پاسخ به شبهات دینی
کارشناس دینی :
فرزانه پور رسول
شبهه: مگر عقل انسان‌ها برای تشخیص درست و غلط کافی نیست؟ پس چه نیازی به ولیّ فقیه است؟
پاسخ کوتاه و کلیدی: عقل فردی هر انسان برای فهم کلی درست و غلط کافی است، اما برای اداره‌ی یک جامعه‌ی پیچیده، کافی نیست. همان‌طور که بهترین پزشکان هم برای درمان بیماری‌های خاص به «متخصص» مراجعه می‌کنند، جامعه نیز برای تصمیم‌های حیاتی که هم فقهی‌اند، هم اخلاقی، هم امنیتی و مهم‌تر از همه اینکه جمعی هستند، نیازمند رهبری است که هم عالم دین باشد، هم عادل، هم متخصص در مدیریت بحران.
ولایت فقیه یعنی همان «تخصص در تشخیصِ مصلحت‌های بزرگ» وقتی جامعه در نقطه‌های حساس گیر می‌کند.
توضیح:
عقل سه توانایی دارد:
- فهم کلیات (خوبی عدالت، بدی ظلم)
- تشخیص برخی اصول اخلاقی
- تحلیل‌های عمومی
اما اداره‌ی جامعه شامل:
- تشخیص مصالح پیچیده و متعارض
- تصمیم‌گیری در بحران‌های امنیتی و اجتماعی
- تعیین خطوط کلان در فقه حکومتی
- حل تزاحم میان حکم‌ها و حق‌هاست.
این‌ها نیازمند تخصص عمیق در دو چیز است:
- فقه (قوانین الهی و زیرساخت شریعت)
- حکمت عملی و مدیریت اجتماعی
عقل خودش می‌گوید: برای موضوع پیچیده باید به متخصص رجوع کرد.
مهم‌تر از همه اینکه اطلاعات سرّی و مهم را نمی‌توان در اختیار تک‌تک افراد قرار داد که بتوانند برای کشور تصمیم بگیرند لازم است یک شخص واحد با داشتن این اطلاعاتِ کشوری در مورد مصالح کشور تصمیم بگیرد. همچنین خداوند متعال در قرآن کریم چند اصل را بیان می‌کند:
الف) ضرورت «اولی‌الأمر» برای اداره اجتماعی: «أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنكُمْ» (نساء ۵۹)
این آیه نشان می‌دهد که جامعه بدون یک مرجع تصمیم‌گیر نهایی دچار هرج‌ومرج می‌شود.
ب) شرط عدالتِ مدیران دینی: «اعدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى» (مائده ۸)
حکومت باید بر پایه‌ی عدالت باشد و قرآن اداره‌ی جامعه توسط اهل ظلم را مطرود می‌داند.
ج) لزوم رجوع مردم به اهل علم: «فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ...» (نحل ۴۳)
در امور تخصصی باید به متخصص مراجعه کرد؛ و اصل ولایت فقیه بر همین اصل است.
بنابراین در زمان حضور امام به خواست خداوند متعال این وظیفه با امام معصوم است. اما در زمان غیبت چه کار باید کرد؟
در غیبت امام معصوم، سه راه وجود دارد:
- حکومت بدون دین، ناقض عدالت و ارزش‌های الهی
- هرج‌ومرج و نبود حکومت، ناممکن
- حکومت فقیه عادل و متخصص و آگاه به مسائل و شرایط کشور، بهترین جایگزین مطمئن به‌جای معصوم
در حقیقت هم عقل و هم شرع می‌گوید: اگر احکام الهی باید در جامعه اجرا شود و اگر جامعه نیازمند مدیریت واحد است، پس مناسب‌ترین فرد برای این کار فقیهِ آشنا به شریعت، عادل، و دارای قدرت مدیریت است.
زیرا که جامعه‌ی اسلامی در لحظه‌های بحران، نیازمند یک داور نهایی، آگاه و بی‌طرف است که:
- منافع گروه‌ها را بر مصلحت کل ترجیح ندهد.
- از قدرت سوءاستفاده نکند.
- بر اساس فقه، اخلاق و عقل تصمیم بگیرد.
- ثبات را حفظ کند.
- براساس مصالح شخصی تصمیم نگیرد.
بنابراین برخی از فواید داشتن ولی فقیه عبارت است از:
1- هدایت بر اساس مبانی عمیق دینی و اخلاقی:
- توضیح: در این سیستم، رهبر (ولی فقیه) کسی است که بر اساس مبانی فقهی و شرعی، صلاحیت تشخیص مصلحت جامعه را دارد. این امر باعث می‌شود تصمیم‌گیری‌ها تنها بر اساس منافع کوتاه‌مدت سیاسی یا اقتصادی نباشد، بلکه ریشه‌های عمیق‌تر دینی و اخلاقی را نیز در نظر بگیرد.
- نقطه قوت: جلوگیری از تصمیم‌گیری‌های غیراخلاقی یا مغایر با ارزش‌های بنیادین جامعه در مواقع حساس.
2- ثبات و استمرار در سیاست‌های کلان:
- توضیح: با توجه به اینکه رهبر مادام‌العمر (یا تا زمان حیات) در رأس هرم قدرت قرار دارد، سیاست‌های کلان نظام دارای ثبات بیشتری هستند و کمتر تحت تأثیر تغییرات دوره‌ای دولت‌ها یا جناح‌های سیاسی قرار می‌گیرند.
- نقطه قوت: امکان اجرای برنامه‌های بلندمدت اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی بدون تغییرات ناگهانی و مختل‌کننده.
3- توانایی مدیریت بحران‌های پیچیده:
- توضیح: ولی فقیه به‌عنوان یک مجتهد جامع‌الشرایط، علاوه بر دانش دینی، باید دارای بصیرت سیاسی، اجتماعی و قدرت تشخیص مصلحت در بزنگاه‌های حساس باشد. این توانایی، او را قادر می‌سازد تا در شرایط بحرانی (مانند تهدیدات خارجی، فتنه داخلی، یا چالش‌های اقتصادی) با قاطعیت و بر اساس تشخیص صحیح، تصمیم‌گیری کند.
- نقطه قوت: جلوگیری از فروپاشی نظام یا انحراف از مسیر اصلی در زمان‌های پرمخاطره.
4- نظارت بر حسن اجرای قوانین و سیاست‌ها:
- توضیح: رهبر نظام، علاوه بر تعیین سیاست‌های کلی، بر حسن اجرای قانون اساسی و سایر قوانین نظارت دارد و می‌تواند در صورت انحراف، تذکر داده یا اصلاحات لازم را اعمال کند.
- نقطه قوت: کاهش احتمال قانون‌شکنی یا اجرای ناقص و نادرست قوانین توسط سایر قوا.
5- عدم وابستگی به جناح‌های سیاسی:
- توضیح: در تئوری، ولی‌فقیه باید فراتر از جناح‌بندی‌های سیاسی روزمره عمل کند و منافع ملی و دینی را بر منافع هیچ گروه خاصی ترجیح ندهد.
- نقطه قوت: امکان ایجاد وحدت ملی و جلوگیری از افراط و تفریط ناشی از رقابت‌های حزبی.
6- ترکیب مشروعیت دینی و مردمی:
- توضیح: این سیستم تلاش می‌کند تا هم مشروعیت الهی (از طریق فقاهت و علم) و هم مشروعیت مردمی (از طریق انتخابات مسئولان اجرایی و نظارتی) را داشته باشد.
- نقطه قوت: ایجاد تعادل بین هدایت دینی و اراده مردم، و تلاش برای هم‌افزایی این دو منبع مشروعیت.
ولایت فقیه دقیقاً برای لحظه‌های بحرانی طراحی شده است و این در 47 سال انقلاب اسلامی بارها و بارها برای ما ثابت شده است که چقدر حضور ولی فقیه برای حل مسائل و بحران‌های کشور لازم و ضروری بوده است تا جایی که آمریکای جنایت‌کار علاج خود را در شهادت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، ولی فقیه کشور دانست و این عالم و فقیه و مجتهد بزرگ را به شهادت رساند تا راحت به اهداف خود در ایران اسلامی عزیزمان دست یابد. اما با لطف و عنایت خداوند متعال این هدفِ شوم بی‌نتیجه ماند تا کشورهای استعمارگر بدانند که کشوری که ولی دارد به‌هیچ‌وجه گردن خم نخواهد کرد.
«وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ؛ فتح و پیروزی نصیب کسی نشود مگر از جانب خدای توانای دانا.» آل عمران / 126
سال شصت و یکم ـ شماره 2941