حافظهی شنیداری ما پر از صداهایی است که در آن، جا خوش کرده، آرام گرفتهاند و گاهی از لابهلای سلولهایش بیرون میزنند و در رگ و پی وجودمان جاری میشوند؛ صداهایی که یک جای تاریخ از حنجرهای بیرون جهیده، در ذهنمان پابرجا باقی ماندهاند.
این مقدمهای بود برای غریو فریاد این شبها و صداهای زنانهای که از صدای مردان پیشی گرفته است. صداهایی که در دل تاریخ نیز همین قصه را داشتهاند؛ غریوهایی زنانه که در لبیک گفتن به فرمان امامشان یک سر و گردن از مردان بالاتر بودهاند. فریادهایی که همان جملهی معروف را تداعی میکنند؛
«زنان به لحاظ آمار، نیمیاز جامعهاند اما به لحاظ آثار تمام جامعه هستند.»
اگرچه که قرار طبیعت این بوده است که مردمان این مرز و بوم، بهواسطهی شجاعت مردانش شناخته شوند امّا برای چندمین بار در طول تاریخ این سرزمین باز هم در بزنگاهی هستیم که بانوان در عرصههای حضور میدانی، برای چنگ و دندان نشان دادن به دشمن دلیرانه از مردان سبقت گرفتهاند.
زن مطابق طبیعتش لطیف و حساس است، بنیهاش مثل مردان قوی نیست و در این روزهای جنگ و میان این تهدیدها باید در پناهگاهی امن باشد، بهخصوص که در مقطعی هستیم که دشمن مرتب تهدید میکند، لاف میزند، خط و نشان میکشد پس ایجاب میکند که او در پناهگاه باشد اما حتی از امنیت خانهاش فاصله میگیرد و میآید درست وسط میدان، وسط خیابان و برای دشمن رجز میخواند.
واقعیت دیگری نیز میان این جمع همیشه حاضر خودنمایی میکند. این شبها زنانی در میدان ایستادهاند که تا قبل از این جایی نبودهاند؛ نه در پاساژها و پارکها و سینماها دیده میشدند نه در رستورانها و کافهها و حتی ادارات و کارخانهها، برای آنها کنج خانهشان تمام دنیا بود اما در این پیچ تاریخی او امنیت و آرامش خانهاش را، حضور تمام وقتش را در خانه با حضور در خیابان جایگزین کرده است.
او میخواهد ثابت کند مادری صرفاً یک نسبت زیستی نیست. و قرار است به فرزندانش بیاموزد که وقتی امام جامعه را به شهادت میرسانند و ولی او را تهدید میکنند باید تمام اموری را که پیشتر از این برایش حیاتی بوده زمین بگذارد و برای پیروی از ولی امر خود اگر شده یکه و تنها به خیابان بیاید و میدان رزم را در دست گیرد.
او نشان میدهد که زن و زنانگی در اینجا نه صرفاً موضوع حمایت از اعضای خانه، نه صرفاً مادر یا همسر بودن بلکه حضوری دلیرانه و حتی سبقت گرفتن از مردان در لحظهای است که جامعه به مقاومت، ایستادگی و کنش نیاز دارد.
اتفاقی که در شرایط جنگی و تهدید پدیدهای اجتماعی است و نشان میدهد یک جامعه چگونه توان و ارادهی جمعی خود را حفظ و بازتولید میکند.
یادتان هست؟ زمانی برای برگشتن به روزهای انقلاب و دفاع مقدس غبطه میخوردیم، میگفتیم چرا دیگر نشانی از آن زیستهای ساده مبتنی بر همبستگی نیست؟ چرا دیگر مساجد پایگاه هماندیشی، همبستگی، همراهی محلهها و مردم نیست. اما حالا خدا معجزهاش را دوباره و اینبار در میادین و محلهها به صورتی زیباتر نشان داده است. همان زنان که حضورشان را در اجماع ضروری نمیدیدند و ماندن در خانه را به جامعه ترجیح میدادند اما حالا بیش از 280 شب است که بسته به ضرورت خاص و بحرانی این ایام در خیابانند تا حماسه را روزمره کنند. یکی شوند و ضریب بگیرند و دشمن را به هراس اندازند.
این اتفاق در این برهه شاید یکی از مهمترین پدیدههای بازنمایی زن باشد. اما این زنِ دلیر و حاضر در میدان در خلأ تاریخی پدید نیامده است. پشت سر او چند دهه تجربهی اجتماعی قرار دارد؛ تجربهی زنانی که انقلاب را همراهی کردند، در دفاع مقدس نقش داشتند، فرزندان خود را تربیت کردند، در عرصهی علم، فرهنگ و اجتماع حضور یافتند و در بزنگاههای مختلف، سهم خود را از مسئولیت تاریخی پذیرفتند. بنابراین اگر امروز از زن ایرانی بهعنوان عنصری فعال و حتی پیشتاز در برخی عرصههای دلیری سخن گفته میشود، میتوان آن را در امتداد فرآیندی دید که از شکلگیری زن حماسهساز آغاز شد.
نکتهی دیگر این که برای زنان سرزمینم، حضور در خیابان صرفاً عادتوارهای برای شعار و نمایش نیست بلکه بخشی از حیات عاطفی و خرد جمعی آنها را تشکیل داده است. اینجا زن، بهعنوان قلب حیات اجتماعی و عاطفی مسئله ایستاده و بهعنوان نقطهی ثقل عاطفه را در این فضا کنترل و مدیریت میکند.
زنان و مادرانی که توهین شنیدند، متهم شدند، بیمار شدند، از اموراتشان عقب افتادند اما با پیوستگی حضورشان در عمل ثابت کردند انقلابی، تنها یک لقب نیست. انقلابیها شبها در خیابان ایستاده، تا پای جان ماندهاند. انقلابی بودن تنها به اسم، حرف و شعار نیست بلکه تحولی است که به جان آدمها میرسد.
سال شصت و یکم.شماره2968