در وادی نور
در محضر قرآن کریم
وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنينَ وَ لا يَزيدُ الظَّالِمينَ إِلاَّ خَساراً (82/اسراء)
و ما از قرآن آنچه را براى مؤمنان مايه‌ی درمان و رحمت است، نازل مىكنيم و ستمكاران را جز خسارت نمىافزايد.
قرآن نسخه‌ی شفا بخش: در آيات قبل، سخن از توحيد و حق و مبارزه با شرك و باطل بود، در نخستين آيه‌ی مورد بحث به تأثير فوق‌العاده قرآن و نقش سازنده آن در اين رابطه پرداخته مىفرماید: «ما قرآن را نازل مىكنيم كه مايه‌ی شفا و رحمت مؤمنان است». ولى ستمگران ،جز خسران و زيان بيشتر چيزى بر آن‌ها نمىافزايد.
تفاوت ميان شفاء و رحمت: «شفا» معمولاً در مقابل بيماری‌ها و عيب‌ها و نقص‌هاست، بنا بر اين نخستين كارى كه قرآن در وجود انسان‌ها مىكند همان پاكسازى از انواع بيماری‌هاى فكرى و اخلاقى فرد و جامعه است. پس از آن مرحله «رحمت» فرا مىرسد كه مرحله‌ی تخلق به اخلاق الهى و جوانه زدن شكوفههاى فضائل انسانى در وجود افرادى است كه تحت تربيت قرآن قرار گرفتهاند.
به تعبير ديگر «شفا» اشاره به «پاكسازى»، و «رحمت» اشاره به «نوسازى» است.
چرا ظالمان نتيجه معكوس مىگيرند؟
نه‌تنها در اين آيه كه در بسيارى ديگر از آيات قرآن مىخوانيم دشمنان حق به‌جاى اينكه از نور آيات الهى دل و جان خود را روشن سازند و تيرهگیها را بزدايند، بر جهل و شقاوت‌شان افزوده مىشود.
اين به دليل آنست كه خميرمايه‌ی وجودشان بر اثر كفر و ظلم و نفاق به شكل ديگرى درآمده، لذا هر جا نور حق را مىبينند به ستيز با آن برمىخيزند، و اين مقابله و ستيز با حق، بر پليدى آن‌ها مىافزايد، و روح طغيان و سركشى را در آن‌ها تقويت مىكند. يك غذاى نيرو بخش را اگر به عالم مجاهد و دانشمند مبارزى بدهيم از آن نيروى كافى براى تعليم و تربيت يا جهاد در راه حق مىگيرد، ولى همين غذاى نيروبخش را اگر به ظالم بيدادگرى بدهيم از نيروى آن براى ظلم بيشتر استفاده مىكند، تفاوت در غذا نيست، تفاوت در مزاج‌ها و طرز تفكرهاست!
از اينجا پاسخ اين سؤال كه چگونه قرآن كه مايه‌ی هدايت است اين افراد را هدايت نمىكند؛ روشن مىگردد، زيرا قرآن بدون شك مايه‌ی هدايت گمراهان است اما به يك شرط، گمراهانى كه در جستجوى حق هستند، به همين انگيزه به سراغ دعوت قرآن مىآيند، و انديشه خود را براى درك حق به كار مىگيرند اما متعصبان لجوج و دشمنان قسم خورده حق كه با حالت صددرصد منفى به سراغ قرآن مىآيند؛ مسلماً بهرهاى از آن نخواهند داشت، بلكه بر عناد و كفرشان افزوده مىشود چرا كه تكرار عمل خلاف به آن ،عمق بيشتر در جان آدمى مىدهد.
بدون شك بيماری‌هاى روحى و اخلاقى انسان، شباهت زيادى با بيماری‌هاى جسمى او دارد، هر دو كشنده است و این قرآن نسخه‌ی حيات‌بخشى است براى آن‌ها كه مىخواهند با جهل، كبر، غرور، حسد و نفاق به مبارزه برخيزند. نسخه شفابخشى است براى برطرف ساختن ضعف‌ها و زبونىها و ترس‌هاى بى‌دليل و اختلاف‌ها و پراكندگی‌ها. براى آن‌ها كه از بيمارى عشق به دنيا، وابستگى به ماديات و تسليم بى‌قيد و شرط در برابر شهوت‌ها،رنج مىبرند و نسخه شفابخشى است براى آن‌ها كه پردههاى ظلمانى شهوات، آن‌ها را از رسيدن به قرب پروردگار مانع شده است.
امام امیرمؤمنان‌علیه‌السلام در نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «از اين كتاب بزرگ آسمانى براى بيماری‌هاى خود شفا بخواهيد و براى حل مشكلات‌تان از آن يارى بطلبيد، چرا كه در اين كتاب درمان بزرگ‌ترين دردهاست: درد كفر، نفاق، گمراهى و ضلالت.»
و در جاى ديگر می‌فرمایند: «كتاب خدا را محكم بگيريد، زيرا رشتهاى است بسيار مستحكم، و نورى است آشكار، دارويى است شفابخش و پر بركت، و آب حياتى است كه عطش تشنگان حق را فرو مىنشاند. هر كس به آن تمسك جويد، او را حفظ مىكند و آن كس كه بدامنش چنگ زند نجاتش مىبخشد، انحراف در آن راه ندارد تا نياز به راست نمودن داشته باشد، و هرگز خطا نمىكند تا از خوانندگانش پوزش بطلبد، تكرارش موجب كهنگى و يا ناراحتى گوش نمىگردد (و هر قدر آن را بخوانند، شيرينتر و دل‌پذيرتر خواهد بود) كسى كه با قرآن سخن بگويد راست مىگويد و كسى كه به آن عمل كند گوى سبقت را از همگان مىبرد.»
اين تعبيرهاى رسا و گويا به خوبى ثابت مىكند كه قرآن نسخهاى است براى سامان بخشيدن به همه نابسامانىها، بهبودى فرد و جامعه از انواع بيماری‌هاى اخلاقى و اجتماعى.
بهترين دليل براى اثبات اين واقعيت، مقايسه وضع عرب جاهلى با تربيت شدگان مكتب پيامبرصلی‌الله‌علیه‌وآله در آغاز اسلام است، ديديم چگونه آن قوم خون‌خوار، جاهل و نادان با استفاده از اين نسخه‌ی شفابخش نه‌تنها درمان يافتند، بلكه آن‌چنان قوى و نيرومند شدند كه ابرقدرت‌هاى جبار جهان را به زانو در آوردند.
اين درست همان حقيقتى است كه مسلمانان امروز آن را از ياد بردهاند، و به اين حال و روزگار گرفتار گشتهاند.
تفرقه در ميان‌شان غوغا مىكند، غارت‌گران بر منابع‌شان مسلط شدهاند، سرنوشتشان به دست ديگران تعيين مىشود، و انواع وابستگی‌ها آن‌ها را به ضعف و زبونى و ذلت كشانده است.
اين است سرانجام كار كسانى كه نسخه‌ی شفابخش در خانههاشان باشد و براى شفاى دردهاى خود دست به‌سوى كسانى دراز كنند كه از آن‌ها بيمارترند! قرآن نه فقط شفا مىبخشد، بلكه بعد از بهبودى يعنى در دوران نقاهت بيماران را با پيام‌هاى گوناگونش تقويت مىكند چرا كه بعد از «شفا»، «رحمت» است.
منابع: قرآن / تفسیر نمونه.
سال شصتم.شماره2899