در «حیات طیبه»، خط روایت مهم است

ایده‌ی نوشتن روایت با چه هدفی شکل گرفت و از ابتدا چه مسیری را دنبال کرد؟

ما چند ماهی بود که برای فعالیت در اینستاگرام با بانوان کار می‌کردیم و به آن‌ها آموزش می‌دادیم که چگونه تولید محتوا کنند. یکی از مواردی که آموزش می‌دادیم، نویسندگی بود. متوجه شدیم نوشتن، ساده‌ترین ابزاری است که می‌توان با آن یک تجربه را منتقل کرد. طبق مشورتی که با دوستان شورا داشتیم، به این نتیجه رسیدیم که باید مهارت نوشتن را در افراد تقویت کنیم؛ زیرا اساس هر اثر و محتوایی می‌تواند نوشتن باشد. حتی تولید یک ویدئو نیز به ایده و پشتوانه‌ی محتوایی نیاز دارد.
با توجه به فیلتر شدن اینستاگرام و اینکه می‌خواستیم فعالیت خود را در پیام‌رسان‌های داخلی، ادامه دهیم، به این نتیجه رسیدیم که نوشتن روایت به شیوه‌ی داستانی می‌تواند هم برای نویسنده جذاب باشد و هم مخاطب را با خود همراه کند تا تجربه‌ی او را دنبال کند. از آنجا که هدف ما تمرکز بر تجربه‌های مرتبط با سبک زندگی اسلامی بود، به این نتیجه رسیدیم که روایت، بهترین مدل نوشتن برای این هدف است.
اگر روی داستان کار می‌کردیم مخاطب نمی‌توانست ارتباط لازم را با آن برقرار کند و خودش را جای شخصیت‌ها بگذارد؛ زیرا می‌دانست با یک اثر تخیلی مواجه است. اگر هم به سراغ یادداشت‌های تحلیلی یا متن‌هایی غیر از روایت و داستان می‌رفتیم، به‌دلیل نداشتن ساختار داستان‌گونه، نمی‌توانستیم همه مدل مخاطب را با خود همراه کنیم.
پس بهترین مدل نوشتن برای انتقال سبک زندگی، روایت بود؛ یعنی انتقال تجربه‌هایی از یک سبک زندگی اسلامی. ما نام آن را «حیات طیبه» گذاشته بودیم؛ یعنی تجربه‌ها و روایت‌هایی از زندگی که مصداق حیات طیبه باشند و به شکلی نوشته شوند که مخاطب احساس کند «می‌خواهم این‌گونه زندگی کنم.»

فعالیت شما ابتدا با تمرکز بر فضای مجازی بود؛ چه شد که به‌سمت آموزش روایت‌نویسی رفتید؟

فضای مجازی، اساساً بر نوشتن استوار است؛ یعنی کپشن‌نویسی و فعالیت در پیام‌رسان‌ها، در اصل با نوشتن انجام می‌شود. بعد از فیلت-ر شدن اینستاگرام، دیدیم مخاطبان ما تمایلی ندارند در یک فضای فیلترشده فعالیت کنند. در نتیجه، پیام‌رسان‌ها به‌عنوان بستر باقی‌مانده‌ی فعالیت مطرح شدند و در این فضا لازم بود مهارت نوشتن افراد تقویت شود تا بتوانند انواع مختلف محتواهای نوشتاری را دنبال و تولید کنند. به همین دلیل، اولویت ما آموزش روایت شد؛ زیرا روایت را بستر و مدل مناسب‌تری برای انتقال تجربه و سبک زندگی 

در این مسیر، چگونه بانوان مستعد نویسندگی را شناسایی و برای ادامه‌ی فعالیت همراه کردید؟

ابتدا برای عضویت در دورهمی خود فراخوان دادیم و هرکسی که احساس می‌کرد به نوشتن علاقه دارد، می‌توانست به این جمع بپیوندد. سپس کانال‌هایی را که در آن‌ها افرادی با استعداد نویسندگی، در هر سطحی، فعالیت می‌کردند، شناسایی کردیم و با آن‌ها ارتباط گرفتیم. در اینستاگرام نیز از افرادی که کپشن‌های خوبی می‌نوشتند دعوت کردیم که به ما بپیوندند. بعد از آن، چند رویداد آموزشی در حوزه‌ی نویسندگی برگزار کردیم. افرادی که علاقه‌مند بودند ثبت‌نام می‌کردند و از طریق نوشته‌ها و تمرین‌های کلاسی، متوجه می‌شدیم هر فرد چه توانایی و استعدادی دارد و بر همین اساس، افراد را طبقه‌بندی می‌کردیم از دوستان نیز خواستیم ما را به استادان و افراد متخصص معرفی کنند. همچنین دوره‌های کتاب‌خوانی برگزار کردیم و از استادان و نویسندگان کتاب دعوت کردیم. در این دوره‌ها نیز علاقه‌مندان به نویسندگی حضور پیدا می‌کردند و استادان و نویسندگان، مخاطبان و شاگردان خود را به این جمع معرفی می‌کردند. این روند باعث شد هسته‌ی نویسندگی ما گسترده‌تر شود

چه تجربه‌ای از برگزاری دوره‌ها و رویدادهای آموزشی برای بانوان به دست آوردید؟

به این نتیجه رسیدیم که افراد باید سطح‌بندی شوند و می‌توان آن‌ها را تقریباً در پنج سطح قرار داد. اگر برای افراد ضعیف، دوره‌های بسیار پیشرفته‌ی نویسندگی برگزار شود، ممکن است دچار کمال‌گرایی شوند و در نهایت دیگر ننویسند. از طرف دیگر، اگر برای افراد قوی‌تر دوره‌های ضعیف برگزار شود، احساس می‌کنند چیزی به دانش و مهارت‌شان اضافه نمی‌شود. سطح‌بندی نیز با گرفتن یک نمونه نوشته از داوطلب، به‌راحتی امکان‌پذیر است. سپس می‌توان متناسب با سطح مخاطبان، کلاس را طراحی کرد.
البته این کار زمانی امکان‌پذیر است که مجموعه به‌اندازه‌ی کافی شناخته‌شده باشد و مخاطب کافی داشته باشد. در ادامه‌ی پیگیری، استمرار و تداوم نیز در این مسیر بسیار مؤثر است؛ هم در رشد سطح افراد و هم در پای کار ماندن و همراه شدن آن‌ها با شبکه. ما نوشته‌های این افراد را در فضای مجازی منتشر می‌کردیم و این موضوع برای آن‌ها انگیزه زیادی ایجاد می‌کرد.

در پروژه‌های روایت زنان از جنگ، خانواده شهدا و جهادگران، چه هدفی را دنبال می‌کردید و خط روایت چه جایگاهی داشت؟

در پروژه‌هایی که به روایت زنان از جنگ، خانواده‌ی شهدا و جهادگران اختصاص داشت، خط روایت از همه‌چیز مهم‌تر بود. اگر راوی صرفاً گزارشی ارائه دهد و ماجرا را از زاویه دید خودش روایت کند، نتیجه‌ی قابل توجهی به دست نمی‌آید.
برای تمرین نویسندگی و قرار گرفتن دیگران در آن فضا، روایت بسیار مناسب است. برای مثال، اگر بخواهیم روایت جهادگران را بنویسیم، ممکن است هدف این باشد که افراد بیشتری بدانند جهادگران در این جنگ چه کردند؛ چه کسانی آواربرداری کردند، چه کسانی به مردم رسیدگی کردند و چه کسانی این اقدامات را انجام دادند. این خود یک هدف مشخص برای روایت است. اینکه صرفاً گفته شود «این‌ها جهادگران بودند و ما رفتیم و این اتفاقات را دیدیم» کافی نیست. ممکن است یک روایت غالب وجود داشته باشد که بگوید مردمی که خانه‌هایشان آسیب دیده بود، هیچ‌کس به آن‌ها کمک نکرد. در اینجا خط روایت می‌تواند این باشد که نشان دهیم چه تعداد از مردم برای کمک به آن‌ها حضور داشتند و چه اقداماتی انجام دادند.
از سوی دیگر، ممکن است یک روایت غالب این باشد که بسیجی‌ها و سپاهی‌ها فقط برای کشت‌وکشتار مردم حضور پیدا می‌کنند یا به دنبال منافع مالی هستند. در مقابل، می‌توان روایت کرد که این جهادگران همان بسیجیانی هستند که در سیل حضور پیدا کردند، امنیت را برقرار کردند، آواربرداری کردند، غسل شهدا را انجام دادند و در موقعیت‌های مختلف به مردم خدمت کردند. در اینجا هدف، تغییر تصویر عمومی از بسیج و جهادگران است و این، یک خط روایت متفاوت ایجاد می‌کند.
ضرورتی که ما در اینجا دنبال می‌کردیم، این بود که خط روایت مشخص شده، به نویسنده منتقل شود. باید به نویسنده گفته شود روایتی بنویسد که خواننده پس از مطالعه‌ی آن، قدرت، جایگاه، اعضا، غم و احساس را درک کند؛ دشمن‌گریزی و دشمن‌شناسی او بیشتر شود. هر کدام از این اهداف، مدل متفاوتی از روایت را می‌طلبد.
اگر خط روایت را به نویسنده ندهید، نویسنده بر اساس احساس و قالب ذهنی خودش می‌نویسد.

سال شصت و یکم.شماره2963