آزادیِ انتخاب یا انتخابِ آزاد؟

نورا ایلی را من پیدا نکردم؛ میان انبوه تصویرهای اینستاگرام، ناگهان سر راه من قرار گرفت.
میان آن همه مدل لباس و آرایش، چشمم به زنی افتاد که در قلب اروپا، سراپا پوشیده بود؛ حتی صورتش هم پیدا نبود. با خودم گفتم: «این زن در چنین محیطی، چرا این‌گونه پوشیده است؟»
اسمش نورا ایلی بود.
شروع کردم به جستجو. زنی سوئیسی که در جوانی با فرهنگ پانک آشنا شده بود، مدتی به بودیسم گرایش داشت و در هجده‌سالگی، پس از سفر به دبی، با اسلام آشنا شد. در سال ۲۰۰۲ مسلمان شد و بعدها حجاب و نقاب برگزید.
من بیشتر از خود حجاب، به مسیر رسیدن او فکر کردم.
چطور ممکن است دختری که روزی علیه قالب‌های رایج می‌ایستاد، سال‌ها بعد پوششی را انتخاب کند که در خیابان‌های اروپا او را از همه متمایزتر کند؟!
همین سؤال مرا به خودمان رساند.
ما در ایران حجاب را از کودکی دیده‌ایم؛ در خانه، مدرسه، خانواده و فضای دینی. اما همین نزدیکی باعث شده گاهی معنایش را کمتر بپرسیم.
حجاب اگر فقط عادت باشد، پارچه است؛ اما وقتی از باور و شناخت بیاید، معنای دیگری پیدا می‌کند. برای من، این تفاوت مهم بود.
در روزگاری که شبکه‌های اجتماعی مدام به زن می‌گویند چگونه زیباتر دیده شود و برای جلب نگاه دیگران تا کجا پیش برود، حجاب می‌تواند انتخابی باشد که ارزش زن را به میزان دیده‌شدن گره نمی‌زند.
از آن طرف، بی‌حجابی هم صرفاً با کلمه «آزادی» توضیح داده نمی‌شود. هر انتخابی که زیر فشار مد، تأیید دیگران یا ترس از متفاوت بودن شکل بگیرد، لزوماً آزاد نیست. به‌نوعی استثمار مدرن است.
بعد از جستجوی زندگی نورا، دوباره به همان تصویر برگشتم. این‌بار فقط یک زن محجبه نمی‌دیدم؛ زنی را می‌دیدم که مسیری متفاوت را پیموده بود تا به انتخابی برسد که برای خودش معنا داشت.
و همان‌جا از خودم پرسیدم: ما چیزی را چون باورش داریم انتخاب می‌کنیم، یا چون آن‌قدر دیده‌ایم که دیگر به آن فکر نمی‌کنیم؟
حجاب، وقتی از سر ایمان انتخاب شود، فقط پوشاندن تن نیست؛ ایستادگی است در برابر جهانی که به زن می‌گوید برای دیده‌شدن، باید بیشتر خودش را نشان بدهد.

سال شصت ویکم.شماره2963