قسمت 233: دختری که بابایی نبود

مادرم به من قول داده بود. باور نمی‌کنم بدقولی کرده باشد.
هيچ‌وقت درک نکردم دخترا بابایی ‌هستند یعنی چه؟ همیشه رابطه‌‌ام با مادرم بهتر بود هم من، هم خواهر کوچک‌ترم که طفلکی فقط نُه سال دارد.
پدرم کم‌حرف و بسیار سخت‌گیر است.
طوری که حق رفت‌و‌آمد به منزل دوستانم حتی با نظارت خودشان را ندارم.
هروقت از دورهمی صحبت شود حتماً به دعوا ختم می‌شود. وساطت‌های مادر هم بی‌فایده ‌است.
مدیر مدرسه قول سفر به مشهد را به رتبه‌های برتر مدرسه داده بود. بچه‌ها خیلی تلاش می‌کردند اما من انگیزه‌ای برای سفر به مشهد با دوستان نداشتم.
محدثه که دوست صمیمی من بود گفت: «رزا تو که شاگرد اول هستی معلومه که نیازی به خوندن زیاد مثل ما نداری. ولی من به‌خاطر سفر گروهی هم که شده می‌خوام جزء شاگردهای برتر بشم. فکرشو کن سال آخر دبیرستان با هم بریم مشهد.»
غافل از اینکه من اصلاً اجازه‌ی این رؤیاها را ندارم.
روزی هزار بار خداراشکر می‌کنم که در خانواده‌ای بزرگ شدم که نمازم ترک نمی‌شود. همیشه با عشق و علاقه چادر سر کرده‌ام. خانواده‌ی معتقدی دارم دوستان خوب و موجهی انتخاب کرده‌ام. اما پدرم به بهانه‌ی اعتماد نداشتن به جامعه اجازه‌ نمی‌دهد که با دوستان معاشرت داشته باشم.
مگر می‌شود رفتن به کتابخانه‌ی عمومی محل برای من یک آرزو باشد؟ تنها راهی که پیدا کردم این بود که در اردوی مطالعاتی مدرسه شرکت کنم تا با دوستانم ارتباط بیشتری بگیرم. پدرم برای رفت‌وآمد من به اردوی مطالعاتی خیلی زحمت می‌کشد و مدام تأکید می‌کند: «سعی کن اینجا که هستی از فرصت استفاده کنی و فقط درس بخونی تا حتماً کنکور رو قبول بشی.»
دو سال پیش خبردار شدیم که خانم همسایه‌ی روبرویی بر اثر سانحه‌ای دچار ضایعه‌ی نخاعی شده و پسرش از او مراقبت می‌کند.
از پنجره‌ی اتاقم می‌دیدم که این پسر آشپزی می‌کند؛ مثل یک پرستار از مادر مراقبت می‌کند. کم‌کم این نگاه‌کردن‌ها طولانی شد و من به هیچ‌عنوان راهی برای گرفتن ارتباط نداشتم. حس می‌کردم دوستش دارم. احساس عجیبی داشتم.
هم امیدوار، هم خود را در بن‌بست می‌دیدم. انگیزه‌ام برای درس‌خواندن بیشتر شد تا کنکور را که قبول شدم یک راه‌ چاره‌ای پیدا کنم. یکی از راه‌هایی که آرامم می‌کرد این بود که موضوع را با دوستانم در میان گذاشتم.
اما گویا یکی از بزرگ‌ترین اشتباهاتم را مرتکب شده بودم. در هر فرصتی که می‌خواستم یا نمی‌خواستم سر حرف را باز می‌کردند‌. نسخه می‌پیچیدند.
ـ رزا تو فقط شماره‌ش رو بده من دو سوته تو اینستا برات پیداش می‌کنم.
ـ رزا شاید اون نامزد داره چرا بهش دل می‌بندی؟
ـ رزا باهاش مطرح کن.
ـ خوش به حالت چه مامان خوبی داری. مطمئنی کمکت می‌کنه؟
دوسال گذشت و من نه راهی برای ارتباط پیدا کردم نه توانستم بیخیال شوم. در برزخ بدی گیر کرده بودم.
فرشته‌ی نجاتم به دادم رسید. با مادرم صحبت کردم. مادرم بدون هیچ سرزنشی گفت: «مطمئن باش کمکت می‌کنم فقط مواظب باش بابا متوجه چیزی نشه و تو خوب درست رو بخون من یه کاریش می‌کنم.»
اما حتی مادرم هم نمی‌توانست کاری کند چون اگر پدرم متوجه همکاری مادرم با من می‌شد معلوم نبود چه سرنوشتی در انتظار من و مادر بود.
مادرم من را درک می‌کرد.
با هم پیش مشاور رفتیم.
مشاور رابطه‌ی صمیمی من و مادرم را تحسین کرد اما مثل همه‌ی کسانی که نصیحتم می‌کردند گفت: «تا زمان کنکور که خیلی برای خودت و خانواده‌ا‌ت مهمه باید صبر کنی بعد یه راهی پیدا می‌کنیم.»
صحبت‌های مشاور هیچ تغییری در احساسات و رؤیاهای من نداشت.
ایام جنگ که شد پدرم اصرار داشت که به روستا برویم و تا آرام شدن اوضاع منزل مادربزرگ بمانیم. گرچه تمایلی نداشتم و درس را بهانه می‌کردم اما مقاومت فایده‌ای نداشت.
چیزی به عید نمانده بود و مادر خانه‌تکانی را شروع کرده بود‌ که از بیمارستان زنگ زدند و به مادر گفتند که حتماً باید آزمایشی را که چند هفته پیش داده تکرار کند. مادر قبول نکرد و گفت: «بعد از عید پیگیری می‌کنم.»
با نارضایتی چمدان‌ها را بستیم. من نمی‌توانستم از کنار پنجره و صحنه‌ی مادری روی‌ ویلچر و آشپزی پسری که حتی اسمش را نمی‌دانم و... دل بکنم. تنها چیزی که می‌دانستم این بود که صبح زود با سرویس سرکار می‌رود و من به بهانه‌ی آمدن سرویس مدرسه چند دقیقه زودتر جلو در می‌ایستادم تا چشمم به او بیفتد. غروب سر ساعت برگشت سرویس، دوباره کنار پنجره می‌ایستادم.
مادرم تأکید داشت تا طوری رفتار کنم که خواهرم نیلا متوجه نشود. خیلی بچه است.
یک هفته به عید مانده بود و خانه‌تکانی را باید نصف و نیمه رها می‌کردیم و به روستا می‌رفتیم که پدرم منصرف شد. خیلی خوشحال شدم.
اما پدرم به‌دلیل آزمایش مادر که گویا چیز مشکوکی نشان داده بوده از رفتن به روستا منصرف شد و گفت: «چرا به فکر سلامتی ‌خودت نیستی. ول کن خونه‌تکونی رو.»
مادر خندید و گفت: «الان چه وقته آزمایشه. جنگ، سفر، عید، ماه‌مبارک، کنکور و...» پدر اما پافشاری کرد و همین شد که مادر بستری شد. روزها به عیادت مادر می‌رفتم و شب‌ها خانه‌تکانی را ادامه می‌دادم و به مادر قول می‌دادم که: «نگران نباش من هم از نیلا مراقبت می‌کنم هم خونه‌تکونی می‌کنم.»
مادر با همان مهربانی همیشگی در گوشم گفت: «منم سر قولم هستم.»
لحظه‌‌ی تحویل سال در کنار تخت مادر بودم که دکتر دستور انتقال مادر را به بخش مراقبت‌های ویژه داد.
سومین روز عید بود که پدر با خاله آمدند و گفتند: «خونه رو آماده کنید مهمان داریم.»
من در انتظار مادر بودم که دایی خبر فوت مادر را به من داد. باورم نمی‌شد. اما مادر رفته بود.
چند روز بعد همسایه پایینی آمد و به من گفت: «رزا جان مادرت قبل از رفتن همه‌ی داستان را برای من تعریف کرد و از من خواست تا هر طور شده کاری برای تو کنم.
من هم شماره‌ی شایان را گیر آوردم و با خاله‌‌ات در جریان گذاشتم.»
احساس می‌کردم مادرم خواسته به عهدش وفا کند. خاله با شایان صحبت کرد و همه چیز را گفت.
قرار شد هرچه سریع‌تر قرار ملاقاتی داشته باشیم. خاله گفت: «نگران نباش من نمی‌گذارم پدرت بفهمه.»
با آن حال نزار ادکلن گران‌قیمتی خریدم.
حس می‌کردم با ارتباط گرفتن با شایان تحمل داغ مادرم راحت‌تر شود.
روی نیمکت نشسته بودیم که شایان رسید.
متین، باوقار، مودب، خوش‌تیپ و همه‌چیز تمام.
من صادقانه به او گفتم که دو سال است به او فکر می‌کنم. هیچ خواستگاری را قبول نمی‌کنم.
پسر با انصافی بود و همین من را بیشتر شیفته‌ی شایان کرد.
شایان با حالت تأسف گفت: «من خودم را نمی‌بخشم. چرا باید حواسم نباشد که این‌چنین اتفاقی افتاده و یه دختر با این همه متانت... راستی من اصلاً نمی‌دونستم که همچین همسایه‌ای داریم. چطور هیچ‌وقت ندیدمت؟ چرا زودتر مطرح نکردی تا لااقل تکلیفت با خودت روشن شه؟»
ادکلن را به او دادم. قبول نکرد و گفت: «من مناسبت این هدیه را نمی‌‌دانم.»
مقاومت او اذیتم می‌کرد.
تا اینکه محکم به من گفت: «من نمی‌توانم قبول کنم.»
فقط بغض کردم و گفتم: «اگه قبول نکنی نمی‌تونم داغ مادرم رو تحمل کنم.»
شایان گفت: «می‌تونی خودت رو بگذاری جای دختری که من هشت سال است که به او قول ازدواج دادم؟»
همه دنیا روی سرم آوار شد.
زیباترین جمله از زبان شایان برایم نفرت‌‌انگیزترین جمله بود: «شما لایق بهترین‌ها هستید.»
حالا من مانده‌ام و این دنیای بدون مادر، بدون شایان، کنکوری که تکلیفش معلوم نیست و دختری که بابایی نبوده...

سخن کارشناس

در این روایت، رزا فقط با از دست دادن مادرش مواجه نشده؛ او در فاصله‌ای کوتاه، هم تکیه‌گاه عاطفی اصلی زندگی‌اش را از دست داده و هم امیدی را که سال‌ها در دلش پرورانده بود. مادری که تنها کسی بود که او را می‌فهمید و بدون سرزنش کنارش می‌ایستاد، درست زمانی از دنیا می‌رود که رزا بیش از همیشه به او نیاز دارد؛ و شایان نیز برای رزا فقط یک علاقه‌ی عاطفی نیست، بلکه در آن شرایط به نمادی از امید، آینده و بیرون آمدن از بن‌بست زندگی تبدیل شده است. به همین دلیل، طبیعی است که «نه» شنیدن از شایان برای او بسیار فراتر از یک ناکامی عاطفی معمولی باشد و احساس کند همه چیز را یک‌باره از دست داده است.
اما درست به همین دلیل، رزا اکنون بیش از هر چیز نیاز دارد این دو فقدان را از یکدیگر جدا کند. شایان نمی‌تواند جای مادر را بگیرد و یک رابطه‌ی عاطفی نیز قرار نیست درمان سوگ باشد. جمله‌ای که رزا در لحظه‌ی ناامیدی می‌گوید، یعنی «اگر قبول نکنی نمی‌توانم داغ مادرم را تحمل کنم»، نشان می‌دهد که این دو درد در ذهن او به هم گره خورده‌اند؛ بنابراین نخستین قدم، پذیرفتن سوگ و اجازه دادن به خود برای گریه، خشم، دلتنگی و حتی احساس بی‌پناهی است، بدون اینکه برای خاموش کردن این درد فوراً به یک رابطه پناه ببرد.
از طرف دیگر، شایان نیز حق دارد انتخاب خودش را داشته باشد؛ او صریحاً گفته که هشت سال است به فرد دیگری برای ازدواج قول داده و نمی‌تواند این رابطه را بپذیرد. این پاسخ هرچقدر برای رزا دردناک است، به معنای کم‌ارزش بودن او نیست. بهتر است رزا این «نه» را به «من دوست‌داشتنی نیستم» یا «دیگر هیچ آینده‌ای ندارم» تبدیل نکند. او اکنون باید به‌جای تلاش برای تغییر تصمیم شایان، انرژی خود را صرف ساختن دوباره‌ی زندگی خودش کند؛ ادامه‌ی تحصیل، ارتباط با آدم‌های امن و قابل اعتماد و دریافت کمک از یک روان‌شناس برای عبور از سوگ می‌تواند به او کمک کند دوباره احساس کند زندگی، حتی بدون مادر و بدون شایان، هنوز ادامه دارد.
و شاید مهم‌ترین چیزی که رزا باید به خودش برگرداند، همان چیزی باشد که در تمام این سال‌ها کمتر داشته: حق انتخاب برای زندگی خودش. او نباید برای رهایی از محدودیت‌های پدر، برای تحمل داغ مادر یا برای نجات خودش از تنهایی، آینده‌اش را به حضور یک مرد گره بزند. شایان می‌تواند یک عشق ناکام در زندگی او باشد، نه پایان زندگی او. اکنون وقت آن است که رزا به‌جای پیدا کردن کسی برای نجاتش، با کمک آدم‌های امن اطرافش و یک متخصص، آرام‌آرام خودش را از این سوگ بیرون بکشد و زندگی‌ای را بسازد که حتی بدون حضور کسانی که از دست داده، بتواند در آن ادامه بدهد.

سال شصت ویکم.شماره2963