قسمت 230: من اعتراض دارم!

چرا کسی به فکر ما پسرهای بینوا نیست؟ چرا صدای مظلومیت ما پسرها به جایی نمی‌رسد و کسی نیست به دردودل‌های‌مان گوش بدهد؟ به خدا ما هم دل داریم و دل که داشته باشی، طبیعی است گاهی دلگیر باشی؛ از زمین، از زمان، از خانواده و از روزگار نامرد!
اگر بخواهم خودم را معرفی کنم می‌توانم توی چند جمله‌ی آشنا این کار را انجام بدهم. جمله‌هایی که بارها و بارها پشت تلفن از زبان مادرم خطاب به مادر دختر خانم‌ها شنیده‌ام: «والا آقا پسر ما، سعید آقا ۲۷ سالشه. پسرم دانشگاه فرهنگیان درس خونده و الان چند ساله که معلم مقطع ابتداییه. توی فصل امتحان‌ها تدریس خصوصی درس‌های ابتدایی هم انجام می‌ده اما غیر از اون، توی کل سال و مخصوصاً تابستون‌ها تدریس زبان انجام می‌ده، هم توی آموزشگاه هم شاگرد خصوصی داره. آقا سعید دو تا خواهر بزرگ‌تر از خودش داره که ازدواج کردن. من خودم خونه‌دارم، آقامون هم راننده‌ی ماشین سنگین هستن.»
دو سال پیش بود که مامان و خواهرهایم بعد از چای عصرانه به این نتیجه رسیدند حالا که وضع کار و کاسبی‌ام مشخص شده و فیش حقوقی، دفترچه بیمه و یک پراید مدل۱۳۹۰ دارم، دیگر وقتش رسیده برایم آستین بالا بزنند. دروغ چرا! من هم بدم نمی‌آمد سروسامان بگیرم و زندگی مستقل تشکیل بدهم.
روزهای اول همه چیز هیجان‌انگیز بود. مامان با خانواده‌ی دخترخانم‌ها تماس می‌گرفت، مشخصات می‌داد و قد، وزن و ویژگی و تعداد خواهر برادرها و اصل و نسب دخترها را در می‌آورد و شب همه را ریز به ریز برای من و بابا تعریف می‌کرد. (ناگفته پیداست خواهرها قبل یا هم‌زمان با تماس مامان، در جریان همه‌ی جزئیات بودند). بعضی از تماس‌ها در همان جلسه‌ی اول با آرزوی خوشبختی برای دختر و پسر، تمام می‌شد. مثلاً اگر قد دخترخانم ۱۶۵ سانت بود و با احتساب اینکه من حداقل ۲۵ سانت بلندتر از ایشان بودم، مادرها همان‌جا خداحافظی می‌کردند. یا مثلاً اگر خانه‌ی خانواده‌ی دختر در بالاترین محله شهر بود و پدر دختر یکی از تاجران سرشناس، طبیعتاً ادامه دادن پروژه منطقی نبود.
بعضی از تماس‌ها منجر به دیدار حضوری می‌شد. مامان و خواهرها برای دیدن دخترخانم و خانواده‌اش می‌رفتند و اگر مذاکرات اولیه به نتیجه می‌رسید جلسه‌ی بعدی من و بابا را هم می‌بردند. بعضی وقت‌ها هم بنا به موافقت خانواده‌ی دخترخانم از همان جلسه اول من هم می‌رفتم. قرارها توی خانه‌ی دخترخانم‌ها، در پارک و گاهی در کافی‌شاپ برگزار می‌شد و چه پول‌هایی که من بیچاره این وسط برای گل، شیرینی، قهوه و کیک کافی‌شاپ خرج کردم.
گمانم شش هفت تا خواستگاری رفته بودیم که واقعیت، مثل پتک توی سرم خورد و برای چند روز گیج و منگ شدم.
از طریق خاله جان، با خانواده‌ای آشنا شدیم که دخترخانم‌شان مثل خودم معلم بود. سطح اقتصادی و فرهنگی خانواده‌های‌مان به هم نزدیک بود و در ظاهر همه چیز جور بود. طبق معمول یک بار مامان و خواهرها و جلسه‌ی بعد من و مامان و بابا رفتیم. خانه‌ی تمیز و باسلیقه و رفتار گرم و مؤدبانه. همه‌ی اهل خانه را هنوز یادم هست. زیبا هم در زیبایی و متانت و کمالات، چیزی کم نداشت. با اجازه‌ی پدر و مادرش چند دقیقه با هم صحبت کردیم. قسم می‌خورم تا آن روز، با دختری با این سطح از کمال و پختگی و ادب هم‌کلام نشده بودم.
بعد از جلسه‌ی رسمی آن شب، قرار شد خانواده‌ها در مورد هم تحقیق کنند و مراحل بعدی را مادرها اعلام کنند. یک هفته گذشت اما هیچ خبری نبود. تا به خانه می‌رسیدم، مامان سرش را به کاری گرم می‌کرد؛ برخلاف همیشه که عجله داشت در بدو ورودم، اطلاعات دست اول را با ذوق منتقل کند. از تلفن‌های پشت سر هم و طولانی خواهرها هم خبری نبود. حتی خانه‌مان هم نمی‌آمدند. از همه عجیب‌تر این بود که مامان و بابا اصلاً با هم حرف نمی‌زدند و از شوخی‌ها و فضای صمیمی خانه هیچ اثری نبود. درست‌تر این است که بگویم مامان، اصلاً بابا را تحویل نمی‌گرفت.
داشتم دیوانه می‌شدم. نمی‌دانستم چه اتفاقی افتاده. مامان که با من چشم در چشم نمی‌شد بنابراین دل به دریا زدم و به خواهر کوچیکه پیام دادم: «چه خبر؟» بر خلاف همیشه طول کشید تا جواب بدهد و ای کاش هیچ‌وقت جوابم را نداده بود.
بعد از کُلی صغری‌کبری چیدن گفت خانواده‌ی زیبا جواب رد داده‌اند. هنوز نفهمیده بودم چرا جواب رد دادن یک خانواده، مثل یک بمب اتم توی خانواده‌ی ما اثر کرده و همه را از هم پاشیده که خواهرم توی ده تا پیام بلند جوابم را داد.
ماجرا از این قرار بود: بعد از دو سه روز که خبری از خانواده‌ی عروس نمی‌شود مامان از خاله جان خواهش می‌کند به‌واسطه‌ی دوستی‌اش با مادر زیبا، با آن‌ها تماس بگیرد و بپرسد در ادامه چه کنیم. خاله زنگ می‌زند و مادر زیبا بااحترام و ادب جواب منفی را اعلام می‌کند اما وقتی خاله اصرار می‌کند دلیل پاسخ منفی چیست بالأخره سکوت را می‌شکند و دلیل اصلی را می‌گوید: پدر!
دلیل جواب منفی، خود بابا نبود؛ اتفاقاً از منش و اخلاق بابا خیلی خوش‌شان آمده بود اما توی تحقیقات جزئی و دقیقی که کرده بودند اعتیاد بابا برای‌شان مسجل شده بود.
مسئله‌ای که خود ما حتی در خصوصی‌ترین و صمیمی‌ترین حالت خانواده هم به زبان نمی‌آوردیم.
حدود ده سال پیش، بابا تصادف بدی داشت. دست و پا و دنده‌هایش جوری آسیب دیده بود که تا شش ماه نصف بدنش توی گچ بود. دوستان راننده‌اش، دسته دسته به عیادتش آمدند و توی همین عیادت‌ها شد، آنچه نباید می‌شد.
اول برای تسکین درد پیشنهاد مصرف مواد دادند! واقعیتش ما هم اعتراض چندانی نداشتیم برای اینکه درد بابا کمی آرام بگیرد ولی بعد که سرپا شد دیگر نتوانست از شر افیون نجات پیدا کند. اوضاع مالی به هم ریخته بود و رانندگی طولانی و سرویس‌های پشت سر هم برای جفت کردن دخل و خرج و پرداخت بدهی‌ها، بهانه‌ای شد برای بیدار ماندن و مصرف کردن مداوم مواد. حتی سکته‌‌ی خفیف قلبی هم نتوانست بابا را از ادامه دادن منصرف کند.
خانواده‌ی زیبا، معتقد بودند هیچ بعید نیست پسر هم راه پدر را برود. آن‌ها واقعیتی را به ما نشان دادند که ما سال‌ها از دیدنش اجتناب کرده بودیم.
بعد از آن خواستگاری، همه چیز تغییر کرد. رابطه‌ی قشنگ بابا و مامان، رابطه‌ی من با بابا و مامان و حتی تعداد قرص‌های قلب بابا!
حالا درست یک سال از آن ماجرا می‌گذرد. بعد از آن، سعی کردم کمتر توی خانه باشم. دلم نمی‌خواست با بابا روبرو شوم. هر گونه خواستگاری‌ را هم ممنوع کردم. دیروز به خانواده‌ام اعلام کردم قصد دارم خانه‌ی مستقل تهیه کنم و بروم سوی خودم. بابا پیام داده: «هر زمان که از این خونه رفتی، بدون قلب من پشت سرت وامیسته». خوب می‌داند تحمل یک لحظه ناراحتی‌اش را ندارم.
من به این وضعیت که خودم هیچ نقشی در آن نداشته‌ام اعتراض دارم! مستأصل، خسته و کلافه‌ام. نمی‌دانم چه‌کار کنم.

سخن کارشناس
این روایت، بیش از آنکه درباره‌ی یک پاسخ منفی در خواستگاری باشد، درباره‌ی زخمی است که این پاسخ منفی بر پیکر یک خانواده وارد کرده است. خانواده‌ی زیبا با تحقیق به واقعیتی درباره‌ی پدر سعید رسیده‌اند و بر اساس نگرانی خود تصمیم به ادامه ندادن گرفته‌اند؛ تصمیمی که برای آن‌ها قابل احترام است، اما نباید به این معنا تعبیر شود که سعید یا خانواده‌ی او «نامناسب» یا «غیرقابل پذیرش» هستند. درد اصلی از جایی آغاز شده که یک جواب رد، به‌جای آنکه صرفاً یک انتخاب میان دو خانواده تلقی شود، تبدیل به بحرانی شده که همه‌ی اعضای خانواده را تحت تأثیر قرار داده و حتی سعید را از فکر ازدواج و پدرش دور کرده است.
در ازدواج، قرار نیست خانواده‌ها فقط نقاط قوت یکدیگر را بپذیرند؛ هر خانواده مجموعه‌ای از واقعیت‌ها، پیشینه‌ها، ضعف‌ها و ویژگی‌های خاص خودش را دارد. قرار است دو نفر پس از شناخت کافی تصمیم بگیرند آیا می‌توانند با این واقعیت‌ها زندگی مشترک بسازند یا نه. خانواده‌ای که نتواند با وجود شناخت یک ویژگی دشوار در خانواده‌ی طرف مقابل، با آن کنار بیاید، حق دارد وارد این وصلت نشود؛ اما این عدم پذیرش نباید به احساس بی‌ارزشی یا ناامیدی در خانواده‌ی مقابل تبدیل شود.
سعید باید مراقب باشد پاسخ منفی یک خانواده را به پاسخ منفی «همه» خانواده‌ها تبدیل نکند. همان‌طور که خانواده‌ی زیبا حق داشته‌اند با توجه به نگرانی خود تصمیم بگیرند، سعید و خانواده‌اش نیز حق دارند منتظر خانواده‌ای باشند که پس از شناخت کامل شرایط، خودِ سعید و خانواده‌اش را با واقعیت‌هایشان بپذیرد. حتی اگر خانواده‌ی دیگری در آینده درباره‌ی همین موضوع نگرانی داشته باشد، این موضوع باید در فرآیند شناخت و گفتگو بررسی شود، نه اینکه پیشاپیش به عنوان محکومیتی برای آینده‌ی او در نظر گرفته شود.
اکنون بهتر است خانواده به‌جای فرو رفتن در شرم، پنهان‌کاری یا ناامیدی، این اتفاق را فرصتی برای مواجهه‌ی صادقانه با مسئله‌ی اعتیاد پدر بدانند. اگر پدر برای درمان آمادگی دارد، حمایت از درمان او مهم است؛ و اگر نه، سعید باید یاد بگیرد میان زندگی و انتخاب‌های خودش و مسئله‌ی پدر مرز روشنی ایجاد کند. او نباید به‌دلیل انتخاب یک خانواده، فرصت ساختن زندگی خودش را از دست بدهد. یک خواستگاری به نتیجه نرسیده است؛ نه زندگی سعید، نه ارزش او و نه امکان ازدواج موفق او. خانواده‌ای که قرار است در نهایت با آن‌ها وصلت کند، باید این خانواده را با همه واقعیت‌هایش بشناسد و آگاهانه انتخاب کند؛ و این همان چیزی است که می‌تواند پایه‌ی یک ازدواج سالم و ماندگار باشد. پیشنهاد من این است که پس از حل بیماری اعتیاد پدر و با تأکید بر «بیماری» بودن اعتیاد، در میان خود خانواده‌ی سعید و پذیرش این مشکل در بدنه‌ی خانواده و تلاش برای همراهی در حل آن، نه طرد پدر و میل به جدایی، ازین پس مشکل اعتیاد پدر توسط خود خانواده‌ی سعید در همان پروسه‌ی خواستگاری (البته در صورت جدی شدن مشابه همین آخرین خواستگاری) مطرح شود البته به همین شکلی که در این روایت معرفی شد و آن را نه به عنوان یک بحران یا داغ ننگ بلکه بیماری در سیر درمان معرفی کنند.

سال شصت و یکم ـ شماره 2960