شبیه خودش در کنارش است و شرایطش را می‌فهمد.
به نظر من، طرح «همیار مادر» از این جهت خیلی مفید است که مادر احساس می‌کند یک همراه دارد که هر وقت نیاز داشته باشد، می‌تواند به او زنگ بزند یا پیام بدهد. همین همراهی، او را از بخشی از استرس‌ها و نگرانی‌هایش رها می‌کند.

همیاری که کنار ما نفس می‌کشد
ارتباط ما با بیشتر مادرها به‌صورت تلفنی یا از طریق پیام است، اما برای همیاران مادر یک ارتباط حضوری هم در نظر گرفته‌ایم. یکی از قوانین مجموعه این بود که همیارها هر دو ماه یک‌بار به کودک سر بزنند و از نزدیک وضعیت او و خانواده را ببینند و با مادر صحبت کنند.
اما معمولاً این ارتباط به همان دیدارهای دوماهه محدود نمی‌شود. وقتی همیار یک بار به دیدن کودک می‌رود، آن‌قدر با مادر صمیمی می‌شود که بعد از آن، خودش برای دیدارهای بعدی پیش‌قدم می‌شود. گاهی همیار به ما پیام می‌دهد که مثلاً می‌خواهد بسته‌ی ارزاق کودک را خودش ببرد و در همان فرصت به او سر بزند.
حتی بعضی از همیاران همراه با خانواده‌ی خودشان به دیدن این مادرها می‌روند. بچه‌هایشان را هم با خودشان می‌برند تا در مدتی که آنجا هستند، بچه‌ها با هم بازی کنند و خانواده‌ها با یکدیگر مراوده داشته باشند.
این حمایت‌گری باعث می‌شود هم مادر احساس خوبی داشته باشد و هم خود همیار احساس کند حضورش تا چه اندازه می‌تواند در زندگی یک خانواده مفید باشد. بنابراین ارتباط ما فقط به آموزش محدود نمی‌شود و حمایت و همراهی هم بخش مهمی از این رابطه است.

تو فراموش نشدی
حیطه‌ی اصلی فعالیت ما، کودکان صفر تا شش سال است؛ اما به خواهر و برادرهای این بچه‌ها هم تا حدی توجه داریم. چون کودک ما سن کمی دارد و به‌خصوص بچه‌های صفر تا دو سال، شاید هنوز خیلی متوجه این حمایت‌ها نشوند، گاهی تلاش می‌کنیم خواهر و برادرهای بزرگ‌ترشان را هم در نظر بگیریم.
مثلاً برای کودکی که تازه متولد شده، به‌جای اینکه برای خودش کیک تولد بفرستیم، برای خواهر یا برادر بزرگ‌ترش کیک تولد می‌فرستیم. اگر خیرین کتاب‌های مناسب بزرگ‌سالان در اختیار ما قرار دهند، گاهی به‌عنوان هدیه برای بچه‌های بزرگ‌تر خانواده کتاب می‌گذاریم.
بعضی وقت‌ها هم هدایای کوچکی برای آن‌ها در نظر می‌گیریم؛ مثلاً یکی از خیرین برای همه‌ی مادرهای ما کرم دست تهیه کرده بود و ما این هدیه را به خانواده‌ها رساندیم.
برای روز اول مهر هم برای خواهر و برادرهای بچه‌ها بسته لوازم‌التحریر فرستادیم که شامل کیف، دفتر، خودکار و وسایل مورد نیاز مدرسه بود.
گاهی هم اگر خیری برای این کار داشته باشیم، به خانواده‌ها می‌گوییم برای فرزند بزرگ‌ترشان که قرار است به مدرسه برود، تا سقف مشخصی کفش تهیه کنند و فیش خرید و تصویر آن را برای ما بفرستند تا هزینه را پرداخت کنیم.
این حمایت‌ها را گاهی انجام می‌دهیم، اما حیطه‌ی اصلی فعالیت ما همچنان همان رشد و پرورش کودک تحت پوشش است.

نسل مهدوی
از همان ابتدای شکل‌گیری مجموعه، یک موضوع در پس‌زمینه‌ی ذهن ما بود و آن هم تأکیدات حضرت آقا بر فرزندآوری و نگاه ایشان به آینده‌ی ایران بود. ایشان بارها درباره‌ی آینده‌ی ایران و رسیدن کشور به قله صحبت کرده‌اند. ما با خودمان فکر کردیم برای رسیدن به چنین آینده‌ای، باید نسلی داشته باشیم که هم برای رسیدن به آن قله تلاش کند و هم بتواند در آینده‌ ایران را اداره و مدیریت کند.
برای داشتن چنین نسلی، ما به کودکانی سالم نیاز داریم. به همین دلیل، از همان ابتدا با این نیت وارد این کار شدیم که کودکانی را که تحت پوشش قرار می‌دهیم، در ذهن خودمان به‌عنوان نسلی ببینیم که قرار است در آینده، انسان‌هایی سالم، مفید و انقلابی باشند و در جامعه‌ی مهدوی نقش داشته باشند.
حتی در جلسات همیاران هم گاهی خود مادران می‌گویند که من به نیت فلان شهید این کار را انجام می‌دهم؛ به این امید که لقمه‌ی پاکی که امروز به کودک می‌رسانیم، بر وجود او اثر بگذارد و فطرت پاکش حفظ شود و در آینده بتوانیم نسلی مفید برای امام زمان‌عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف تربیت کنیم.

خانواده‌ای برای سرمایه‌گذاری
اول از همه باید بگویم که ما خیریه نیستیم؛ ما یک گروه جهادی هستیم. بنابراین قرار نیست صرفاً از نظر مالی خانواده‌ها را تأمین کنیم. ما می‌خواهیم در کنار حمایت، یک کار فرهنگی و آموزشی هم با خانواده‌ها انجام دهیم.
به همین دلیل، در انتخاب خانواده‌ها تمرکز می‌کنیم روی خانواده‌هایی که بتوانیم روی آن‌ها سرمایه‌گذاری کنیم و امکان همراهی و رشدشان وجود داشته باشد. مثلاً معمولاً سراغ خانواده‌هایی که در فقر مطلق هستند و امکان همکاری با ما وجود ندارد، نمی‌رویم؛ چون فعالیت ما فقط دادن شیر خشک، لباس یا پوشک نیست.
ما می‌خواهیم مادران سالم و کودکانی را پرورش دهیم که در بستر این مادران رشد می‌کنند. بنابراین یکی از شاخص‌های اصلی ما این است که خانواده حتماً خودش هم اهل تلاش باشد و کار کند. قرار نیست خانواده بدون هیچ تلاشی فقط دریافت‌کننده‌ی حمایت ما باشد؛ ما در کنار تلاش خود خانواده، کمبودهایی را که دارد جبران یا از آن حمایت می‌کنیم.
گاهی هم ممکن است خانواده از نظر مالی در شرایط خیلی سختی نباشد، اما از نظر فرهنگی یا روحی نیاز جدی به حمایت و آموزش داشته باشد. مثلاً خانواده‌ای داریم که مادر آن از نظر مالی شاید در پایین‌ترین سطح نباشد، اما به‌شدت نیازمند آموزش و حمایت روحی و روانی است. در چنین مواردی، برای ما امکان سرمایه‌گذاری فرهنگی و تربیتی روی خانواده اهمیت دارد.

پرچمی پشت پنجره
در کنار حمایت‌هایی که از خانواده‌ها داریم، از آن‌ها هم انتظارهایی داریم. مثلاً اگر کودک بیمار شود، حتی اگر یک تب ساده یا سرماخوردگی کوچک باشد، از خانواده می‌خواهیم حتماً کودک را نزد متخصص اطفال ببرند.
ما هزینه‌های مربوط به بیماری کودک را متقبل می‌شویم، اما تأکید داریم که خانواده از خدمات بیمارستان‌های دولتی استفاده کند و کودک حتماً توسط متخصص اطفال معاینه شود، نه اینکه صرفاً به پزشک عمومی مراجعه کند. برای ما مهم است که خانواده در روند سلامت کودک هم مسئولانه عمل کند.
فعالیت‌های فرهنگی هم بخشی از همین ارتباط است. مثلاً امسال بعد از اتفاقات ماه مبارک رمضان و جنگی که به ما تحمیل شد، برای عید یک بسته ارزاق برای خانواده‌ها آماده کردیم تا در کنار کمک معیشتی، حال دل‌شان هم کمی بهتر شود.
در کنار بسته‌ی ارزاق، یک بسته فرهنگی هم قرار دادیم. برای خواهر و برادرهای بزرگ‌تر بچه‌ها، استیکرهایی با المان‌های فرهنگی و دینی گذاشتیم؛ مثلاً تصویر حضرت آقا و پرچم ایران. برای بچه‌ها هم پرچم‌های باکیفیت تهیه کردیم.
بعدها وقتی برای رساندن بسته‌های ارزاق به خانه‌ی خانواده‌ها می‌رفتیم، می‌دیدیم بعضی از خانواده‌ها پرچم را روی پنجره‌ی ‌خانه نصب کرده‌اند. حتی خانواده‌ای داشتیم که از حضور فرزندش در تجمع‌های شبانه برای ما عکس فرستاده بود.
در اینجا نقش همیار مادر هم پررنگ می‌شود؛ چون گاهی درباره‌ی همین موضوعات با مادر صحبت می‌کند و ارتباط فرهنگی خانواده را هم پیگیری می‌کند.

دستان مهربان، حامی خانواده‌های کم‌برخورداخیرهایی که همراه شدند
در کنار همه‌ی این فعالیت‌ها، هر چند ماه یک‌بار لباس‌های نو و باکیفیت برای بچه‌ها تهیه می‌کنیم. برای خانواده‌هایی که توان خرید لباس مناسب برای کودکان‌شان را ندارند، همین موضوع می‌تواند اتفاق خوشحال‌کننده‌ای باشد.
وقتی هوا رو به سردی می‌رود، همراه با بسته‌های ارزاق، برای بچه‌ها کاپشن‌های باکیفیت تهیه می‌کنیم. بنابراین خانواده‌هایی را انتخاب می‌کنیم که بتوانیم علاوه بر حمایت مالی، روی رشد شناختی، فرهنگی و تربیتی کودکانشان هم سرمایه‌گذاری کنیم.
تمام هزینه‌های گروه از سوی خیرین تأمین می‌شود. ما تاکنون از نهاد خاصی حمایت مالی نگرفته‌ایم و تمام هزینه‌هایی که برای کودکان انجام می‌شود، از طریق خیرینی است که با گروه آشنا می‌شوند و از این نوع فعالیت استقبال می‌کنند.
خیلی از خیرین دوست دارند در حوزه‌ی کودکان سرمایه‌گذاری کنند، چون احساس می‌کنند این کار می‌تواند باقیات‌الصالحات برایشان باشد. بعضی از خیرین از یک کودک به‌صورت ماهانه حمایت می‌کنند، بعضی از خانواده‌ها کمک‌های روزانه یا صدقه‌های خود را به ما اختصاص می‌دهند و بعضی دیگر هم نذرهای مشخصی دارند؛ مثلاً نذر کتاب یا نذر اسباب‌بازی.
گاهی یک خیر فقط از یک کودک حمایت می‌کند و گاهی هم خیرینی داریم که از تعداد بیشتری از خانواده‌ها، مثلاً خانواده‌های دارای مادران سرپرست خانوار، حمایت می‌کنند. این کمک‌ها در اندازه‌های مختلف است و همه‌ی آن‌ها مردمی هستند.

سال شصت ویکم.شماره2963