نگاهی به هشتاد و سومین جشنواره فیلم ونیز

اعتراف ۲۴ نفر از نیروهای داخلی ارتش اسرائیل درباره‌ی سیستم‌های محرمانه‌ای که در جنگ غزه مورد استفاده قرار گرفته‌اند، در فیلم مستند جدیدی درباره‌ی کشتار گسترده غیرنظامیان فلسطینی منتشر شد.
«نازا» (NAZA)، ساخته‌ی یووال آبراهام و راشل زور، دو کارگردان اسرائیلی برنده‌ی جایزه‌ی اسکار، پنج‌شنبه ۱۹ شهریور / ۱۰ سپتامبر در هشتادوسومین دوره‌ی جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز به نمایش درآمد. این فیلم تنها مستندی بود که برای دریافت جایزه‌ی شیر طلایی جشنواره رقابت کرد.
عنوان فیلم از سرواژه‌ای در ارتش اسرائیل گرفته شده که به‌صورت تعمداً مبهم و غیرمستقیم برای اشاره به غیرنظامیانی به‌کار می‌رود که انتظار می‌رود در یک حمله‌ی نظامی کشته شوند.
این فیلم که با تهیه‌کنندگی نشریه بریتانیایی «گاردین» ساخته شده، شامل روایت‌های گسترده‌ای از افسران اطلاعاتی و سربازان اسرائیلی است که در نظارت بر غیرنظامیان فلسطینی و کشتن آن‌ها از راه دور مشارکت داشته‌اند.
مصاحبه‌ها، شبانه و بر فراز پشت‌بام‌های تل‌آویو ضبط شده‌ و شرکت‌کنندگان به شرط ناشناس ماندن حاضر به گفتگو شده‌اند؛ چرا که صحبت علنی درباره‌ی فعالیت‌های اسرائیل در جنگ، آن‌ها را با خطراتی مواجه می‌کرد.
برای پنهان کردن هویت افراد، چهره و صدای آن‌ها در فیلم به‌صورت دیجیتالی تغییر داده شده است. مصاحبه‌شوندگان درباره‌ی روش‌های محرمانه مورد استفاده ارتش اسرائیل در غزه توضیح می‌دهند؛ از جمله سیستم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی که برای شناسایی شمار زیادی از اهداف احتمالی رده‌پایین حماس طراحی شده بودند.
این افراد سپس شب‌ها در خانه‌هایشان هدف بمباران قرار می‌گرفتند، در حالی که ارتش می‌دانست این حملات اعضای خانواده آن‌ها را نیز خواهد کشت.
ارتش اسرائیل برای شناسایی محل حضور این افراد، تلفن‌های همراه آن‌ها را هک می‌کرد و به‌طور مخفیانه گاه تنها چند لحظه پیش از آن‌که همه‌ی آن‌ها کشته شوند، به گفتگوهای آن‌ها با همسران و فرزندان‌شان گوش می‌داد.
این فیلم همچنین روایت‌های دست‌اولی از تخریب محله‌هایی را ارائه می‌کند که ارتش اسرائیل برآورد کرده بود هنوز تا ۲۵ درصد ساکنان‌شان در خانه‌های خود پناه گرفته‌اند؛ همچنین درباره‌ی سوزاندن سازمان‌یافته خانه‌های غیرنظامیان و کشتن غیرنظامیان در یک محل توزیع مواد غذایی روایت‌هایی در آن مطرح می‌شود.
این مستند به تهیه‌کنندگی جیمز ویلسون و با تهیه‌کنندگی اجرایی جاناتان گلیزر ساخته شد؛ همان تیمی که فیلم برنده اسکار «منطقه مورد علاقه» (The Zone of Interest) را تولید کرده بود.

امان از این سینمای عقب افتاده
فیلم «نازا» در جشنواره فیلم ونیز به نمایش درآمد و هم مورد استقبال بی‌نظیر مخاطبان و تماشاگران و حاضران در جشنواره قرار گرفت و هم جوایز متعددی دریافت داشت.
شگفتا در حالی که بزرگ‌ترین تشویق تاریخ جشنواره‌ها برای همین فیلم «نازا» (درباره‌ی جنایات اسرائیل در غزه) در جشنواره ونیز صورت گرفت که توسط دو اسرائیلی هم ساخته شده!
در حالی که جایزه‌ی ویژه هیئت داوران که در واقع جایزه‌ی اصلی جشنواره محسوب می‌شود، به فیلم «نازا» تعلق گرفت، یعنی یک فیلم مستند، میدان رقابت را از سایر فیلم‌های داستانی بخش مسابقه ربود.
(این توضیح لازم است که معمولاً در جشنواره‌های معتبر مانند کن، برلین، ونیز و... جایزه‌ی اول یعنی نخل طلا، خرس طلایی، شیر زرین و... جایزه‌ی رسمی و مدیریتی محسوب شده و از همين روی برای هیئت داوران جایزه‌ی ویژه یا بزرگ در نظر می‌گیرند و آن‌ها فارغ از دغدغه‌های مدیریتی و رسمی جشنواره، در واقع جایزه‌ی اول خود را تحت این عنوان اعطا می‌کنند.)
در حالی که کمپین‌های مختلف جشنواره با حضور سینماگران معروف برای حمایت از فلسطین و محکومیت اسرائیل به راه افتاد...
در حالی که فیلم فیلم‌ساز معروف انگلیسی، مارتین مک دانا یعنی «اسب وحشی نهم» در بخش مسابقه‌ی جشنواره ونیز شرکت داشت و درباره‌ی کودتای آمریکایی ۱۹۷۳ شیلی و نقش سازمان سیا در آن بود...
در حالی که...
ولی متأسفانه برخی ناسینماگران عقب افتاده‌ی ما که مدعی ناراحتی و غم‌زدگی نسبت به وقایع دی ماه ۱۴۰۴ هم بودند، بدون توجه به آنچه در طی این یک سال و نیم توسط جنگل جهانی بر سر ایران و ملت ایران و فلسطین آمده، نه‌تنها از پس ساخت یک اثر سینمایی بر نیامدند بلکه به‌جای همدردی و حتی همذات‌پنداری با موضوع فیلم‌شان در مقابل تماشاگران، بر روی صحنه به ورجه‌ورجه کردن و حرکات ناموزون پرداختند!

ستارگان مارول هم از فلسطین حمایت کردند
در چنین شرایطی کمپین‌های متعددی هم از قبل از آغاز جشنواره باز سوی چهره‌های معروف سینمایی به راه افتاد و به جشنواره ونیز توصیه کردند، موضعی رسمی در قبال نسل‌کشی در غزه و محکومیت اسرائیل اتخاذ نماید. اما در مقابل جشنواره حتی کنفرانس مطبوعاتی هیئت داورانش در آستانه‌ی افتتاحییه را لغو کرد تا نکند سؤالات و حرف‌های خبرنگاران جلسه را به نفع فلسطین و بر علیه اسرائیل پیش ببرد.
به هر حال بیانیه‌ای از سوی بازیگران و سینماگران معروف جهان انتشار یافت که ضمن حمایت از فلسطین و محکوم نمودن نسل کشی رژیم صهیونیستی در غزه، از سازمان ملل و دولت‌های سراسر جهان خواسته بود برای آزادی مروان البرغوثی (از مبارزان فلسطینی) از زندان رژیم صهیونیستی تلاش کنند.
صفحه‌ی اینستاگرامی «مروان را آزاد کنید» که توسط خانواده و حامیان البرغوثی راه‌اندازی شد، یک متن منتسب به جمعی از بازیگران با تصاویر و نام‌های آن‌ها را منتشر کرد که خواستار آزادی این اسیر فلسطینی شدند. در متنی که این صفحه به نقل از آن‌ها نقل کرد، عنوان شد: ما نگرانی عمیق خود را از ادامه‌ی حبس مروان البرغوثی، بدرفتاری خشونت‌آمیز با او و محرومیت از حقوق قانونی در حین حبس ابراز می‌کنیم.
این بیانیه افزوده بود: «ما از سازمان ملل و دولت‌های جهان می‌خواهیم که به‌طور فعال برای آزادی مروان البرغوثی از زندان اسرائیل تلاش کنند.»
از جمله کسانی که نام‌شان در این بیانیه آمده بود می‌توان به «بندیکت کامبربچ»، بازیگر نقش دکتر استرنج در دنیای سینمایی مارول، مارک رافالو که بیشتر در این مجموعه با نقش هالک شناخته می‌شود و «دان چیدل»، معروف به ماشین جنگی، اشاره کرد.
به آن‌ها فهرست بلندی از بازیگران مرتبط با مارول، از جمله «کیت بلانشت»، «تیلدا سوینتون»، «دانیل برول»، «ربکا هال»، «زاوی اشتن»، «تاتیانا ماسلانی»، «اما کورین»، «کینگزلی بن‌ادیر» و «می قلماوی» که یک بازیگر مصری ـ فلسطینی است، اضافه شد.
البرغوثی، ۶۷ ساله، بیش از دو دهه است که در زندان‌های رژیم صهیونیستی به سر می‌برد و همچنان یکی از برجسته‌ترین چهره‌های سیاسی فلسطین است. او که عضو ارشد فتح بود، در سال ۲۰۰۲ در جریان انتفاضه‌ی دوم توسط نظامیان رژیم صهیونیستی دستگیر شد. در سال ۲۰۰۴، دادگاهی در سرزمین‌های اشغالی به اتهام حملاتی که منجر به کشته شدن پنج نفر شد، او را به پنج بار حبس ابد به علاوه ۴۰ سال زندان محکوم کرد.
البرغوثی اتهامات را رد کرد و از به رسمیت شناختن مشروعیت دادگاه رژیم صهیونیستی خودداری کرد. با وجود گذراندن بیش از دو دهه در زندان، او همچنان یک چهره‌ی سیاسی محبوب در میان فلسطینی‌هاست و بارها در نظرسنجی‌ها به‌عنوان رئیس بالقوه‌ی تشکیلات فلسطینی، عملکرد بسیار خوبی داشته است.

یکی از ۵۵ جایزه‌ی جنبی
اما ماجرای جایزه‌ای که به بازیگر فیلم «مراقب» داده شد چه بود که برخی شبه رسانه‌ها، آن را در بوق کرده و گفتند جایزه‌ی بهترین بازیگر زن را برده و به‌عنوان بزرگ‌ترین افتخار جلوه دادند؟! در حالی که این جایزه در یکی از بخش‌های جنبی جشنواره به بازیگر فیلم مراقب داده شد و نه در بخش اصلی.
جشنواره فیلم ونیز مانند اغلب جشنواره‌های سینمایی، به‌جز بخش مسابقه‌ی اصلی که در واقع اساس آن جشنواره محسوب می‌شود، ۵۵ بخش و جایزه‌ی فرعی و جنبی دارد که برای شاخ و برگ دادن و جذب سرمایه‌ها و حمایت‌های مالی مختلف دایر می‌گردند.
به هر حال نمایش تنها 20-22 فیلم بخش مسابقه، نمی‌تواند جشنواره‌ای مانند ونیز را برای جذب پول، سرمایه، مخاطب، اسپانسر و... در حد و اندازه‌ی قابل قبول قرار دهد.
در این بخش‌ها از جایزه‌ی «هنرها و سینما» و «جایزه‌ی زیبایی‌های ارمنی» به چشم می‌خورد تا «جایزه‌ی تأثیرگذار ونیز» و «جایزه‌ی روبر برسون» و «جایزه‌ی مولفین زیر ۴۰» و «جایزه‌ی مارچلو ماسترویانی» و «جایزه‌ی مجیک لانترن» و «جایزه‌ی بینا فیلمی» و ... (با مراجعه به وب‌سایت رسمی جشنواره فیلم ونیز می‌توانید از جزئیات این بخش‌ها و جوایز جنبی مطلع گردید)
... و بالأخره «جایزه‌ی افق‌ها» که در واقع مانند ۵۵ بخش جنبی دیگر، در ذیل بخش اصلی مسابقه تعریف می‌شود.
به آثاری که استانداردها و قابلیت‌ها و ارزش‌های سینمائی حضور در بخش اصلی مسابقه را نداشتند، این امکان را می‌دهند که آثار ایدئولوژیک مورد نظر مدیران جشنواره با ساختار ضعیف هم برای امور تبلیغاتی برگزارکنندگان در جشنواره حضور داشته باشند.
در واقع این آثار اگرچه بعضاً سفارش مدیران جشنواره بوده ولی از لحاظ سینمایی آن‌چنان ضعیف ارزیابی شدند که به هیچ ضرب و زوری نتوانستند در بخش مسابقه شرکت داده شوند!
مانند همین فیلم «مراقب» که اساساً فاقد ارزش‌های هنری و سینمایی بوده، ضمن اینکه به‌دلیل دریافت پروانه ساخت از وزارت ارشاد و تولید رسمی در ایران، به‌نوعی مدیران جشنواره ونیز هم خود را فریب خورده‌ی سازنده‌اش دیدند! زیرا از سال 1401 جشنواره‌هایی مثل ونیز، فیلم‌ها و تولیدات رسمی سینمای ایران را تحریم کرده‌اند.
حالا بازیگر این فیلم در ردیف ۴۰-۵۰ بازیگر دیگر بخش‌های فرعی و جنبی، جایزه‌ای هم گرفته که برخلاف جوایز رسمی ونیز یعنی شیر طلایی و نقره‌ای، نه طلایی است و نه نقره‌ای! بلکه سیاه است! ولی برخی شبه رسانه‌های داخلی و خارجی به‌گونه‌ای جلوه دادند که گویا این بازیگر، جایزه‌ی اصلی بازیگر زن جشنواره ونیز را دریافت نموده است  در حالی که جایزه‌ی اصلی بهترین بازیگر زن جشنواره ونیز به ماتیلدا آرسل برای فیلم «زن ناشناخته» رسید.
این در حالی است که فیلم «مراقب» به‌دلیل ضعف‌های مفرط ساختاری (که منتقدین نشریات مختلف جشنواره هم به آن اشاره داشتند) حتی برای بخش اصلی جشنواره هم پذیرفته نشد! حالا این جایزه‌ی فرعی و جنبی را به زنان ایران هم تقدیم کرده! حکایت همان مورچه و کله‌پاچه‌اش است!

سال شصت و یکم ـ شماره 2961