از گوشه و کنار تاریخ
اولین مجله‌ی رنگی تهران
اولین مجله‌ی رنگی تهران
مجله‌ی «بلدیه» که در سال ۱۳۰۱ بهعنوان نخستین نشریه‌ی رنگی پایتخت در عمارت شهرداری تهران منتشر شد، سال‌هاست بهعنوان معتبرترین منبع پژوهشی برای شناخت تاریخ و مدیریت شهری تهران در دهه‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ شناخته می‌شود.
انتشار مجله و روزنامه در تهران از سال۱۳۰۰ شمسی با انتشار روزنامه‌هایی که صفحات چاپی و گراوورهای رنگی داشت اوج گرفت که یکی از این روزنامه‌ها «بلدیه» بود. حمید ناصری، پژوهش‌گر تاریخ بلدیه در این باره به همشهری می‌گوید:
«روزنامه بلدیه در اوج انقلاب مشروطه و هنگام تصویب قانون بلدیه در سال ۱۲۸۶ شمسی منتشر شد و مدیریت آن به عهده‌ی مرتضی موسوی و میرزا ابوالقاسم همدانی بود. این روزنامه ابتدا 8 صفحه داشت و فقط 17 شماره دوام آورد. بعد از تعطیلی روزنامه بلدیه، در سال ۱۳۰۱ و از طرف اداره‌ی بلدیه‌ی تهران، مجله‌ای با همین نام منتشر شد که هنوز برای بسیاری از پژوهش‌گران منبع اطلاعاتی قابل اعتنایی به حساب می‌آید.»
مجله‌ی «بلدیه» در عمارت بلدیه در حوالی میدان سپه قدیم و امام خمینی‌ره فعلی منتشر می‌شد و آرام‌آرام به ارگان رسمی مدیران شهری تهران تبدیل شد. مطالب این نشریه حاوی اخبار انجمن‌های بلدیه، مقالات تاریخی ـ اجتماعی و خبرهای روز بلدیه تهران بود که با جلد رنگی و گراوورهایی از فضای شهری تهران در چاپخانه فردوسی به چاپ می‌رسید.
مجله‌ی «بلدیه» در ۱۰۰ صفحه منتشر می‌شد و عنوان نخستین مجله‌ی رنگی پایتخت را یدک می‌کشید. جالب است که ۷۰ سال بعد و در آذر سال ۱۳۷۱ روزنامه همشهری بهعنوان نخستین روزنامه‌ی تمام‌رنگی در تهران منتشر شد و این نقطه‌ی مشترک بلدیه از نسل نخست روزنامه‌های تهران و همشهری به عنوان نماینده نسل جدید نشریات پایتخت به شمار می‌رود.
تهدید ایران به حمله‌ی اتمی بعد از ملی شدن صنعت نفت!
در «تهران مصور» به تاریخ مهرِ ۱۳۳۱ یعنی بعد از ملی شدن صنعت نفت ایران تهدید به بمباران اتمی شده است. در این صفحه از مجله آمده است:
پس از آزمایش نخستین بمب اتمی انگلیس در جزیره‌ی مونت بلو، تبلیغات وسیعی از طرف روزنامه‌ها و محافل انگلیسی درباره‌ی قدرت و شدت انفجار این بمب اتمی انتشار یافت.
در یکی از کنفرانس‌هایی که به این مناسبت در لندن تشکیل شد؛ کاپیتان جيمز دانکن؛ رئیس حزب لیبرال ملی و نمایندۀ پارلمان انگلیس اظهار داشت: «به نظر من این بمب باید علیه دولت‌هایی که دشمن امپراطوری و دموکراسی غرب هستند مورد استفاده قرار گیرد و برای انجام این منظور بجاست که ایران صحنه‌ی انفجار نخستین بمب اتمی بعد از جنگ باشد!»
قابل توجه برخی که فکر می‌کنن بحث حمله‌ی اتمی علیه کشورمان، مختص این روزها باشد ولی این سند نشان می‌دهد که این‌طور نیست!
وقتی موضوع ملی شدن صنعت نفت و استقلال کشور در این زمینه بالا گرفت حاکمیت انگلیس این حق رو برنتافت و مقامات این کشور رسماً از بمباران اتمی سخن گفتند.
«ارنست اورسل» و لوطی‌ها
لوطی‌ها در قدیم کسانی بودند که زندگی عادی نداشتند. برخی بر مرام جوان‌مردی زندگی می‌کردند، از سواد و معلومات بی‌بهره بودند ولی به ارزش‌های اخلاقی، اصول مروت و جوان‌مردی پای بند بودند. و گروهی دیگراز لوطی‌ها بر اساس ظلم روزگار می‌گذراندند. گروهی اهل مروت، مدارا و بخشش بودند و مدافع و امین مردم بودند و گروهی دیگر که فقط از لوطی نامش را یدک می‌کشیدند و به انواع و اقسام اوباش‌گری می‌پرداختند و نزد مردم به الوات و جاهل مشهور بودند.
«ارنست اورسل» بلژیکی درباره‌ی لوطی‌های رجزخوان که جزو اوباش دوران قاجار بودند و از مرام لوطی‌گری بویی نبرده بودند، چنین نوشته است: «لوطی یعنی مردمی که هیچ نوع شغل مشخص و پایداری ندارد فقط گاه‌گاهی به چند مورد پیشه کم و بیش مجاز مشغول می‌شود مانند تردستی، دلالی، چشم‌بندی... لوطی در کلاهبرداری بسیار ماهر است. حتی گاهی باج‌بگیر و زورگوی حرفه‌ای است...
لوطی‌ها بیشتر مواقع در بازار پرسه می‌زنند و از مشتری‌های دائمی میخانه‌های پنهانی هستند، دارای زندگی پر ماجرایی‌اند. و رفته‌رفته بی‌قید، جسور و گستاخ می‌شوند. به‌خاطر هیچ و پوچ... گاهی حتی به دلخوشی دعوا کردن به جان هم می‌افتند. گاهی هم یک لوطی برای کسب شهرت با قمه یا طپانچه به فراشان حکومت (مأموران حکومت) حمله می‌کند.»
معمای ۹۹۹ کاروانسرا
کاروانسراهای شاه‌عباسی که روزگاری نماد شکوه و نظم معماری صفویه بودند، چگونه به مخوف‌ترین توقفگاه‌های ایران تبدیل شدند؟
کاروانسرا همان‌طور که از نامش برمی‌آید محل اطراق مسافران، گاری‌های پستی، کالسکه، درشکه و دلیجان بوده است که نام دیگرش شاه‌عباسی است.
این کاروان‌سراها از دو محوطه‌ی معمور و محصور تشکیل شده بود، شامل دو حیاط و اتاق‌هایی که در اطراف هر یک از آن‌ها ساخته شده بود و اصطبل، مال‌بند، آخور و آب‌انبار و دیگر امکاناتی که بلاعوض در اختیار مسافر قرار می‌گرفت. حیاط جلوی آن محل سکونت مسافر و حیاط عقب برای جا دادن دواب و استراحت سورچی و مهم‌تر که اصطبل زمستانی، انبار توشه و علیق نیز در آن ساخته شده بود. اضافه بر آخورهای سردستی که در هر حیاط اطراف تختگاهی‌های آن که در وسط هر یک بالا آمده بود منظور شده بود.
نهصدونودونه زیادتر از هزار است!
درباره‌ی این کاروان‌سراها گفته‌اند: «شاه‌عباس دستور ساختن نهصد و نود و نه بنا از آن‌ها را می‌دهد و چون اجازه‌ی یکی دیگر می‌طلبند که آن را به هزار عدد برسانند، می‌گوید اگر ساختن آن یک برای بزرگ نشان دادن رقم است، نهصد و نود و نه از آن‌جا که دهان‌پرکن‌تر می‌باشد به‌مراتب زیادتر به نظر می‌آید.»
شاید باورتون نشه اما این تصویری از ذخیره کردن 4 گیگابایت اطلاعاته در سال ۱۹۵۹
عکس جذاب از دانشجویان پزشکی قدی در حال کالبدشناسی در متن زیر عکس آمده است: «چند نفر شاگرد طب در دارالفنون»
سال شصت ویکم.شماره2967