با من حرف بزن...
قسمت دویست ودوازدهم: وجدانم را گم کرده‌ام
شما بین من و نگار تبعیض قائل شدید و نصف پول آپارتمان نگار را شما دادید.
نویسنده :
سمیه اصغری
دلم می‌خواهد صدایم به خانوادهام برسد. نه‌تنها به خانواد‌ام بلکه به همه‌ی دنیا.
فریاد بزنم که ای کاش همه بدانند یک جمله‌ی نسنجیده به برهم زدن آرامش یک شخص و خانواده نمی‌ارزد. حیف که خیلی دیر فهمیدم که هرکس باید سرجای خودش باشد. در خانواده‌ای خوب و صمیمی بزرگ شدم. خانواده‌ای که همه‌ی اعضا آن هم‌دیگر را دوست داشتند و همیشه حامی هم بودند. من بیش از همه به خواهرم نگار و برادرهایم علاقه داشتم. من سه سال بزرگ‌تر از خواهرم بودم. تقریباً مثل دوقلوها بودیم. بیست سال پیش زمانی که بیست و یک سال داشتم با رسول ازدواج کردم. اما نگار تا همین اواخر ازدواج نکرد. رسول اختلاف فرهنگی زیادی با خانواده‌ی ما داشت؛ اما در کل مرد خوبی بود. خیلی اهل معاشرت بود. به خانواده‌ی من احترام می‌گذاشت ضمن اینکه به‌شدت به خانواده‌ی خودش وابسته بود. از آنجایی که پدرش را زود از دست داده بود مسئوليت‌پذیر بود و همیشه در فکر حمایت خانواده‌اش بود. البته خانواده‌ی من هم احترام خاصی به رسول قائل بودند. رسول خیلی مهمان‌نواز بود و همیشه در دورهمی‌ها با اشتیاق و دست و دلبازی شرکت می‌کرد. خواهرم ادامه تحصیل داد و مشغول کار خوب و پردرآمدی شد.
ازدواج دیرهنگام خواهرم موجب خوشحالی همه‌ی ما شد. به قول خودش کار خوب، ماشین و آپارتمان داشت و تنها جای وحید در زندگی او خالی بود که خداروشکر نگار از زندگی با وحید راضی بود. اما خوشحالی من از زندگی نگار و وحید دوام چندانی نداشت. رسول احساس می‌کرد با آمدن وحید، توجه و احترام خانواده نسبت به او کمتر از قبل شده و حتی گاهی از بی‌احترامی‌ها شکایت می‌کرد و دلخوری بین ما ایجاد می‌شد.
البته من همیشه معتقد بودم ریشه‌ی یکی از مشکلات ما این است که مادرم به‌جای پدرم مدیریت منزل مخصوصاً مدیریت اقتصادی را به عهده داشت و عملاً پدر نقشی نداشت. همین تربیت در زندگی من و رسول هم سایه انداخته بود. اوایل ازدواج من اصرار رسول را در مورد مدیریت امور مالی منزل واقعاً نمی‌فهمیدم و رسول هم دخالت‌های من را به هیچ‌عنوان نمی‌پذیرفت. یک بار من به مادرم اعتراض کردم و گفتم: «شما بین من و نگار تبعیض قائل شدید و نصف پول آپارتمان نگار را شما دادید.»
همیشه خودم را بابت این اعتراض سرزنش می‌کنم و حتی خودم را مقصر می‌دانم. مادرم جواب سؤال من را با یک جمله که منشأ اختلافات شد داد آن هم زمانی که رسول حضور داشت. مادرم گفت: «آقا رسول ما به دختر اول‌مان جهیزیه داده بودیم. و نگار تازه ازدواج کرده من در خرید آپارتمان کمکش کردم.» همان جمله زخمی چرکین بود که سر باز کرد.
رسول با چهره‌ای که از خشم برافروخته بود گفت: «حرف مادرت خیلی بهم برخورد.»
ـ مگه من ازشون جهیزیه خواسته بودم؟
من که خودم را بین مادر و همسرم می‌دیدم راهی جز دفاع پیدا نمی‌کردم.
ـ خب مگه مادرم بد می‌گه؟
ـ هر کی ندونه فکر می‌کنه چه جهیزیه‌ای داده بودن. اگه من خودم وضع مالیم خوب نبود که...
همین مسائل باعث اختلافات زیادی بین من و رسول شد.
حتی باعث شد من بی‌جهت پای خانواده‌ی رسول را میان کشیدم.
ـ خب رسول تو هم خیلی از اوقات از زندگی خودمون زدی و به خواهرات رسیدی.
صورتش سرخ شد رگ‌های گردنش ورم کرد و فریاد زد: «کار خوبی کردم. به تو ربطی نداره.»
تو هنوز متوجه نیستی که من جای پدر بودم برای خواهرهام. رابطه‌ی ما هر روز سردتر و سردتر شد. گاهی در خلوت خودم عذاب‌وجدان می‌گرفتم که حق با رسول است. چون انصافاً رسول برای خانواده‌ی من هم کم نمی‌گذاشت. مخصوصاً که رسول بازاری بود و هر وقت یکی از برادرهایم به مشکل مالی برمی‌خورد سخاوتمندانه و بی‌منت کمک می‌کرد.
گاهی اما نمی‌خواستم دست از لجاجت بردارم. در برزخ بدی گیر افتاده بودم.
دو پسرم دائم در حال طرفداری از من یا پدرشان بودند که مطمئن بودم این بدترین حالت ممکن است. هم از دایی‌ها و خاله‌ها نفرت پیدا کرده بودند هم از عمه‌ها و عموها.
تا اینکه دورهمی‌های سابق که در آستانه‌ی بیست سالگی بود صفای خود را از دست داد. کینه و کدورت جای خود را به محبت داد.
پدرم زمین‌های زیادی در شمال دارد. از آنجایی که وحید در کار ساختمان سازی است؛ نگار از پدرم خواسته که یکی از زمین‌ها را در اختیار او قرار دهد که وحید ویلای مستقل بسازد.
رسول با شنیدن این حرف دوباره تحریک شد.
ـ لابد نشستی تا زمین خوب رو بدن به نگار زمین به‌درد نخور رو بدَن به تو. بعدش بگن جهیزیه دادیم. برای اینکه من بیش از این خوار و خفیف نشم خودت پیش‌دستی کن و از پدرت بخواه که لااقل یک‌بار هم که شده محکم‌تر از مادرت صحبت کنه و تو رو هم آدم حساب کنه.
با گریه و دلخوری گفتم: «رسول دلم رو شکستی. چرا من باید مجازات بشم؟» اوایل زندگی در دوران بی‌تجربگی و کم‌طاقتیِ جوانی گاهی به‌دلیل وابستگی بیش از حد همسرم به خانواده‌اش اختلافات زیاد باعث شد که به طلاق فکر کنم. اما هيچ‌وقت جدی نبود.
متأسفانه الان با وجود داشتن دو فرزند پسر گاهی به جدایی فکر می‌کنم جدی‌تر از قبل.
رسول هم متوجه شده که من تحمل رفتارهای او را ندارم و صد البته تحمل رفتارهای خانوادهام را. به همین دلیل تصور می‌کنم کسی که به جدایی فکر می‌کند لااقل باید دل خوشی از پدر و مادرش داشته باشد گزینه‌ای که محور اصلی تلخی زندگی من شده است.
گاهی اوقات تصمیم می‌گیرم برای یک بار هم که شده قاطعانه خانوادهام را کنار بگذارم بلکه نفس راحتی در زندگی خودم بکشم. چیزی که بیش از همه آزارم می‌دهد این است که رسول می‌گوید:
ـ اگه مدافع خانواده‌ا‌ت هستی اجباری نیست زندگی با من را تحمل کنی.
ـ رسول چرا اینقدر راحت در مورد طلاق صحبت می‌کنی؟ هیچ به بچه‌ها فکر کردی؟ آینده‌ی بچه‌ها به‌خاطر چی باید تباه بشه؟
ـ معلومه. به‌خاطر اینکه مادرشون نمی‌تونه استقلال داشته باشه.
ـ یعنی تو منظورت اینه که من پدرومادرم رو فراموش کنم؟
با سکوت زجرآوری اتاق را ترک می‌کند.
با خودم فکر می‌کنم یعنی اگر من در مقابل پدرم بایستم و زمین مطالبه کنم مستقل هستم؟ پدری که مطمئنم اختیاری از خود ندارد و تمام امور را از اول زندگی مادرم به دست گرفته. مادرم هم به بهانه‌ی اینکه نگار مجرد بوده و من همسر و زندگی داشتم، همیشه نگار را حمایت می‌کرده.
وقتی از رسول خواستم که پیش مشاور برویم بیشتر عصبانی شد و گفت: «نیازی نیست.»
وقتی از برادرهایم کمک خواستم آب پاکی را روی دستم ریختند و با دلخوری گفتند: «بس که تو پشت شوهرت ایستادی و ازش دفاع کردی این‌طور شد.»
ولی من خودم می‌دانم که هيچ‌وقت این‌طور نبوده. لااقل اگر این‌طور بود می‌توانستم دل رسول را به دست آورم اما همه از تعصب من نسبت به برادرهایم آگاه بودند.
احساس می‌کنم جای بدی ایستادم. شب و روزم شده دنبال مقصر گشتن.
بعد از سال‌ها که به زحمت توانسته بودم با وابستگی رسول به خانواده‌اش کنار بیایم.
مسائل طوری چیده شد که مدام رسول به من می‌گوید: «کی بود همش می‌گفت ما خودمون زندگی داریم چرا اینقدر خانواده‌ا‌ت سایه میندازن تو رابطه‌مون؟ حالا چرا خودت حاضر نیستی از تعصبت کم کنی و به من حق بدی؟»
من واقعاً سرگردان شدم.
مخصوصاً وقتی می‌بینم بهترین دوران نوجوانی پسرهای عزیزم به تلخی و سختی می‌گذرد.
ضمن اینکه اصلاً نمی‌دانم کدوم کار درست است کدام کار غلط.
وجدانم را گم کرده‌ام.
دلم می‌خواهد کسی وارد زندگی ما شود و این موضوع را قیچی کند و دوباره صلح و صفا برگردد. دورهمی‌هایی که داشتیم دوباره تجربه شود.
اما واقعاً نمی‌دانم چه کاری از دست من ساخته‌ست؟
سخن کارشناس
در بسیاری از روابط زناشویی، گذشته‌ی خانوادگی و روابط و استخوان‌بندی خانواده‌ی دو طرف مانند سایه‌ای عمل می‌کند که بر حال می‌افتد. جابه‌جایی نقش‌ها، یکی از آن سایه‌های سنگین است. چنانچه نقش مادرانگی یا پدرانگی با نقیصه‌ای مواجه شود مثل آنکه پدر از قاطعیت و استحکام مردانه بکاهد یا مادر از لطافت! یا وارد کردن مهر مادرانه در تقسیم عدالت و... در اینجا این جابه‌جایی نقش به انتقال حس تبعیض و نادیده گرفته شدن و تحریک حسادت خواهرانه و داماد منتهی شده! تحریکی که می‌رود تا منجر به از هم پاشیدگی زندگی جوانان شود!
در این روایت این حس‌ها زمانی تشدید می‌شوند که مادرزن پای جهیزیه را در برابر رسول پیش می‌کشد! و ناخواسته به رسول حس تحقیر و منت‌گذاری را انتقال می‌دهد! رسول حالا خودش را در جایگاه بدهکار می‌بیند درحالی که به گفته‌ی راوی همیشه بی‌منت برای خانواده‌ی همسر و برادرانش دست به جیب بوده.
بنابراین این مسئله فراتر از جهیزیه است و به الگوهای تبعیض خانوادگی، نیاز به دیده شدن و برداشت‌های متفاوت از روابط اشاره دارد. برای حل این مشکلات، چند راهکار کلیدی وجود دارد:
اول: گفتگوی صادقانه زوجین حیاتی است
زن باید بتواند احساس تبعیض و کم‌ارزش بودن خود را با تمرکز بر احساساتش بیان کند: من احساس می‌کنم که... و رسول نیز باید فرصت یابد تا برداشت خود و فشارهایی که احساس می‌کند را شرح دهد. این گفتگو نیازمند فضایی امن برای شنیدن متقابل است و این فضای امن اغلب نزد یه ریش سفید الهی یا روان‌شناس معتمد و متخصص زوج‌درمانی محقق می‌شود.
دوم: تعیین مرزهای سالم با خانواده ضروری است
زن و شوهر باید به‌عنوان یک تیم واحد در برابر دخالت‌ها یا قضاوت‌های بیرونی بایستند. این به معنای قطع رابطه نیست، بلکه وضع حد و اندازه برای آنچه در رابطه‌ی خصوصی آن‌ها باقی می‌ماند و آنچه خارج از آن مطرح می‌شود، جملاتی مانند: «از راهنمایی شما ممنونیم، اما ما خودمان در این مورد تصمیم می‌گیریم» می‌تواند آغاز خوبی برای چنین تمرینی باشد.
سوم:مدیریت برداشت‌ها اهمیت دارد
زن می‌تواند تلاش کند تا نیت احتمالی پشت جملات مادر را فارغ از بار منفی آن بسنجد و رسول نیز باید یاد بگیرد که حرف‌ها و قضاوت‌های خانواده‌ی همسر را لزوماً شخصی نکند و بر رابطه خود با همسرش متمرکز شود. پذیرش این نکته که هر فرد ممکن است برداشت متفاوتی از یک موقعیت داشته باشد می‌تواند تنش‌ها را کاهش دهد و نیز سطحی گذشتن از خیلی جملاتی که ناشی از حس‌های مادرانه یا پدرانه است نه لزوماً تبعیض پنهان و ریشه‌دار! بلکه دلسوزی‌های موقعیتی یا تحلیل‌های نادرست والدین در برداشت نادرست نسبت به ضعف و قوت فرزندان که آن‌ها را نیازمند فداکاری و کمک تشخیص می‌دهد یا رهایی و استقلال! راوی علاقه‌مند به وابستگی به والدین است پس از سال‌ها استقلال و نگاه مستقلانه به او. اما پرواضح است که باید به نقش خود در روابط زوجین برگردد.
چهارم: مشاوره روانشناسی
مشاوره چه فردی و چه زوج‌درمانی، می‌تواند بسیار مؤثر باشد. یک متخصص می‌تواند به شناسایی الگوهای ناکارآمد قدیمی، تقویت مهارت‌های ارتباطی و ترمیم زخم‌های عاطفی ناشی از تبعیض‌های خانوادگی کمک کند. هدف، ایجاد یک اتحاد قوی‌تر و برابرتر بین زن و شوهر است تا بتوانند با هم، با چالش‌های بیرونی مقابله کنند و اطمینان حاصل کنند که ارزش و احترام هر دو نفر در رابطه، به رسمیت شناخته می‌شود. این رویکردها به زوجین کمک می‌کند تا به‌جای تمرکز بر اشتباهات گذشته یا قضاوت‌های بیرونی، بر ساختن آینده‌ای مشترک و مبتنی بر احترام متقابل تمرکز کنند.
مشاور :
دکتر زهرا کیایی