گپ کوتاه با «فرانک یاراحمدی»
کارشناس ارشد علوم و معارف اسلامی و معاون پرورشی مدرسه
مصاحبه گر :
مرضیه ولی حصاری
معاونت پرورشی در مدارس به‌طور دقیق چه وظیفه‌ای را بر عهده دارد؟
معاونت پرورشی یکی از ارکان اصلی مدرسه است و نقش حیاتی در تربیت همه‌جانبه و چندساحتی دانش‌آموزان دارد. وظایف معاون پرورشی به چند بخش اصلی تقسیم می‌شود، از جمله: برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت‌های تربیتی، توسعه مهارت‌های اجتماعی، سلامت و بهداشت روان، کشف استعدادهای دانش‌آموزان در زمینه‌های مختلف و نظارت بر فضای عمومی تربیتی مدرسه.
حیطه‌ی فعالیت‌های معاونت پرورشی بسیار گسترده است. در مجموع، معاونت پرورشی قلب تپنده فضای تربیتی مدرسه محسوب می‌شود و موفقیت آن در گرو همکاری تمام اعضای مدرسه و خانواده‌هاست.
گاهی والدین گله می‌کنند که مسئولین مدارس، علی‌الخصوص در برخی مدارس غیرانتفاعی و برخی مدارس دولتی، نه‌تنها در راستای امور دینی و روشنگری سیاسی گام برنمی‌دارند، بلکه عامدانه از انجام این امور طفره می‌روند. شما واقعیت میدان را چگونه تبیین می‌کنید؟
در یک نگاه کلی، برنامه رسمی آموزش‌وپرورش نه‌تنها بر این مبناست که روشنگری را وظیفه‌ی اصلی خود می‌داند، بلکه در سال‌های اخیر تلاش‌های خوبی برای تقویت و به‌روزرسانی آن انجام شده است. برنامه‌هایی مانند «طرح امین» با حضور هزاران طلبه در مدارس سراسر کشور و با هدف ترویج فرهنگ زندگی ایرانی ـ اسلامی فعال شده‌اند.
همچنین معاونان پرورشی موظف هستند مطابق با سند تحول بنیادین به تربیت دینی و سیاسی دانش‌آموزان بپردازند. فعالیت‌هایی مانند درج زنگ نماز در برنامه‌ی درسی دانش‌آموزان نیز در راستای همین مأموریت انجام شده است.
واقعیت این است که برخلاف تصور طفره رفتن مسئولان، این برنامه‌ها در سطح کلان در حال پیشبرد هستند؛ اما در اجرا با چالش‌هایی مواجه‌اند، از جمله واکنش یا مقاومت برخی از دانش‌آموزان، خانواده‌ها و یا تعداد معدودی از مدیران و کارکنان مدارس.
بنابراین، گاهی ممکن است این تصور ایجاد شود که برخی افراد در سطوح اجرایی، به دلایل مختلف از جمله ناامیدی از روش‌ها و میزان اثرگذاری یا ترس از واکنش‌ها، با جدیت لازم عمل نکنند.
برخی کارشناسان مدعی هستند نسل جدید در حال فاصله گرفتن از ارزش‌هاست. نظر شما در این مورد چیست؟
با بیان این موضوع به‌طور کلی مخالف هستم. هرچند دشمنان با تبلیغات گسترده سعی در القای این تفکر دارند و مطرح می‌کنند که دانش‌آموزان دیگر به هیچ ارزشی پایبند نیستند، اما واقعیت میدان چنین تصویری را تأیید نمی‌کند. برای مثال، شاهد بودیم که ۳۳۰ هزار دانش‌آموز در برنامه‌ی اعتکاف دانش‌آموزی شرکت کردند و بیشترین آمار شرکت‌کنندگان اعتکاف امسال را نوجوانان تشکیل دادند. این آمار نشان می‌دهد که برخلاف برخی فضاسازی‌ها، گرایش‌های معنوی در میان نسل جدید هم‌چنان زنده و پویاست.
البته باید بپذیریم که نوع بروز و ظهور دینداری در نسل امروز با گذشته متفاوت شده است. نسل جدید پرسش‌گرتر است، تمایل دارد باورهای خود را با تحقیق و انتخاب آگاهانه بپذیرد و کمتر به پذیرش صرفِ توصیه‌ها اکتفا می‌کند. این تغییر در سبک دینداری، به معنای فاصله گرفتن از اصل ارزش‌ها نیست، بلکه نشان‌دهنده‌ی تغییر در شیوه‌ی مواجهه با دین و مفاهیم اعتقادی است.جوانان امروز ممکن است سبک دینداری متفاوتی داشته باشند، اما در بزنگاه‌های معنوی، اجتماعی و حتی ملی، حضور و دغدغه‌مندی خود را نشان داده‌اند. علاقه به فعالیت‌های جهادی، مشارکت در برنامه‌های معنوی، حساسیت نسبت به مسائل انسانی و عدالت‌خواهانه، همگی نشانه‌هایی از زنده بودن روح ارزش‌مداری در میان آنان است.
آیا مدرسه و آموزش‌وپرورش به‌عنوان اولین پل ارتباطی مستقیم میان کودکان و نوجوانان در انتقال باورهای دینی و انقلابی موفق بوده است؟
مدرسه اولین گام کودک برای ورود به جامعه‌ای بزرگ‌تر و پیچیده‌تر از خانواده است. دانش‌آموزان حدود ۱۲ سال از عمر خود را در مدرسه می‌گذرانند و این دوران طولانی و حساس، فرصتی بی‌نظیر برای شکل‌دهی به شخصیت و باورها ایجاد می‌کند.
البته تحقق این رسالت با موانعی روبروست. چالش‌های تربیت دینی در نظام آموزشگاهی مشهود است. مثل ضعف در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی؛ به‌گونه‌ای که اهداف تربیتی گاهی با نیازهای واقعی و روز نوجوانان تطابق ندارند، در حالی که در این زمینه باید نیازسنجی دقیق و تطابق با تغییرات جامعه و نسل جوان مدنظر کارشناسان قرار گیرد.
مدرسه و آموزش‌وپرورش پتانسیل بالایی برای ایفای نقش به‌عنوان اولین و مؤثرترین پل ارتباطی دارد، اما در عمل این پل با خلأها و ناترازی‌های جدی مواجه است. موفقیت این نهاد زمانی حاصل می‌شود که بتواند اهداف و برنامه‌های خود را با نیازهای واقعی نسل جدید تطبیق دهد. معلمان را به دانش روز و توانایی‌های لازم برای پاسخگویی به شبهات مجهز کند و با درک درست از
فضای مجازی، از آن به‌عنوان فرصتی برای تربیت دینی استفاده کند، نه اینکه صرفاً آن را تهدید بداند.
در اغتشاشات اخیر بسیاری از دستگیرشدگان در بازه سنی نوجوانان قرار داشتند. به نظر شما در این مسئله کم‌کاری مسئولین فرهنگی مشهود نیست؟
بخشی از نقدها متوجه نظام آموزشی و پرورشی کشور، به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین نهادهای فرهنگی، است.
در اینکه برخی از جوانان و نسل جدید از حقیقت استبدادی بودن حکومت پهلوی مطلع نیستند و متأثر از تبلیغات رسانه‌های معاند، آن دوران را دوران شکوفایی و توسعه‌ی ایران می‌دانند، قطعاً ما مقصر بوده‌ایم؛ زیرا تولید محتوای فرهنگی و ارزشی قوی نداشته‌ایم.
این ضعف‌ها و کم‌کاری‌ها عمدتاً در حوزه‌های مختلفی خود را نشان داده است. مثل ناتوانی در برقراری ارتباط مؤثر با نسل جدید و پاسخگویی به شبهات آن‌ها، ضعف در تولید محتوای جذاب، دقیق و مستند برای انتقال تجربیات تاریخی و دستاوردهای انقلاب اسلامی، کاستی‌های نظام آموزش رسمی (آموزش‌وپرورش) در تربیت نسلی آگاه، قانون‌مدار و مسلط به مهارت‌های زندگی اجتماعی.
کم‌کاری فرهنگی زمانی رخ می‌دهد که نوجوان در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی با انبوهی از روایت‌های رقیب ـ که عمدتاً جذاب و هیجان‌انگیز هستند ـ مواجه می‌شود؛ روایت‌هایی که به نیازهای هویتی او پاسخ می‌دهند.
اگر نظام فرهنگی ما نتواند روایتی جذاب و قانع‌کننده از مسائل و شبهات مختلف ذهنی ارائه دهد، خلأ ایجادشده توسط دیگران پر خواهد شد.
متأسفانه نظام آموزشی و فرهنگی ما در حال حاضر هنوز مبتنی بر مدل پخش یک‌طرفه پیام (متکلم وحده) عمل می‌کند، در حالی که نسل نوجوان در فضایی رشد کرده که تعامل و گفتگو بخشی از ذات آن است.
تا زمانی که این شیوه ارتباطی تغییر نکند و نهادهای فرهنگی به وجود تسهیل‌گر و گوش شنوای نوجوانان و جوانان تبدیل نشوند، شکاف میان نسل جدید و نظام فرهنگی نه‌تنها پر نخواهد شد، بلکه عمیق‌تر نیز خواهد شد.
سال شصتم.شماره2940