جریان‌شناسی دو سال تحول در غرب آسیا
طـوفان الأقصی؛طوفانی به وسعت یک جهان
پای‌مان را در خم اول کوچه تاریخ می‌گذاریم، آسه‌آسه و با احتیاط روی سنگ‌فرش‌های کاغذی نسخه‌های خطی و چاپی قدم برمی‌داریم تا مبادا در تاریک و روشن وقایع و حوادث چیزی از قلم بیفتد و اتفاقی نگفته بماند. تاریخ معاصر ایران پر است از ناگفته‌هایی که روی دیگر سکه را به ما نشان می‌دهد. در این میان آدم‌های جریان‌ساز و جریان‌های آدم‌سازی هستند که گذشته و حال و آینده را ساخته‌اند، کافی است آن‌ها را مثل قطعه‌های پازل کنار هم بچینیم و بعد سر فرصت معمای حل شده را تماشا کنیم و بالأخره در جریان‌شناسی تاریخی سرکی به مهم‌ترین وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌کشیم و با نگاهی نو در کنار جریان‌ها به شخصیت‌های اثرگذار می‌پردازیم. نور کم‌جانی از پنجره‌ی شکسته به داخل اتاق می‌تابد. زن جوان روی تشکی که کف زمین انداخته نشسته و دختر شش‌ساله‌اش را در آغوش گرفته، همان‌طور که هزاران بار در این دو سال با هزاران امید او را محکم بغل کرده است. صدای پهپاد که از بالای سرشان رد می‌شود، عادی شده درست مثل صدای باد. روی دیوار پشت سرش، رد ترکش هنوز باقی است؛ زیر آن، اسامی شهدای خانواده را با قلمو و رنگ نوشته‌اند همان‌هایی که همان که در بمباران محله‌ی شجاعیه زندگی‌شان تمام شد. زن برای چشم‌های پرسش‌گر کودک که چه زمانی آرامش به غزه برمی‌گردد جوابی ندارد. این زن، مثل هزاران مادر دیگر غزه، دو سال است که هم مادری می‌کند و هم نان‌آور است، هم پرستار زخمی‌هاست و هم راوی زنده‌ای که با موبایلش، در قطعی‌های پیاپی برق و اینترنت، تلاش می‌کند صدای محله‌اش را به بیرون برساند. دو سال از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ گذشته و آنچه در این دو سال از دل آن بیرون آمد، به‌مراتب فراتر از یک جنگ در یک باریکه ساحلی بود؛ زلزله‌ای بود که خط‌کشی‌های امنیتی، سیاسی، دیپلماتیک و روانی خاورمیانه را از نو ترسیم کرد.
نویسنده :
نفیسه زارعی
آغاز؛ فروپاشی یک اسطوره
صبح هفتم اکتبر ۲۰۲۳، نیروهای مقاومت فلسطین با عبور از دیواری که تا آن روز نماد شکست‌ناپذیری امنیتی رژیم صهیونیستی بود، عملیاتی ترتیب دادند که در ساعات نخست، بنیان چند دهه دکترین امنیتی این رژیم را به لرزه انداخت. آنچه در ادبیات پر از دروغ رسانه‌ای غرب و اسرائیل هولوکاست دوم نامیده شد، در روایت مقاومت طوفان‌الأقصی بود؛ عملیاتی که برای نخستین‌بار، پس از هفتاد و پنج سال اشغال، جنگ را از مرزهای غزه به عمق سرزمین‌های اشغالی برد. بلافاصله ارتش اسرائیل عملیاتی موسوم به شمشیرهای آهنین را آغاز کرد؛ عملیاتی که دو سال بعد به یکی از ویرانگرترین جنگ‌های تاریخ معاصر غرب آسیا بدل شده است.
آمار این دو سال، خود گویای ماهیت این جنگ است. وزارت بهداشت غزه شمار شهدا را در فاصله‌ی کوتاهی پس از آغاز جنگ بیش از چهل‌وچهار هزار نفر اعلام کرده بود، رقمی که تا امروز به‌مراتب بالاتر رفته است. بیش از سه‌چهارم ساختمان‌های غزه و نزدیک به تمام اراضی کشاورزی این باریکه تخریب شده‌اند؛ صدها هزار واحد مسکونی از میان رفته، ده‌ها هزار کودک یتیم شده‌اند، و نظام بهداشت و آموزش غزه عملاً از کار افتاده است. اما در همان بستر ویرانی، چیز دیگری هم شکل گرفت که برای تحلیل‌گران نظامی غرب غیرمنتظره بود یعنی مقاومتی که قرار بود ظرف چند هفته درهم بشکند اما پس از هفت صد روز همچنان سرپا ایستاده است.
از غزه به منطقه؛ نظریه‌ی وحدت جبهه‌ها
آنچه طوفان‌الأقصی را از جنگ‌های پیشین غزه متمایز کرد، عدم انحصار آن در یک جبهه بود. کمتر از بیست‌وچهار ساعت پس از آغاز عملیات، حزب‌الله لبنان با حمله به مواضع اسرائیلی در مرز شمالی، رسماً وارد میدان شد؛ حرکتی که در عمل به معنای گشوده شدن یک جبهه‌ی فرسایشی پانزده ماهه بود. تقریباً هم‌زمان، گروه‌های مقاومت عراق عملیات‌هایی علیه پایگاه‌های آمریکایی در عراق و سوریه و زیرساخت‌های انرژی متحدان منطقه‌ای واشنگتن آغاز کردند، و انصارالله یمن، برای نخستین‌بار در تاریخ این گروه، وارد معادله‌ای فراتر از مرزهای یمن شد؛ با هدف قرار دادن کشتی‌های مرتبط با اسرائیل در دریای سرخ و باب‌المندب و اعلام محاصره دریایی بندر ایلات، مسیر یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های تجارت جهانی را ناامن کرد.
این هماهنگی چندجبهه‌ای، که نظریه‌پردازانش از آن با عنوان وحدت میادین یاد می‌کنند، برای اولین‌بار در عمل و صرفاً در شعار محک نخورد؛ زیرا نتیجه‌ی آن بلافاصله ملموس بود؛ شرکت‌های بزرگ کشتیرانی جهان مسیر عبور از کانال سوئز را کنار گذاشتند و کشتی‌های خود را از طریق دماغه امید نیک، با هزینه و زمان به‌مراتب بیشتر، هدایت کردند. ترافیک عبوری از کانال سوئز طی یک سال به‌شدت کاهش یافت و مصر که بخش مهمی از درآمد ارزی‌اش را از عوارض این کانال تأمین می‌کرد، ضربه‌ی اقتصادی سنگینی متحمل شد. بندر ایلات اسرائیل نیز عملاً از کار افتاد و به یکی از نمادهای آسیب‌پذیری اقتصادی رژیم صهیونیستی در برابر یک بازیگر غیردولتی بدل شد. برای نخستین‌بار پس از دهه‌ها، یک گروه مسلح در جنوب شبه‌جزیره‌ی عربستان، معادلات کلان اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار داد.
زنان مقاومت؛ روایتی که رسانه‌های غربی نادیده گرفتند
در تمام این معادله‌ی نظامی و دیپلماتیک، سهمی که کمتر از آن گفته شده، سهم زنان فلسطینی است. زنان غزه در این دو سال، هم‌زمان چند نقش را بر عهده گرفته‌اند که هیچ‌یک به‌تنهایی هم آسان نیست؛ مادرانی که در دل آوارگی و قحطی، خانواده را سرپا نگه داشته‌اند؛ پرستاران و امدادگرانی که در بیمارستان‌های نیمه‌ویران، بدون دارو و برق از مجروحان مراقبت کرده‌اند و راویانی که با دوربین موبایل در قطع مکرر اینترنت، تصویر واقعی جنگ را وقتی رسانه‌های غربی کوشیدند روایت رسمی اسرائیل را بازتولید کنند، به جهان مخابره کرده‌اند. بسیاری از تحلیل‌گران رسانه‌ای مقاومت، از این پدیده با عنوان روایت‌گری زنانه یاد می‌کنند؛ روایتی که در نبود خبرنگاران خارجی در غزه، عملاً جای رسانه‌ی رسمی را برای افکار عمومی جهانی پر کرد.
در کنار این نقش رسانه‌ای، حضور میدانی زنان فلسطینی نیز بی‌سابقه نبوده است. از دوران تأسیس جنبش‌های مقاومت فلسطین، زنان همواره در کنار مردان، از حفاظت از اماکن مقدس تا حضور در شبکه‌های پشتیبانی مقاومت، نقش داشته‌اند؛ روایت‌هایی که پس از آزادی برخی اسرای زن فلسطینی در قالب تبادل زندانیان، درباره‌ی حضور زنان در تونل‌های غزه و نقش پرستاران زن در نگهداری از اسرا نیز بازگو شده است. بر پایه‌ی گزارش‌های نهادهای فلسطینی، سهم زنان و کودکان از میان قربانیان این جنگ، بخش بزرگی از کل تلفات را تشکیل می‌دهد؛ رقمی که خود بدون نیاز به هیچ تفسیر اضافه‌ای، ماهیت این جنگ را به‌عنوان جنگی علیه یک جامعه، و نه صرفاً علیه یک نیروی مسلح، آشکار می‌کند.
توافق‌های تبادل اسیر که در آبان ۱۴۰۲ و سپس در سال‌های بعد میان مقاومت و اسرائیل به امضا رسید نیز بُعد زنانه‌ی پررنگی داشت؛ در هر دو سوی این معادله، زنان زندانی فلسطینی و اسیران زن اسرائیلی، محور اصلی مذاکرات و نخستین گروه‌های آزاد شده بودند، تصویری که یک‌بار دیگر نشان داد در این جنگ، زنان نه حاشیه‌نشین بلکه در مرکز معادله‌ی سیاسی و انسانی قرار دارند. در همین بستر، الگوی زن مقاومت یعنی زنی که هم بار خانواده را به دوش می‌کشد و هم از فرزندان و همسرانش برای میدان دفاع می‌کند، بار دیگر در ادبیات رسانه‌ای مقاومت از فلسطین تا لبنان، احیا شد؛ الگویی که کارشناسان مسائل زنان آن را با تجربه‌ی زن ایرانی در دوران دفاع مقدس و دو دور جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل نیز قابل مقایسه می‌دانند، آنجا که بار دیگر زنان، از پرستاری در بیمارستان‌ها تا حضور در صف‌های امدادی و رسانه‌ای، ستون خاموش پایداری بودند.
ترور، فروپاشی و بازسازی؛ فراز و فرودهای محور مقاومت
مسیر این دو سال، مسیری یک‌نواخت و صعودی برای محور مقاومت نبود. در شهریور ۱۴۰۳ (سپتامبر ۲۰۲۴)، اسرائیل در عملیاتی که ترکیبی از نفوذ اطلاعاتی و ضربه‌ی نظامی بود، سیدحسن نصرالله، دبیرکل وقت حزب‌الله را همراه با بخش بزرگی از فرماندهان ارشد این جنبش ترور کرد؛ ضربه‌ای که برای بسیاری از تحلیل‌گران غربی پایان یک دوران چهل‌ساله از رهبری کاریزماتیک محور مقاومت در لبنان تلقی شد. چند ماه بعد، در آذر ۱۴۰۳ (دسامبر ۲۰۲۴)، حکومت بشار اسد به‌سرعت فروپاشید. این رویداد، بیش از هر اتفاق دیگری، پیکره جغرافیایی محور مقاومت را دستخوش تغییر کرد؛ خط تدارکاتی زمینی که برای سال‌ها تهران را از طریق عراق و سوریه به لبنان متصل می‌کرد، عملاً قطع شد.
فشار بر ایران در همین بازه به‌تدریج از شکل نیابتی به شکل مستقیم تغییر کرد. در خرداد ۱۴۰۴، جنگ دوازده‌روزه میان ایران و اسرائیل درگرفت؛ اسرائیل با ترور شماری از فرماندهان ارشد نظامی، دانشمندان هسته‌ای و مقامات ایرانی و حمله به تأسیسات هسته‌ای و پدافند هوایی کشور آغازگر این جنگ بود، ایران با شلیک موشک به مواضع نظامی و شهرهای اسرائیل پاسخ داد و آمریکا نیز در روز نهم جنگ با حمله به سه سایت هسته‌ای ایران، مستقیماً وارد میدان شد. اما این پایان ماجرا نبود. کمتر از یک سال بعد، در ۹ اسفند ۱۴۰۴، دور تازه و به‌مراتب گسترده‌تری از تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شد که هدف اعلام‌شده آن به گفته‌ی مقامات آمریکایی، نه‌فقط توان نظامی که تغییر رژیم در ایران بود. در این دور، ایران با بستن تنگه‌ی هرمز، اختلال در تجارت جهانی انرژی و شلیک موشک و پهپاد به مواضع آمریکا و متحدان عربی‌اش در خلیج فارس پاسخ داد و درگیری حزب‌الله و اسرائیل نیز به جنگی تازه در لبنان دامن زد. با این همه، جمهوری اسلامی ایران از این آزمون نیز برخلاف پیش‌بینی بسیاری از راهبردسازان غربی، به‌عنوان حکومتی برجای‌مانده و نه فروپاشیده بیرون آمد؛ رهبر معظم انقلاب در سخنرانی‌های اخیر خود، از جمله در شهریور امسال، صراحتاً هشدار داد که هرگونه تکرار تجاوز، این‌بار با پاسخی منطقه‌ای روبرو خواهد شد.
نقطه‌ی اوج این فشار فزاینده، از ترور شهید سیدحسن نصرالله تا سقوط اسد و دو دور جنگ مستقیم با ایران، بسیاری از تحلیل‌گران آمریکایی و اسرائیلی را به این جمع‌بندی رساند که محور مقاومت وارد مرحله‌ی فروپاشی نهایی شده است. اما آنچه در ماه‌های پس از آن رخ داد، این پیش‌بینی را به چالش کشید. بر اساس تحلیل‌هایی که چند هفته پیش در نشریات بین‌المللی از جمله فارین‌افرز منتشر شد با وجود همه‌ی این ضربات، حزب‌الله همچنان در جنوب لبنان حضور دارد، گروه‌های مقاومت عراق به حملات خود بر ضد منافع آمریکا و متحدانش ادامه داده‌اند و انصارالله یمن نیز عملیات علیه کشتیرانی و تأسیسات انرژی عربستان را از سر گرفته است. این پایداری نشان می‌دهد آنچه در واشنگتن و تل‌آویو دکترین اختاپوس، یعنی قطع بازوها برای از پا درآوردن مرکز خوانده می‌شد در عمل با واقعیتی شبکه‌ای، غیرمتمرکز و خودترمیم‌شونده روبرو شده که به‌سادگی با حذف چند فرمانده یا حتی سقوط یک حکومت متحد از میان نمی‌رود.
فروپاشی خواب عادی‌سازی؛ پیمان ابراهیم در بن‌بست
یکی از میراث‌های مستقیم طوفان‌الأقصی، متوقف‌کردن پروژه‌ای بود که واشنگتن و تل‌آویو سال‌ها روی آن سرمایه‌گذاری کرده بودند یعنی توافق‌های موسوم به پیمان ابراهیم. این پیمان که از سال ۲۰۲۰ با عادی‌سازی روابط امارات و بحرین با اسرائیل آغاز شده بود تا پاییز ۱۴۰۲ در آستانه‌ی بزرگ‌ترین دستاورد خود قرار داشت یعنی مذاکرات پیش‌رونده برای پیوستن عربستان سعودی، به‌عنوان وزنه‌ی اصلی جهان عرب و میزبان دو حرم مقدس مسلمانان، به این روند.
طوفان‌الأقصی، این پروژه را عملاً منجمد کرد. تصاویر روزانه‌ی کشتار کودکان و ویرانی غزه چنان فشار افکار عمومی‌ای بر خیابان‌های جهان عرب وارد کرد که ریاض با وجود همه‌ی ملاحظات امنیتی و اقتصادی‌اش با واشنگتن، عملاً امکان هرگونه گام رسمی به‌سوی عادی‌سازی را از دست داد. حتی کشورهایی که پیش‌تر روابط رسمی با اسرائیل داشتند نیز زیر فشار قرار گرفتند؛ تا جایی که در یکی از نمادین‌ترین نشانه‌های این افول، رسانه‌های مصری که سال‌ها سیاست تحریم خبرنگاران اسرائیلی را دنبال می‌کردند تنها به‌تازگی و در شرایطی استثنایی این خط قرمز را شکستند اتفاقی که به‌خودی‌خود بازتاب‌دهنده‌ی حساسیت همچنان بالای افکار عمومی عربی نسبت به هرگونه تعامل با اسرائیل است.
دور تازه‌ی جنگ ایران، آمریکا و اسرائیل در اسفند ۱۴۰۴، عملاً میخ آخر را بر تابوت پروژه‌ی عادی‌سازی در کوتاه‌مدت کوبید. کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس که خود هدف حملات مستقیم موشکی و پهپادی ایران در واکنش به این تجاوز قرار گرفتند، به‌روشنی دریافتند که ادامه‌ی نزدیکی به محور آمریکا ـ اسرائیل، هزینه‌ی امنیتی مستقیمی برای خودشان به همراه دارد. نتیجه وضعیتی است که امروز می‌توان از آن با عنوان بن‌بست ساختاری عادی‌سازی یاد کرد؛ پروژه‌ای که برای تحقق کامل خود، نیازمند سرکوب کامل ایده‌ی مقاومت فلسطین بود اما با دو سال جنگ نه‌تنها این مقاومت از میان نرفت بلکه هزینه‌ی سیاسی هر گونه همراهی رسمی با اسرائیل برای حکومت‌های منطقه به‌مراتب سنگین‌تر از گذشته شده است.
بُعد حقوقی؛ انزوای قضایی رژیم صهیونیستی
یکی از ابعادی که کمتر در تحلیل‌های نظامی و اقتصادی به آن پرداخته می‌شود، بعد حقوقی و بین‌المللی این دو سال است. در آذر ۱۴۰۳، دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه برای نخستین‌بار در تاریخ این نهاد، حکم بازداشت بین‌المللی برای یک نخست‌وزیر و وزیر دفاع سابق یک رژیم غربی ـ متحد صادر کرد. بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت، به اتهام جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت، از جمله استفاده از گرسنگی به‌عنوان سلاح جنگی علیه غیرنظامیان غزه مجرم اعلام شدند. دیوان در بیانیه‌ی خود تأکید کرد که این دو، به‌طور عمد و آگاهانه جمعیت غیرنظامی غزه را از دسترسی به آب، غذا، دارو، سوخت و برق محروم کرده‌اند.
هم‌زمان، پرونده دیگری در دیوان بین‌المللی دادگستری، این‌بار با شکایت رسمی آفریقای جنوبی علیه اسرائیل به اتهام نقض کنوانسیون منع نسل‌کشی در جریان بود. اگرچه دیوان دستور توقف کامل عملیات نظامی را صادر نکرد اما با اکثریت قاطع قضات خود، اسرائیل را ملزم به اتخاذ تدابیر احتیاطی برای کاهش رنج غیرنظامیان فلسطینی و پیشگیری از تحریک به نسل‌کشی کرد؛ حکمی که صرف‌نظر از میزان اجرای عملی آن برای نخستین‌بار در تاریخ معاصر، رژیم صهیونیستی را رسماً در جایگاه متهم نسل‌کشی در برابر عالی‌ترین نهاد قضایی سازمان ملل قرار داد. نتیجه‌ی ترکیبی این دو پرونده، انزوای رو به رشد قضایی و سیاسی مقامات اسرائیلی بود؛ محدودیت‌های سفر برای مقامات ارشد این رژیم به بسیاری از کشورهای عضو دیوان کیفری بین‌المللی و فرسایش تدریجی مشروعیت بین‌المللی‌ای که اسرائیل برای دهه‌ها آن را بدیهی می‌پنداشت.
هزینه‌ی اقتصادی برای اشغالگر
آنچه در تحلیل‌های رسمی غربی کمتر برجسته می‌شود، هزینه‌ی اقتصادی سنگینی است که این جنگ فرسایشی بر پیکره‌ی اقتصاد اسرائیل تحمیل کرده است. فراخوانی گسترده‌ی نیروهای ذخیره که بخش بزرگی از نیروی کار فعال این رژیم را از چرخه‌ی تولید خارج کرد، همراه با کاهش شدید سرمایه‌گذاری خارجی، افت صنعت گردشگری و هزینه‌های نجومی عملیات نظامی هم‌زمان در چند جبهه، بار مالی سنگینی بر بودجه‌ی دولتی تحمیل کرد. مؤسسات اعتبارسنجی بین‌المللی در ماه‌های پس از آغاز جنگ، رتبه‌ی اعتباری اسرائیل را کاهش دادند، اتفاقی که پیش از آن کم‌سابقه بود. صنعت هواپیمایی این رژیم نیز با تعلیق پروازهای بسیاری از شرکت‌های بزرگ بین‌المللی به فرودگاه بن‌گوریون برای ماه‌ها عملاً به انزوای پروازی نزدیک شد. این هزینه‌ها در کنار خسارات مستقیم دو دور جنگ با ایران بر زیرساخت‌های داخلی اسرائیل، تصویری از رژیمی ترسیم می‌کند که با وجود برتری نظامی آشکار در میدان نبرد، در جبهه‌ی اقتصادی و مشروعیت بین‌المللی، بهای سنگینی برای تداوم این جنگ پرداخته است.
افکار عمومی جهانی؛ ترک برداشتن روایت رسمی غرب
شاید یکی از ماندگارترین میراث‌های طوفان‌الأقصی در میدان نبرد که در میدان افکار عمومی جهانی رقم نخورده باشد، تصاویر روزانه از کودکان کشته‌شده، بیمارستان‌های بمباران‌شده و گرسنگی تحمیلی بر مردم غزه در حالی که رسانه‌های اصلی غربی تلاش می‌کردند روایت رسمی اسرائیل را بازتولید کنند در نهایت نتوانست مانع از شکل‌گیری موجی از هم‌بستگی جهانی با فلسطین شود. دانشگاه‌های آمریکا و اروپا از کلمبیا تا آکسفورد، شاهد بزرگ‌ترین موج اعتراضات دانشجویی در چند دهه‌ی اخیر بودند. اعتراضاتی که با وجود سرکوب، بازداشت و حتی اخراج دانشجویان، همچنان تداوم یافت. نسل جوان غربی برخلاف نسل‌های پیشین دیگر روایت یک‌جانبه رسانه‌های جریان اصلی را بی‌چون‌وچرا نپذیرفت؛ شکافی که تحلیل‌گران غربی خود آن را بحران مشروعیت برای اسرائیل در میان افکار عمومی نسل جدید توصیف کرده‌اند.
غزه امروز؛ میان ویرانی و پایداری
اکنون، در آستانه دومین سالگرد طوفان‌الأقصی، غزه در وضعیتی دوگانه به سر می‌برد. از یک‌سو، آمار ویرانی همچنان تکان‌دهنده است؛ بیش از سه‌چهارم زیرساخت‌های شهری، نزدیک به تمام اراضی کشاورزی و بخش بزرگی از نظام آموزشی و بهداشتی این باریکه از میان رفته است. سازمان‌های بین‌المللی از جمله یونیسف، هزاران کودک را در مراکز موقت آموزشی و روان‌شناختی تحت پوشش قرار داده‌اند اما این حمایت‌ها در برابر عمق فاجعه انسانی به‌سختی کفایت می‌کند.
از سوی دیگر، دولت ترامپ در ایالات متحده در پاییز ۱۴۰۴ طرحی برای پایان جنگ در غزه ارائه کرد که بسیاری از کارشناسان منطقه، آن را در اساس طرحی اسرائیلی در قالبی آمریکایی توصیف کرده‌اند. حماس با وجود انتقادهای جدی به جزئیات این طرح، پذیرش آن را اعلام کرد و مسیر مبادله‌ی اسیران زنده و پیکر اسیران کشته‌شده اسرائیلی در ازای آزادی زندانیان فلسطینی همراه با مذاکرات غیرمستقیم در مصر آغاز شد. اینکه این آتش‌بس تا چه اندازه پایدار خواهد ماند و آیا زمینه‌ی بازسازی واقعی غزه را فراهم می‌کند یا تنها وقفه‌ای موقت در چرخه خشونت است پرسشی است که حتی نزدیک‌ترین ناظران این پرونده نیز پاسخ قطعی برایش ندارند.
دو سال بعد؛ منطقه‌ای که دیگر به عقب برنمی‌گردد
اگر بخواهیم این دو سال را در یک جمله خلاصه کنیم، شاید دقیق‌ترین توصیف این باشد؛ منطقه‌ی غرب آسیایی که امروز می‌شناسیم دیگر همان منطقه‌ی پیش از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ نیست. مرزهای امنیتی که تصور می‌شد تسخیرناپذیرند، شکسته شدند. پروژه‌ی عادی‌سازی‌ای که قرار بود نقشه‌ی سیاسی منطقه را برای همیشه به نفع تل‌آویو تغییر دهد، در بن‌بست ماند. نخست‌وزیر و وزیر دفاع رژیمی که خود را فراتر از قانون بین‌المللی می‌دانست امروز تحت حکم بازداشت بین‌المللی به سر می‌برند هرچند این حکم اجرایی نمی‌شود و جنگی که قرار بود در چند هفته به پایان برسد، دو دور جنگ مستقیم با ایران را نیز به دنبال خود کشید بی‌آنکه به هدف شوم خود یعنی فروپاشی ایران دست یابد.
شاید حقیقت این جریان‌شناسی، دقیقاً همین‌جا نهفته باشد یعنی نه در آمار و تحلیل‌های ژئوپلیتیک بلکه در اینکه هنوز بعد از هفت صد روز کسی نمی‌تواند با اطمینان بگوید این داستان کی و چگونه به پایان خواهد رسید؛ اما هر که در این دو سال تصور می‌کرد این پایان به نفع اشغالگر رقم خواهد خورد باید یک‌بار دیگر در محاسبات خود تجدیدنظر کند.
سال شصت ویکم.شماره2963