نهضت مادری

گفت‌و‌گو با «فاطمه مرسلی» عضو ارشد شورای راهبردی نهضت مادری در ارتباط با چگونگی شکل‌گیری هم‌یاری مومنانه و مواسات مادرانه در محله‌ها

-با توجه به چالش‌های اقتصادی خانواده‌ها، نهضت مادری چه رویکردی برای پیوند دادن فرزندآوری و اقتصاد خانواده دارد؟

نهضت مادری با درک شرایط اقتصادی خانواده‌ها، تلاش می‌کند تا نشان دهد که فرزندآوری در گرو رفاه اقتصادی بالا نیست، بلکه در گرو همدلی، تعاون و مواسات واقعی است. در سطح محله‌ها، یکی از فعالیت‌های عملی در این زمینه، ایجاد فرهنگ «امانت وسایل کودک و نوزاد» میان مادران است.

برای مثال، اگر مادری کالسکه، لباس یا وسایل نوزاد دارد که فعلاً به آن نیاز ندارد، آن را به خواهر ایمانی خود در محله امانت می‌دهد. این چرخه‌ی امانت و همکاری، باعث می‌شود که هزینه‌های اقتصادی کاهش پیدا کند، در عین حال پیوندهای محبت و همیاری میان مادران تقویت شود. در بسیاری از محله‌ها، این تبادل وسایل و امکانات به‌صورت طبیعی و خودجوش میان اعضای نهضت شکل گرفته و به یکی از جلوه‌های زیبا و عینی زندگی جمعی مؤمنانه تبدیل شده است.

اما فراتر از این، مواسات در نگاه نهضت مادری تنها به معنای کمک از مازاد نیست. در این فرهنگ، هر مادر از همان اندک داشته‌ی خود، از همان غذایی که برای فرزندانش می‌گذارد، بخشی را با محبت و اخلاص برای همسایه یا خواهر ایمانی‌اش کنار می‌گذارد. یعنی خیررسانی از دل نیاز، نه از وفور؛ که این نوع مواسات، روح جامعه را زنده نگه می‌دارد و در سخت‌ترین شرایط اقتصادی نیز حس امنیت، آرامش و برادری ایمانی را تقویت می‌کند.

در واقع، نهضت مادری معتقد است که حل چالش‌های اقتصادی خانواده تنها با افزایش درآمد ممکن نیست، بلکه با تقویت سرمایه اجتماعی، اعتماد و همدلی میان مادران و خانواده‌ها، می‌توان از فشارهای اقتصادی کاست. این فرهنگ مشارکت و مواسات، خانواده‌ها را به‌هم پیوند می‌دهد، هزینه‌ها را کاهش می‌دهد، و زمینه را برای فرزندآوری آگاهانه و شاد فراهم می‌کند.

-شاخص‌های موفقیت در نهضت مادری از نگاه شما چیست؟

یکی از شاخص‌های مهم موفقیت نهضت مادری، گسترش روحیه‌ی مواسات در جامعه است. در روایتی از امام باقرعلیه‌السلام آمده است که جمعی از یاران آن حضرت خدمت ایشان رسیدند و عرض کردند: «تعداد شیعیان بسیار زیاد شده است، آیا اکنون زمان قیام فرا رسیده؟» امام در پاسخ فرمودند: «روابط میان شما چگونه است؟ آیا اگر یکی از شما به مال دیگری نیاز داشته باشد، بدون اجازه می‌تواند از آن استفاده کند؟» آنان پاسخ دادند: «خیر» امام فرمودند: «پس هنوز زمان قیام ما نرسیده است.»

در این روایت، امام باقرعلیه‌السلام ویژگی یاران امام مهدی‌عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف را چنین بیان می‌کنند که آنان به چنان سطحی از همدلی، مواسات و اعتماد متقابل می‌رسند که مال و دارایی یکدیگر را از آنِ خود می‌دانند.

رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نیز تأکید دارند که باید صحنه‌ها و جلوه‌های عصر ظهور را در دوران غیبت تمرین کنیم. یکی از این جلوه‌ها، روحیه‌ی همدلی و مواسات است. در واقع، ما باید جامعه‌ی خود را به‌سمت تحقق ارزش‌ها و آرمان‌های جامعه‌ی مهدوی سوق دهیم و زندگی بر پایه‌ی محبت، تعاون و ولایت را در عمل تمرین کنیم.

نمونه‌ی عینی و الهام‌بخش این سبک زندگی را می‌توان در پیاده‌روی اربعین مشاهده کرد؛ جایی که مواسات، محبت و خدمت‌رسانی به دیگران به زیباترین شکل ممکن بروز می‌یابد. اگر این روحیه و رفتار در زندگی روزمره‌ی ما نهادینه شود و در سطح محله‌ها و جامعه برای حل مسائل واقعی انقلاب و اقامه‌ی امر الهی به کار گرفته شود، می‌توان گفت که نهضت مادری در مسیر موفقیت قرار گرفته است.

-نقش مردان و پدران در گفتمان نهضت مادری از نگاه شما چیست؟

با توجه به نظام زوجیتی که در اسلام تعریف شده است، نقش زن و مرد در تکامل یکدیگر معنا پیدا می‌کند و نقش مادری بدون نقش پدری قابل‌تعریف نیست. در حقیقت، این دو نقش در کانون خانواده شکل می‌گیرند؛ جایی که نخستین و بنیادی‌ترین تشکیلات انسانی، یعنی خانواده، بنا می‌شود.

در نهضت مادری، مردان و پدران جایگاه بسیار مهمی دارند. بسیاری از پدران، با حمایت از همسران خود، آنان را در مسیر حل مسائل واقعی انقلاب در سطح محله یاری می‌کنند. در بسیاری از مناطق مشاهده می‌شود که پدران بخش مردانه‌ی فعالیت‌های نهضت را بر عهده می‌گیرند و با همکاری صمیمانه، زمینه‌ی موفقیت همسران و خانواده‌هایشان را فراهم می‌سازند.

نمونه‌هایی از این همکاری را می‌توان در فعالیت‌های روزمره مشاهده کرد؛ از مشارکت در برنامه‌های محلی و هم‌یاری در تربیت و بازی کودکان گرفته تا همراهی در فعالیت‌های اجتماعی. بسیاری از پدران با علاقه و افتخار از همسران‌شان حمایت می‌کنند و از این‌که زنان‌شان روحیه‌ی مواسات، همدلی و زندگی جمعی را تقویت می‌کنند، احساس خوشحالی و افتخار دارند.

این حضور و حمایت مردان، علاوه بر آثار اجتماعی، برای خود آنان نیز نشاط‌آور است؛ چرا که معمولاً در محیط‌های کاری رسمی حضور دارند و این فضاهای خانوادگی و مردمی، به زندگی‌شان معنا و عمق بیشتری می‌بخشد. همان‌گونه که رهبر معظم انقلاب نیز فرموده‌اند: «خانه‌داری به معنای خانه‌نشینی نیست». زنان در این الگو، با الهام از حضرت فاطمه زهراسلام‌الله‌علیها، مادری را از خانواده‌ی خود آغاز می‌کنند و سپس دایره‌ی مادری‌شان را گسترش می‌دهند؛ از فرزندان خود به فرزندان همسایگان و سپس به جامعه‌ی اسلامی.

حضرت زهراسلام‌الله‌علیها فرمودند: «الجار ثم الدار»؛ یعنی ابتدا همسایه، سپس خودمان. این بیان، جهت‌گیری مادری در مکتب فاطمی را نشان می‌دهد؛ نوعی از مادری که از خانه شروع می‌شود، به محله و امت گسترش می‌یابد و حتی مرزهای جغرافیایی را درمی‌نوردد. بنابراین، در نهضت مادری، مردان نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارند؛ هم به‌عنوان پشتیبان، هم به‌عنوان همکار و شریک در تحقق جامعه‌ی مهدوی. هدف ما آن است که همان‌گونه که برای فرزندان خود مادری و پدری می‌کنیم، برای کودکان و خانواده‌های دیگر نیز حس مسئولیت و محبت داشته باشیم؛ تا این روحیه‌ی مادری و پدری، از خانه‌هایمان تا فلسطین و سراسر امت اسلامی گسترش یابد.

-چشم‌انداز و برنامه‌ی آینده نهضت مادری در سطح ملی چیست؟

چشم‌انداز و برنامه‌ی آینده‌ی نهضت مادری، گسترش هرچه بیشتر این حرکت در سراسر کشور است؛ به این معنا که ان‌شاءالله بتوانیم نهضت را در تمام نقاط ایران، در هر شهر و محله، به‌صورت فعال و پویا شکل دهیم. هدف ما این نیست که بگوییم مثلاً یک استان یا یک منطقه دارای نهضت مادری است، بلکه آرمان ما این است که در جای‌جای ایران پهناور، در هر محله، سبک زندگی جمعی و مواساتی به‌عنوان یک جریان فرهنگی و اجتماعی زنده شود .این همان چیزی است که حضرت آقا در توصیه‌ی هفتم بیانیه‌ی گام دوم انقلاب بر آن تأکید فرمودند؛ یعنی ما باید برای تحقق چشم‌انداز انقلاب اسلامی که همان تمدن‌سازی نوین اسلامی و آمادگی برای طلوع خورشید ولایت عظمی، حضرت مهدی ارواحنا له الفداء است، حرکت کنیم.

در این مسیر، نهضت مادری تلاش دارد تا در برابر سبک زندگی مادی، فردگرایانه و غیرتوحیدیِ غرب، یک سبک زندگی جمعی، الهی و مواساتی را جایگزین کند؛ سبکی که در آن، روحیه‌ی «با هم بودن» و مسئولیت‌پذیری اجتماعی جایگزین فرهنگ سرد و بی‌تفاوتِ «به من چه، به تو چه» غربی شود.

در واقع، هدف ما ایجاد یک جریان فرهنگی و اجتماعی گسترده است که از درون خانواده‌ها و محله‌ها آغاز شود و تا سطح ملی گسترش پیدا کند؛ حرکتی که بتواند بستر شکل‌گیری جامعه‌ی مؤمن، همدل و آماده برای تحقق تمدن اسلامی را فراهم کند.

مرضیه ولی‌حصاری