حال و هوای کافی‌شاپ‌های وطنی
قهوه تلخ
نیلوفر حاج قاضی
اولین‌های کافی شاپ زیر سایه برج ایفل خلق شده آن هم نه به شکل امروزی. در پاریس مهد ادبیات و فلسفه و جریان های فکری آن روزگارژ «روبسپیر»، «ناپلئون بناپارت»، «ویکتور هوگو»، «بنجامین فرانکلین» و «انوره دوبالزاک» می‌آمدند و با دوستانشان دور هم می‌نشستند، قهوه‌ای می‌نوشیدند و حرف‌های قلمبه سلمبه می‌زدند.
به تدریج و بعد از آن دوران برخی دیگر هم به پیروی از این بزرگان کنج عزلت خود را در کافه‌نشینی یافتند به تصور این که سنت کافه‌نشینی بتواند چشمه درونی این نویسندگان را به غلیان وا دارد صرف‌نظراز چگونگی سرویس دهی کافه یا کیفیت قهوه‌هایش. این جریان به داخل ایران هم سرایت کرده است و در حال حاضر شاهدیم کافه‌ها به شکل قارچ‌گونه‌ای در حال افزایش است. چرا؟ علتش هم تا حدودی معلوم است. انگار تب کافه‌نشینی کار و بار کاسبان این قبیل فضاها را به خوبی سکه کرده است.
قهوه‌خانه‌ای که بود!
در جامعه سنتی ایران ، هر نهادی که بنیاد می‌گرفت با نظام‌های
اجتماعی، فرهنگی واقتصادی جامعه ما هم‌خوانی داشت. یک نهاد اجتماعی یا فرهنگی در
این جامعه بدون پشتوانه خواست و نیاز مردم، ناگهان سبز نمی‌شد و شکل نمی‌یافت. جامعه
سنتی مثل امروز بی در و پیکر نبود که در پی ارتباطات با جهان شرق وغرب هر چیزی را
بدون تعمق در آن‌ها و بی‌توجه به هم‌خوانی یا ناهم‌خوانی آن‌ها با فرهنگ و باورها
و نیازهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مردم بگیریم و به صورت یک نهاد عَلَمش کنیم.
قهوه‌خانه یکی از نهادهای سنتی بود که نیاز مردم آن را در جامعه پدید
آورد. البته پیش از این که قهوه‌خانه به صورت یک نهاد عمومی ـ اجتماعی درجامعه
پدید آید، در دربارهای صفوی وقاجار فضاهایی به نام آبدارخانه و قهوه‌خانه وجود
داشتند که درآن‌ها انواع شربت‌ها و عرقیجات و نوشیدنی‌ها را تهیه می‌کردند و به
درباریان و میهمانان داخلی و خارجی عرضه می‌کردند. یکی از نوشیدنی ها نیز در
آبدارخانه‌های دربار قهوه بود. در آغاز، قهوه‌پزی و قهوه‌نوشی در ایران عمومیت
نداشت و مخصوص درباریان و رجال مملکتی بود.
...