کد خبر: ۷۸۸۲
۱۴۰۵/۰۸/۳۰ ۰۹:۳۲

از قانون بپرس

سوگند :جایگاه سوگند در نظام حقوقی ایران و شرایط و ضوابط سوگند

نفیسه خانی
کارشناس حقوقی :

نفیسه خانی

ناتیان‌سوگند یعنی چه؟
«اتیان سوگند» (یا اتیان قسم) یک اصطلاح حقوقی و فقهی است که معنای ساده‌ی آن «ادای سوگند» یا «قسم خوردن» است.

سوگند یادکردن چه جایگاهی در نظام حقوقی ایران دارد؟
در آیین دادرسی و دادگاه‌ها، هرگاه ادعایی مطرح شود که دلیل و مدرک محکمه‌پسندی برای آن وجود نداشته باشد، گاهی بر اساس قوانین (مانند امور مدنی یا کیفری)، اثبات دعوا یا دفاع از آن به «سوگند» حواله می‌شود. در این حالت، به انجام تشریفات قسم خوردن رسمی در پیشگاه دادگاه، «اتیان سوگند» می‌گویند. شخص سوگندخورنده را هم «حالف» می‌نامند.

اگر کسی که از او شکایت شده، از قسم خوردن یا واگذار کردن قسم به شاکی خودداری کند، دادگاه چه تصمیمی می‌گیرد؟
دادگاه سه مرتبه به او هشدار می‌دهد تا یا سوگند یاد کند یا سوگندیادکردن را به خواهان واگذار نماید.

 اگر کسی که باید در دادگاه سوگند یاد کند برای قبول یا رد سوگند مهلت بخواهد دادگاه چه تصمیمی می‌گیرد؟
دادگاه می‌تواند به‌اندازه‌ای که موجب ضرر طرف نشود به او یک بار مهلت دهد.

 در دعوای بر میت پس از اقامه‌ی بینه، سوگند خواهان لازم است؟
در دعوای بر میت پس از اقامه بینه (دلیل) و اثبات حق توسط خواهان، سوگند خواهان بر بقای حق نیز لازم است که این سوگند را سوگند استظهاری می‌گویند.

 آیا در مرحله‌ی تجدید نظر می‌توان درخواست سوگند داشت؟ 
در مرحله‌ی تجدید نظر ادله‌ی جدید از جمله تقاضای سوگند پذیرفته می‌شود زیرا رسیدگی در دادگاه تجدید نظر اثر انتقالی داشته و رسیدگی ماهوی صورت می‌گیرد.

 پس از آنکه قراری مبنی بر یادکردن سوگند خوانده صادر شود اما خوانده در جلسه حاضر نباشد تکلیف چیست؟
وقت دادرسی تجدید می‌شود و اگر بدون عذر موجه در دادگاه حاضر نباشد ناکل شناخته می‌شود.

منظور از قرار اتیان سوگند چیست؟
قرار اتیان سوگند یک دستور قانونی است که قاضی در جریان رسیدگی به یک پرونده صادر می‌کند. به زبان ساده، معنایش این است که دادگاه پس از بررسی پرونده، تصمیم می‌گیرد که حق با سوگند مشخص شود و به همین دلیل، رسماً از یکی از طرفین (خواهان یا خوانده) می‌خواهد که در دادگاه حاضر شود و قسم بخورد.

 ناکل یعنی چه؟
واژه‌ی «ناکل» در اصطلاح حقوقی و فقهی به معنای «کسی است که از قسم خوردن (ادای سوگند) خودداری می‌کند.»

 در چه صورتی یک سوگند از اعتبار قانونی برخوردار است؟
برای اینکه سوگند در دادگاه اعتبار قانونی داشته باشد، شرایطی لازم است؛ از جمله: شخصی که قسم می‌خورد باید عاقل، بالغ، باقصد و اختیار باشد. سوگند باید به نام خداوند متعال (یا به اسماء متبرک به‌گونه‌ای که عرفاً سوگند به خدا محسوب شود) یاد شود. باید صریح، روشن و بدون ابهام باشد.

 قسم(سوگند) در نظام حقوقی ایران چند قسم است و به چه معنی است؟
انواع سوگند قضایی در حقوق ایران  شامل موارد زیر است:
 1-سوگند بَتی یا قاطع دعوا در جایی به کار برده می‌شود که مدّعی، هیچ دلیلی برای اثبات ادّعای خود ندارد و حکم به دعوای خود را که مورد انکار مدعی‌علیه است، منوط به قسم می‌کند.
ماده‌ی ۱۳۲۵ قانون مدنی در این رابطه مقرر می‌دارد: در دعاوی که به شهادت شهود قابل اثبات است مدعی می‌تواند حکم به دعوی خود را که مورد انکار مدعی‌علیه است منوط به قسم او نماید.
 2-سوگند تکمیلی در مواردی است که دلیل مدّعی، شهادت شهود است ولی تعداد شهود او کافی نیست. به‌عبارتی، سوگند تکمیلی سوگندی است که مدعی، برای تکمیل دلیل ناقصی که ارائه نموده است، ادا می‌کند.
3-سوگند تکمیلی فقط در دعاوی مالی و بنا به درخواست مدّعی است و قاضی نمی‌تواند رأساً سوگند دهد. سوگند تکمیلی، بر عهده‌ی مدّعی است.
 سوگند استظهاری است به این معنی است که در دعاوی علیه میّت، خواهان علاوه بر ابراز سایر ادله، سوگند نیز باید یاد کند

 چنانچه قرار اتیان سوگند بتی صادر و مدعی‌علیه سوگند یاد نماید، آیا مدعی می‌تواند پس از ادای سوگند ادعای خود را با دلیل اثبات کند؟
نمی‌تواند.

سال شصت ویکم.شماره2969

گزارش خطا