کلاه مخملی‌های خیالی

عروسک زشت
نامش «ترول» است. شاید ریشه اصلی‌تر این نقاب بر می‌گردد به همان عروسک زشت و بامزه‌ای که ریز و درشتش حدود 20 سال پیش میان نوجوانان ایرانی دست به دست شد. عروسکی به نام «ترول» که به خاطر قیافه متفاوتش که بیشتر شبیه اجنه بود، مورد استقبال جوانان قرار گرفت تا به عنوان دکور اتاق‌ها یا آویز دسته کلیدهایشان از آن استفاده کنند. یک عروسک بدقیافه اما دوست‌داشتنی با موهای شیطانی کرپه شده و رو به بالا! شاید به همین خاطر به شکلک‌های عجیب و هنجارشکن فضاهای مجازی هم «ترول» می‌گویند. 
 
«ترول» یعنی چه؟
این کلمه از زبان فرانسه وام گرفته شده که معنای اصلی آن به دنبال خود کشیدن و به ‌این سو و آن سو بردن دیگران است. در زبان انگلیسی به روشی از ماهی‌گیری گفته می‌شود که ماهی‌گیر در قایق در حال حرکت، طعمه‌ای را در آب بیندازد و برای به دام انداختن ماهی‌ها آن را آرام آرام حرکت دهد.
البته خارج از حوزه اینترنت، استفاده از واژه ترول به سال 1972 و حضور آمریکا در ویتنام، بر می‌گردد. آن زمان به عملیات نمایشی نظامی که برای تحریک دشمن و به واکنش درآوردن او انجام می‌شد ترول می‌گفتند. 
آغاز به کار جدی ترول
ترول‌ها برای اولین بار در سال 1992 با خلاقیت یک گروه مجازی آن ور آبی به نام «یوزنت» و در بلاد خارجه، در صفحه‌های اینترنت ظاهر شدند که هدف‌شان سر به سر گذاشتن آدم‌ها و دست انداختن بقیه اعضای گروه بود. با گذشت زمان، سر و شکل این موجودات خبیث تغییر کرد و عده زیادی را دست به کار طراحی آن‌ها با سوژه‌های مختلف کرد، تا به امروز برسد که از کوچک‌ترین نوستالژی‌های کودکی تا اتفاقات مهم سیاسی و اجتماعی تبدیل به ترول می‌شود. البته در این رابطه کاربران همیشه منتظر و موج‌سوارهای مجازی ایرانی هم دست به کار شدند تا این پدیده را تا حدودی ایرانیزه کنند و به خصوص با ساختن کمیک استریپ‌های کوتاه، فضاهای دانش‌آموزی، خانوادگی به خصوص ماجراهای پدر ـ پسری یا فضاهای دخترانه را به چالش بکشند.
در ابتدای کار، بار منفی این شخصیت مجازی کم بود و تنها به محدوده شوخی و خنده ختم می‌شد. مثلا طنز و یادآوری عادات و خاطرات گذشته و در نهایت تحویل لبخندی خبیثانه به شما سیر تا پیاز ترول‌ها بود. اما کم‌کم نحوه استفاده از این صورتک، شکل دیگری به خود گرفت و ترول هم مثل هر موجود آسیب‌پذیر دیگری که در فضای مجازی قد و قواره می‌کشد، دستخوش ناملایمات روزگار شد و به ‌ابزاری برای اهانت و تهدید تبدیل گشت.
این روزها گاه شاهدیم که ترول به ‌انواع اصطلاحات زننده و ناخوشایند ضمیمه می‌شود تا به شکلی جدی از ادامه بحث کاربران یک گروه جلوگیری کند یا حتی به عنوان یک پارازیت جدی، عملکرد خبررسانی را به شکلی زننده و توهین‌آمیز، تخریب کند.شاید تصورمان این باشد که هجو کردن گفتگوها یا اخبار مجازی تنها یک بازی از سر شیطنت است اما کارشناسان در این رابطه نظر دیگری دارند. روزی، روزگاری نه چندان دور، سه استاد دانشگاهی در کانادا، دست به کار شدند و تحقیقی را برای بررسی شخصیت افراد ترول‌ساز انجام دادند. آن‌ها قالب‌های رفتاری این افراد را که از آزار مردم به صورت آن لاین لذت می‌برند، موشکافی کردند و بررسی کردند که آیا در این افراد صفات شخصیتی وجود دارد که نشان‌دهنده فریبکاری، خودشیفتگی، شقاوت و علاقه به سوءاستفاده، آزار حتی شکنجه روحی دیگران باشد.
نتیجه این تحقیق جالب بود. اینکه ارتباط بین ترول کردن و سادیسم نسبت به صفات دیگر قوی‌تر است. به زبان ساده می‌توان گفت بعضی از افراد از مشاجره، جدل، و موی دماغ دیگران شدن لذت می‌برند. سادیسمی‌ها و ترول‌ها هر دو از اذیت کردن دیگران احساس شعف می‌کنند. برای پیاده کردن این تحقیق، از 418 نفر با متوسط سنی 29 سال دعوت شد تا پرسش‌نامه‌ای را به صورت آن‌لاین پر کنند. برای مثال افراد باید نظر خود را نسبت به جمله: «آزار دادن مردم هیجان انگیز است.» با دادن نمره‌ای از 1 تا 5 ابراز می‌کردند. (5 نشان‌دهنده بسیار موافقم و 1 نشان‌دهنده به شدت مخالفم)
در این تحقیق ارتباط بین کثرت کامنت‌گذاری و شدت علاقه به ترول کردن بسیار زیاد دیده شد. پیش‌تر نیز ثابت شده بود استفاده بی‌اندازه از تکنولوژی به رفتار ضداجتماعی مرتبط است و این نتیجه جدید آن را تأیید می‌کند. 
پر واضح است که اینترنت فرصت بی‌نظیری برای گمنامی است و مردم‌آزارها به راحتی می‌توانند بین خود و مسئولیت اعمالی که آنلاین انجام می‌دهند، فاصله بیندازند.
افراد سادیسمی می‌خواهند تفریح کنند و اینترنت زمین بازی آن‌هاست. دو بررسی منتشرشده در سال 2013 و 2014 نشان دادند افرادی که به عنوان ترول شناخته می‌شوند، به سادیسم و ویژگی‌های شخصیتی تیره متمایلند. این ویژگی‌ها 3 صفت اصلی شخصیتی را در بر می‌گیرد: خودشیفتگی، ماکیاولیانیسم و اختلالات فکری و روانی. استفاده از اصطلاح تیره نشان می‌دهد که این صفات بدخواهانه هستند.
حالا بد نیست شما هم کمی از فعالیت‌های مجازی خودتان را، به خصوص در شبکه‌های اجتماعی زیرذره بین قرار دهید و میزان ترول کردن دیگران را توسط خودتان بررسی کنید. ببینید چقدر از این تمایل برای هجو کردن دیگران فاصله دارید؟

این داستان واقعی است

یک بعدازظهر بهاری در سال 2006، به دلایلی نامعلوم که معمولا در جوامع غربی خیلی هم غریب و دور از ذهن نیست و حکایات آن را مکررا از اخبار می‌شنویم، «میشل هندرسون»، نوجوانی کلاس هفتمی در مدرسه روچستر از ایالت مینسوتا وارد اتاق پدر و مادرش شد، اسلحه کالیبر 22 را از کمدشان بلند کرد و آن را روی شقیقه‌اش گذاشت و شلیک کرد. صبح روز بعد تمام مدرسه در سالن ورزش برای عزاداری گرد هم آمدند. هم‌کلاسی‌هایش یک مراسم یادبود مجازی در فضای MySpace راه انداختند و آن را با خاطراتی که از او داشتند، مزین کردند. یکی نوشت که «میشل»، قهرمانی بود که با شلیک گلوله ما را پشت سر گذاشت. خدا می‌داند که ما دلمان می‌خواست زمان به عقب برگردد و ما حرفمان را پس بگیریم... یکی دیگر بریده‌ای از روزنامه‌ای را که آگهی ترحیمش در آن چاپ شده بود، به یک سایت معروف ویژه آگهی‌های ترحیم و تسلیت، ایمیل کرد؛ این آگهی ترحیم منتشر شده در این وب‌سایت، مورد توجه وب‌گاه معروف دیگری به نام  (b) قرار گرفت. این وبگاه، محلی بود برای خرابکاری‌های اینترنتی، برای اشتراک‌گذاری تصاویر که کاربران ناشناس با اسم کاربری «anonymous» در آن حضور دارند و به خاطر حمله‌های اینترنتی و تهدید و توهین به بقیه کاربران در سایت‌های مختلف، «ترول» خوانده می‌شوند.
در این اتفاق شوم، یک موضوع در مورد «میشل هندرسون» به چشم دار و دسته بی‌اخلاق (b) خنده‌دار آمد و مورد دستاویز و شوخی قرار گرفت. بیش از همه، آن‌ها از ذکر این جمله کاملا عادی و معمولی که «آی‌پاد میشل نیز گم شده» در صفحه شخصی او خوششان آمد و شروع کردند به شوخی‌های مضحک با این موضوع که «میشل» به خاطر گم شدن یک آی‌پاد خودکشی کرده است! موج اینترنتی «یک قهرمان» ایجاد شد. در عرض چند ساعت تعداد انبوهی از کاربران ناشناس مشغول ساختن جوک از مرگ تراژدیک «میشل» شدند. یک نفر صفحه «هندرسون» را هک کرد و از چهره او یک زامبی درست کرد. 
یکی روی قبر «هندرسون» یک آی‌پاد گذاشت، عکس گرفت و آن را روی سایت (b) گذاشت، عکس سر «هندرسون» روی آی‌پادها گذاشته شد. یک آگهی ترحیم جدید برای «هندرسون» روی یوتیوب گذاشته شد که در کنار عکس متوفی، یک آی‌پاد شکسته هم قرار داشت. این همه شوخی‌های لوس کم بود، مزاحمت برای والدین میشل هم به ‌آن اضافه شد. تلفن خانه «هندرسون» دائم زنگ می‌خورد. 
پدر «میشل» به یاد می‌آورد اکثر نوجوانانی که پشت تلفن  آرامش او را با شوخی‌های آزاردهنده به هم می‌زدند، «سلام، میشل هستم از قبرستان زنگ می‌زنم.»، «سلام من آی‌پاد میشل را پیدا کردم.»، «من روح میشل هستم، در ورودی بسته است، می‌شه لطفا بیاین پایین و در را باز کنید؟» این تماس‌ها تا یک سال و نیم ادامه داشت و خانواده «میشل هندرسون» را بیش از پیش آزرده کرد. بی‌اخلاقی‌هایی که کمتر از افراد عادی و بااخلاق سر می‌زند و معمولا مربوط به قشرهای ناهنجار جامعه است. اتفاقاتی که متأسفانه میان کاربران ایرانی هم رواج یافته تا از هر اتفاق تلخی، یک فاجعه اجتماعی بسازند

سال پنجاهم.شماره2486