نقد و تحلیل فیلم منظره‌ی رنگ‌پریده‌ی تپه‌ها (A Pale View of Hills)
خلاصه داستان اثر اتسوکو یکی از بازماندگان بمباران ناگازاکی ژاپن است که بعد از جنگ به انگلستان مهاجرت کرده است. حالا دختر کوچکش می‌خواهد راوی داستان زندگی او پس از جنگ باشد.
نویسنده :
ماه منیر داستانپور
درباره‌ی اثر
منظره‌ی رنگ‌پریده‌ی تپه‌ها، فیلمی درام و محصول سال 2025 ژاپن است که توسط کی ایشیکاوا کارگردانی و بر اساس رمانی به همین نام نوشته‌ی کازوئو ایشیگورو ساخته شده است.
فیلم «منظره‌ی رنگ‌پریده‌ی تپه‌ها» داستان زندگی زنی به نام اتسوکو، یکی از بازماندگان بمباران هسته‌ای ناگازاکی ژاپن توسط آمریکا در جریان جنگ جهانی دوم است. زنی که چند سال پس از جنگ با مردی آمریکایی ازدواج کرده و همراه دخترش به انگلستان مهاجرت می‌کند. زمان حال داستان 1980 است و خاطره‌ای که او در این فیلم برای دخترش بیان می‌کند به سال 1950 برمی‌گردد. مخاطب در این فیلم همراه با اتسوکو دائم در حال رفت‌وآمد بین این دو زمان است. اما به‌خاطر روانی و سادگی روایت، بیننده گیج نشده و به خوبی می‌تواند با راوی همراه شود. اما آنچه اهمیت دارد، دیدگاه راوی در بیان مهم‌ترین اتفاق در آن زمان یعنی بمباران هسته‌ای هیروشیما و ناگازاکی ژاپن توسط آمریکا است. اتسوکو به تبع بینش نویسنده و کارگردان اثر، ماجرا را به نحوی آمریکایی پسند تعریف می‌کند.
ماجرای بمباران هسته‌ای هیروشیما و ناگازاکی چه بود؟
در 6 و 9 اوت سال 1945 آمریکا دو شهر هیروشیما و ناگازاکی ژاپن را بمباران هسته‌ای کرد. این دو عملیات به دستور هری ترومن، رئیس‌جمهور وقت آمریکا علیه ژاپن در جنگی موسوم به جنگ اقیانوس آرام که بخش پایانی جنگ دوم جهانی بود، رخ داد. در این دو بمباران 220 هزار نفر کشته شدند که بیشتر آنان شهروندان غیرنظامی این دو شهر بودند. بیش از 100 هزار نفر از آن‌ها بلافاصله در هنگام بمباران کشته شدند و باقی تا پایان سال 1945 بر اثر تأثیرات مخرب تشعشعات رادیواکتیو جان باختند. اما چرا این فاجعه رخ داد؟ آمریکا و متفقین در طی سال‌های جنگ دوم جهانی ضرر و تلفات زیادی را تجربه کرده بودند و باید به نحوی جنگ را پایان می‌دادند. اما ژاپن علیرغم ضرر و زیان، یک ویژگی خاص داشت. سربازان ژاپنی از مرگ هراسی نداشتند و تا آخرین قطره‌ی خون می‌جنگیدند؛ پس شکست دادن آن‌ها برای آمریکا نه امری محال، اما سخن به نظر می‌آمد. پس برای سرکوب وطن‌پرستی حتی در اقشار آینده‌ی ژاپن و بی‌خطر کردن آن‌ها، آمریکا تصمیم گرفت از دو بمب اتمی در هیروشیما و ناگازاکی استفاده کند تا جنگ پایان یابد.
روایت آمریکایی پسند فیلم
نام منظره‌ی رنگ‌پریده‌ی تپه‌ها شاید بهترین توصیف در مورد حال و هوای فیلم یا نوع روایت داستان باشد. در واقع این یک فاجعه‌ی بزرگ انسانیست. اما آمریکایی‌ها قصد دارند این بمباران هولناک و از بین رفتن هزاران انسان و نابودی زندگی چند نسل در ژاپن را تحت تأثیر آن اتفاق یک اشتباه از سوی خودِ ژاپن نشان دهند. شخصیت زن فیلم پس از مهاجرت به کلی تغییر تفکر و هویت داده و حتی سر میز غذایش اثری از هویت ژاپنی او وجود ندارد. اتسوکو برای دختر کوچکش که دو رگه‌ی آمریکایی ـ ژاپنیست و در انگلستان به دنیا آمده، پای چوپان می‌پزد؛ نه یک غذای ژاپنی! پای چوپان یا شپردز پای غذایی است که در اواخر سده‌ی ۱۷۰۰ و اوایل سده‌ی ۱۸۰۰ میلادی در انگلیس بوجود آمد. نه اینکه او هویت خود را فراموش کرده باشد؛ اما بدتر از آن او از هویت ژاپنی خود شرمگین است. به همین دلیل حتی از واقعیت خود نیز فرار می‌کند و داستان زندگی‌اش را به شکلی دروغین برای دخترش تعریف می‌کند.
شخصیت اتسوکو و فرارش از آنچه در حقیقت واقع شده است
اتسوکو مادر دو دختر به نام‌های کیکو و نیکی است. او ادعا می‌کند در گذشته معلم موسیقی بوده و برای اینکه فرزندش کیکو بتواند زندگی بهتری داشته باشد و رشد کند، پس از آشنایی با پدر نیکی به انگلستان مهاجرت کرده است. اما هیچ‌وقت از اینکه چطور از همسر ژاپنی‌اش جدا شده یا همسرش مرده است حرفی نمی‌زند. نیکی که برای تهیه‌ی گزارش از زندگی مادرش به‌عنوان یکی از بازماندگان بمباران هسته‌ای ناگازاکی به دیدار او آمده، داستان مادرش را با عکس‌ها، مدارک و وسایلی که او به عنوان بخشی از خاطراتش همراه خود آورده، انطباق می‌دهد و به دروغ و پنهان کاری مادرش پی می‌برد. اینجاست که شخصیت حقیقی اتسوکو از پرده بیرون می‌افتد.
اتسوکو در واقع زنی بی‌خانمان بوده که در کلبه‌ای چوبی و متروک در کرانه‌ی رودخانه زندگی می‌کند. او و دخترش کیکو از بمباران نجات یافته‌اند اما زخم‌هایی که بر اثر بمباران روی بدنشان ایجاد شده، قابل رؤیت است. اتسوکو از نوجوانی آرزو داشته به آمریکا مهاجرت کند و ستاره‌ی سینما شود و به همین خاطر زبان انگلیسی را به‌صورت خودآموز یادگرفته است. غرب‌زدگی و خودباختگی او تا بدانجا رسیده که با یک افسر آمریکایی دوستی برقرار کرده و بعدها با او ازدواج می‌کند و همراه با او به انگلیس مهاجرت می‌کند. او منفور جامعه‌ی ژاپن بوده و با وجود آسیب‌دیدگی خودش و دخترش در بمباران، همچنان دوست‌دار دشمن است. برعکس از هم‌وطنان خودش بیزار است و با زنان اروپایی و آمریکایی دوستی می‌کند.
دیالوگ ماندگار فیلم و پاشنه آشیل شخصیت اتسوکو:
در بخش‌های مختلفی که اتسوکو خاطراتش را برای دخترش نقل می‌کند و تمام قسمت‌های مربوط به خودش را به شخصیتی خیالی به نام ساچیکو نسبت می‌دهد؛ یک دیالوگ بارها تکرار می‌شود. ساچیکو به اتسوکو می‌گوید: «فرزندت را بهانه‌ی خواسته‌هایت قرار نده!»
در واقع این ندای وجدان اتسوکو است و این امر جایی ثابت می‌شود که از دید ساچیکو زنی سیاه‌پوش را در خیابان و بیرون تراموا می‌بینیم که به او خیره شده و بعدها در می‌یابیم که این اتسوکوی سالمند است که به خاطرات او در جوانی نفوذ کرده است.
واقعیت همین است. اتسوکوی واقعی یا همان ساچیکوی خیالی، فرزندش را بهانه‌ی رسیدن به خواسته‌هایش کرده است. اتسوکو آرزو دارد مشهور شود، ولی در درجه‌ی اول امکان مالی مهاجرت به آمریکا را ندارد. در درجه‌ی دوم زمان مناسب برای این کار را از دست داده است. او دیگر چندان جوان نیست و نیز از اثرات روی خودش نیز در هراس است. پس فرزندش را بهانه می‌کند. به همین سبب است که وجدانش در قالب ساچیکو دائم به او هشدار می‌دهد از فرزندش پلی برای رسیدن به خواسته‌هایش نسازد. چون در گذشته این کار را کرده است و حالا کیکو یا همان فرزندی که تحت تأثیر تشعشات ناشی از انفجار بمب اتم واقع شده است، خودکشی کرده است و زشتی تصمیم او را به رخش کشیده است.
اتسوکو به بهانه‌ی اینکه دخترش به جایی برسد، با افسر آمریکایی طرح دوستی ریخته و با او ازدواج می‌کند تا از ژاپن برود و آینده‌ای بهتر برای کیکو و در واقع خودش بسازد. کیکو در زندگی جدیدش در رشته‌ی موسیقی تحصیل می‌کند و تمام خواسته‌های مادرش را جامه‌ی عمل می‌پوشاند ولی او در این زندگی چیزی جز پوچی نمی‌یابد. پس دست به خودکشی زده و از شر چنین حیاتی خود را آزاد می‌کند. این کنایه به نسل جدید ژاپن در برابر نسل قبلیست.
نسل جدید ژاپن، آمریکا را مقصر بمباران هیروشیما و ناگازاکی نمی‌داند
در بخش از فیلم مرد جوانی را می‌بینیم که به استاد پیر خود اعتراض می‌کند و به او می‌گوید آنچه استادان دانشگاه از قدرت ژاپن توصیف می‌کردند ؛ در واقع یک دروغ بزرگ بوده که با انفجار بمب اتم بر باد رفته است و در واقع چیزی جز پیراهن امپراطور نبوده!
این بخش در برابر آنچه از سرنوشت کیکو می‌بینیم، نمایان‌گر دیدگاه نسل جدید ژاپن است. آن‌ها کشتگان هیروشیما و ناگازاکی را قربانیان زیاده‌خواهی و تصورات اشتباه دولت‌مردان ژاپنی می‌دانند نه افرادی که بر اثر تصمیمات وحشیانه‌ی جنایت‌کاران آمریکایی از دست رفته‌اند. آن‌ها عقیده دارند آمریکا با انفجار بمب اتم در واقع به پایان جنگی نافرجام کمک کرده است. این تأثیر سال‌ها نفوذ آمریکا در ژاپن است. نفوذی که ذهن نسل جدید را آن‌طور برنامه‌ریزی کرده که خودش طبق معمول به شکلی هالیوودی قهرمان جلوه کند نه قاتل.
دروغی به سبک تصویر
اگر شرایط مردم، تخریب شهرها و اوضاع فرزندان به دنیا آمده پس از انفجار بمب هسته‌ای در ژاپن را مطالعه کنیم به آماری هولناک می‌رسیم. در جنگ جهانی دوم 64 شهر ژاپن قبل از این بمباران هسته‌ای به کلی تخریب شدند و بمباران به غیر از 220 هزار کشته، آمار بالایی از فرزندان نارس، تغییر شکل یافته و بیماران سرطانی یا بیمارانی با دردهای ناشناخته را روی دست ژاپن گذاشت. اما در این فیلم زنان و فرزندان که مهم‌ترین قربانیان جنگ هستند؛ به‌راحتی و بدون دغدغه در حال زندگی‌اند؛ جسم و روح‌شان سالم است و لباس‌هایی رنگارنگ و زیبا به تن دارند. حتی کسانی که در معرض تشعشع بوده‌اند نیز فرزندانی سالم به دنیا می‌آورند! چیزی که در واقع بسیار متفاوت است و نمی‌توان آن را امری غیر از نفوذ آمریکا حتی در تصویر دانست.
سال شصت ویکم.شماره2967