گپ و گفت با «فهیمه والی»، گوینده و مجری سیما، رادیو ایران صبا و رادیو جوان
مصاحبه گر :
مرضیه ولی حصاری
شما در رادیو، گویندگی چه بخشهایی را بر عهده دارید؟
من در حوزههای مختلف گویندگی فعالیت دارم؛ از جمله بازیگری صدا و گاهی تیپگویی در بخشهای نمایشی رادیو. همچنین در زمینهی مجریگری، اجرای برنامههای مناسبتی، تدریس فن بیان و دوبله نیز فعالیت میکنم.
از دیگر حوزههایی که به آن مشغول هستم، گویندگی نریتور است؛ اصطلاحی رایج در استودیو برای فردی که متن را بهصورت حرفهای میخواند و نریشن اجرا میکند. علاوه بر این، در زمینهی تیزرگویی و آنونسگویی نیز فعالیت دارم که از بخشهای مهم و تخصصی این هنر به شمار میآیند.
ارزیابی شما از جایگاه امروز زنان در عرصهی اجرا و گویندگی چیست و این جایگاه چه مسیری را طی کرده است؟
امروز حضور زنان در عرصهی اجرا و گویندگی، حضوری تثبیتشده و اثرگذار است. اگر این جایگاه را با سالهای گذشته مقایسه کنیم، به خوبی میبینیم که زنان از قالبهای محدود و کلیشهای فاصله گرفتهاند و اکنون در حوزههای متنوعتری فعالیت میکنند. سبکهای اجرا نیز گستردهتر و حرفهایتر شده و زنان توانستهاند نقشهای جدیتر و مؤثرتری در ساختار رسانه بر عهده بگیرند. امروز دیگر بانوان صرفاً در جایگاههای محدود و از پیشتعریفشده دیده نمیشوند، بلکه به یکی از ارکان حرفهای رسانه تبدیل شدهاند و بسیاری از شبکهها از حضور شاخص زن بهره میبرند. در این میان، میتوان از سرکار خانم امامی نام برد که صلابت و شجاعت مثالزدنی ایشان، نهتنها ملتها بلکه سران و رهبران کشورهای مختلف را نیز به تحسین واداشته است.
به نظر شما مهمترین چالشهای حرفهای که زنان در حوزهی رسانه با آن مواجه هستند چیست؟
زنان در حوزهی رسانه همچنان با چالشهای متعددی روبرو هستند که بسته به نوع فعالیت و جایگاه حرفهای، شکلهای مختلفی پیدا میکند. یکی از مهمترین این چالشها، کمبود فرصتهای برابر نسبت به آقایان برای حضور در بخشهای تخصصیتر یا برنامههای پربینندهتر است. همچنین در برخی موارد، محدودیتهایی برای دیدهشدن در برنامههای شاخص یا احراز سِمَتهای حساس و مدیریتی وجود دارد که چندان موجه به نظر نمیرسد. از سوی دیگر، یکی از چالشهای مهم دیگر، ایجاد توازن میان تعهدات حرفهای و مسئولیتهای شخصی و خانوادگی است؛ مسئلهای که برای بسیاری از زنان رسانهای، دغدغهای جدی و روزمره به شمار میرود.
به نظر شما رسانه تا چه حد میتواند در معرفی الگوهای موفق زن به جامعه نقش داشته باشد؟
رسانه میتواند نقشی بسیار مهم و تعیینکننده در معرفی الگوهای موفق زن به جامعه ایفا کند. یکی از مهمترین کارکردهای رسانه، روایت داستانهای واقعی موفقیت است؛ روایتهایی که میتوانند امید، انگیزه و اعتمادبهنفس را در جامعه تقویت کنند. همچنین رسانه این توانایی را دارد که الگوهای زنانه را از چارچوبهای کلیشهای خارج کند و نمونههای متنوعی از زنان موفق در حوزههای علمی، هنری، فنی، ورزشی، رسانهای و دیگر عرصهها را به جامعه معرفی کند. از طرفی، با تولید برنامههای انگیزشی و هدفمند، میتوان چهرههای الهامبخش را برجستهتر کرد و مسیر رشد و تلاش آنها را به تصویر کشید. همین بازنماییِ فرایند موفقیت، نه فقط نتیجهی آن، میتواند به شکل چشمگیری اعتمادبهنفس نسل جوان را افزایش دهد و نگاه آنان را نسبت به آینده روشنتر کند.
برای ارتقای جایگاه حرفهای زنان در حوزهی اجرا و گویندگی چه اقداماتی در سطح رسانهها ضروری به نظر میرسد؟
برای ارتقای جایگاه حرفهای زنان در حوزهی اجرا و گویندگی، مجموعهای از اقدامات اساسی در سطح رسانهها ضروری به نظر میرسد. نخستین گام، ایجاد فرصتهای برابر در آزمونها، انتخابها و فرایندهای جذب مجری و گوینده است تا ملاک اصلی توانایی و شایستگی حرفهای افراد باشد. در کنار آن، طراحی و برگزاری دورههای آموزشی تخصصی در حوزهی اجرا، فن بیان و سایر مهارتهای مرتبط، میتواند به رشد و توانمندسازی بیشتر زنان در این عرصه کمک کند. همچنین لازم است سیاستها و استانداردهای حرفهای رسانه در حوزهی زنان مورد بازبینی قرار گیرد و معیارهای ظاهری جای خود را به شاخصهایی مانند مهارت، تعهد حرفهای و وجدان کاری بدهد. از سوی دیگر، باید بستر لازم برای ارتقای شغلی زنان بهسمتهایی مانند سردبیری، تولید و مدیریت فراهم شود. در نهایت، حمایت از تولید محتوای باکیفیت، متنوع و اثرگذار با محوریت مسائل و نگاه زنانه نیز میتواند نقش مهمی در تقویت جایگاه حرفهای زنان در رسانه داشته باشد.
بهعنوان یک مجری و گویندهی خانم متعهد، چه مواردی را برای دختران جوانی که به این حرفه علاقهمند هستند مهم میدانید؟
به نظر من، اگر دختری بخواهد وارد مسیر اجرا و گویندگی شود، قبل از هر چیز باید روی بیان درست کار کند. درست ادا کردن حروف و کلمات، پایه و اساس یک گفتار حرفهای است و در نهایت باعث میشود جملهها درست، شفاف و اثرگذار بیان شوند.
نکتهی مهم بعدی، مطالعه و بهروز بودن است. کسی که میخواهد در این حرفه رشد کند، باید دربارهی موضوعات مختلف اطلاعات داشته باشد. مطالعه باعث میشود دایرهی واژگان گستردهتر شود و این موضوع مستقیماً در کیفیت گفتمان و نشان دادن شخصیت پخته و رشدیافتهی فرد تأثیر دارد.
از طرفی، کسی که قدم در این راه میگذارد باید مشتاق، خلاق و پر از ایدههای اجرایی باشد. گویندگی فقط خواندن متن نیست؛ بلکه نیاز به شور، انرژی و خلاقیت دارد. همچنین آشنایی با روانشناسی بیان بسیار مهم است، چون لحن و نحوهی بیان میتواند در مخاطب انگیزه، حس خوب و تأثیر مثبت ایجاد کند.
یکی از نکات جالب و البته چالشبرانگیز این حرفه این است که آدم به نوع بیان اطرافیان، دوستان و حتی تلفظ کلمات آنها خیلی حساس میشود. شاید در ظاهر یک عادت باشد، اما در واقع باعث میشود گوش آدم دقیقتر و حرفهایتر شود. و در نهایت باید بگویم وقتی در این هنر تجربه پیدا میکنی، کمکم آدمشناس هم میشوی؛ چون با لحنها آشنا هستی و میتوانی منظور دیگران را سریعتر و بهتر درک کنی.
من همیشه به هنرجوها میگویم: «صدای خوب و بد نداریم، صدای تربیتشده و پرورشیافته داریم.»
سال شصت و یکم ـ شماره 2947