گفتگو با حجةالاسلام مهدی حسینعلی امام جماعت مسجد کربلا
اهمیت برگزاری روضههای خانگی
از امام باقرعلیهالسلام نقل شده است که ایشان وصیت فرموده بودند از یکسوم اموالشان در ایام منا، برای حاجیانی که گرد هم میآیند، بهمدت ده سال مجلس روضه برگزار شود. این امر نشاندهندهی آن است که ائمه معصومینعلیهمالسلام نسبت به این موضوع تأکید ویژهای داشتهاند و آن را منشأ برکات میدانستهاند.
مصاحبه گر :
مرضیه ولی حصاری
روضههای خانگی چه جایگاهی در فرهنگ دینی و سنتهای شیعی دارند؟
ما از اهلبیت علیهمالسلام دربارهی برگزاری روضه، تأکیدات فراوانی داریم. البته شکل روضه در گذشته و در زمان اهلبیتعلیهمالسلام بهصورت امروز نبود که همه در تکایا، مواکب، حسینیهها و مکانهای مشابه گرد هم آیند. این شکل از تجمعات، به برکت جمهوری اسلامی، در روزگار ما گسترش یافته است.
در زمان اهلبیتعلیهمالسلام، شیعیان در اقلیت بودند و تقریباً میتوان گفت هر جلسهای که برگزار میشد، حکم یک روضه خانگی و نوعی انجمن پنهانی را داشت. از اینرو، هنگامی که حضرات معصومینعلیهمالسلام به برگزاری روضه سفارش میکردند، در عمل همین روضههای خانگی مدنظر بود.
برای نمونه، از امام باقرعلیهالسلام نقل شده است که ایشان وصیت فرموده بودند از یکسوم اموالشان در ایام منا، برای حاجیانی که گرد هم میآیند، بهمدت ده سال مجلس روضه برگزار شود. این امر نشاندهندهی آن است که ائمه معصومینعلیهمالسلام نسبت به این موضوع تأکید ویژهای داشتهاند و آن را منشأ برکات میدانستهاند.
برگزاری روضه در منزل چه تأثیری بر فضای معنوی و تربیتی خانواده میگذارد؟
وقتی در محیط خانه روضهخوانی انجام شود، برای اهلبیتعلیهمالسلام اشک ریخته شود و احادیث و معارف آنان نقل گردد، این فضا قابل مقایسه با خانهای نیست که در طول سال هیچ توجهی به مناسبتهای اهلبیتعلیهمالسلام نداشته باشد و اعضای آن حتی از ایام شهادت یا ولادت ایشان آگاهی چندانی پیدا نکنند.
بهویژه کودکان و نوجوانان که در چنین فضایی رشد میکنند، از همان سالهای نخست زندگی با محبت امام حسینعلیهالسلام و فرهنگ اهلبیتعلیهمالسلام آشنا میشوند و این محبت در دل آنان نهادینه میشود.
در نتیجه، فرزندان با فرهنگ و معارف اهلبیتعلیهمالسلام رشد میکنند و این آموزهها بهتدریج در شخصیت و ضمیر آنان ماندگار میشود و در مسیر زندگیشان تأثیرگذار خواهد بود.
حضور کودکان و نوجوانان در روضههای خانگی چه آثار تربیتی و اعتقادی به همراه دارد؟
به نظر میرسد روضههای خانگی را میتوان به دو شیوه برگزار کرد. در شیوهی نخست، مسئولیت اصلی برگزاری مراسم بر عهدهی پدر، مادر و بزرگترهای خانواده است و کودکان و نوجوانان تنها حضوری حداقلی و نمادین در جلسه دارند. اما به نظر میرسد شیوهی دوم میتواند آثار تربیتی و اعتقادی بیشتری به همراه داشته باشد؛ به این صورت که بخشی از مسئولیتهای مراسم به خود فرزندان واگذار شود.
برای مثال، میتوان از کودکان و نوجوانان خواست که برای جلسهی روضه آماده شوند، بخشی از برنامه سینهزنی را مدیریت کنند، در تزیین و سیاهپوش کردن منزل مشارکت داشته باشند یا در امور اجرایی مراسم نقشآفرینی کنند. این کار سبب میشود حضور آنان در مراسم، حضوری فعال و مؤثر باشد و مجلس را متعلق به خود بدانند.
در واقع، باید بهگونهای عمل کنیم که فرزندان خود را روضهدار و بانی مجلس بدانند. هنگامی که کودک یا نوجوان احساس کند در برگزاری مراسم نقش دارد، برای جلسات بعدی برنامهریزی میکند، تلاش میکند خود را آماده سازد و با انگیزهی بیشتری در برنامهها حضور پیدا میکند.
علاوه بر این، چنین فضایی فرصت مناسبی برای تربیت فرزندان فراهم میآورد. والدین میتوانند در خلال فعالیتها و در فضایی آرام و صمیمی، نکات تربیتی، اخلاقی و اعتقادی را به فرزندان خود منتقل کنند و راهکارهای بهتر برگزار شدن مراسم را به آنان بیاموزند.
روضههای خانگی چگونه میتوانند به تقویت روابط خانوادگی و همبستگی اجتماعی کمک کنند؟
در بسیاری از موارد، روضههای خانگی با حضور چند خانواده یا جمعی از همسایگان برگزار میشود و این موضوع بهصورت طبیعی موجب تقویت روابط خانوادگی و اجتماعی میگردد. نکتهی مهم آن است که محور این ارتباطها، یک امر دینی و ریشهدار در معارف اهلبیتعلیهمالسلام است. به همین دلیل، پیوندهایی که در چنین فضایی شکل میگیرد، از استحکام و عمق بیشتری برخوردار خواهد بود و میتواند زمینهساز روابطی پایدار و ارزشمند میان خانوادهها شود.
از سوی دیگر، مشارکت دادن فرزندان در دعوت از دیگران نیز آثار تربیتی و اجتماعی فراوانی دارد. تجربه نیز نشان داده است خانوادههایی که بهصورت مستمر میزبان روضهها و مجالس مذهبی هستند، معمولاً فرزندانشان از نظر روابط اجتماعی، مهارتهای ارتباطی و تعامل با دیگران وضعیت متفاوتی نسبت به همسالان خود دارند.
با توجه به شرایط و سبک زندگی امروز، برای حفظ و گسترش سنت روضههای خانگی چه راهکارهایی پیشنهاد میکنید؟
به نظر میرسد گاهی ما خودمان ناخواسته برگزاری روضههای خانگی را دشوار و پیچیده میکنیم. در حالی که چنین سختگیریهایی از ما خواسته نشده است، گاه ضوابط و انتظاراتی برای خود تعریف میکنیم که در ادامه اجرای این سنت را با مشکل مواجه میسازد.
همانگونه که پیشتر اشاره شد، روضههای خانگی میتوانند دارای حداقل و حداکثر باشند. حداقلِ یک روضه خانگی آن است که اعضای خانواده در منزل گرد هم آیند، فضای خانه را متناسب با این مناسبت آماده کنند، بخشی از معارف دینی یا یک مسئلهی شرعی را مطالعه کنند و سپس به ذکر مصیبت و یاد اهلبیتعلیهمالسلام بپردازند. بنابراین، هر فرد باید متناسب با شرایط زندگی، تواناییها، موقعیت اجتماعی و امکانات خود در این مسیر قدم بردارد. مهم آن است که این سنت حفظ شود و استمرار پیدا کند. در منابع دینی نیز برای برگزاری روضه، تعداد خاصی از افراد شرط نشده است. حتی در روایات، بر گریستن، گریاندن و اظهار حزن برای اهلبیتعلیهمالسلام تأکید شده است، بدون آنکه تعداد مشخصی از شرکتکنندگان مطرح باشد.
از این رو، ممکن است تنها یک زن و شوهر در منزل خود گرد هم بنشینند، بخشی از مقتل را بخوانند یا به نوحه و مرثیهای گوش دهند و برای مصائب اهلبیتعلیهمالسلام اشک بریزند. آنچه اهمیت دارد، انجام این عمل و زنده نگه داشتن یاد و نام اهلبیتعلیهمالسلام است، نه گستردگی ظاهری مراسم.
پیام شما به خانوادههایی که تاکنون تجربه برگزاری روضه خانگی را نداشتهاند چیست؟
این است که برای نخستین بار و حتی بهصورت ابتدایی، این کار را با حداقل امکانات و در نهایت سادگی آغاز کنند و خود را مقید به تشریفات و هزینههای سنگین ندانند.
بسیاری از افراد، مجالس بزرگ عزاداری را در رسانهها، تلویزیون یا فضای مجازی مشاهده میکنند؛ مجالسی که گاه با حضور هزاران نفر و با امکانات گسترده برگزار میشود. البته این مجالس نیز ارزش و جایگاه خود را دارند، اما آنچه از ما خواسته شده، برگزاری روضه و زنده نگه داشتن یاد اهلبیتعلیهمالسلام است، نه لزوماً برپایی مراسمی با آن ابعاد و امکانات.
متأسفانه گاهی مشاهده میشود که برخی افراد با نیت برگزاری روضه خانگی کار را آغاز میکنند، اما بهدلیل نگرانی از هزینهها یا ناتوانی در تأمین مخارج پذیرایی، ادامهی آن را متوقف میکنند. در حالی که هیچکس از ما نخواسته است که برای برگزاری روضه حتماً شام یا ناهار مفصل تهیه کنیم. حتی یک پذیرایی بسیار ساده، مانند چای، نیز میتواند کافی باشد.
به نظر من، اگر قرار است این سنت در خانوادهها استمرار پیدا کند، باید در آغاز با نهایت اختصار و سادگی برگزار شود. سپس هر خانواده متناسب با توان، علاقه و امکانات خود میتواند بهتدریج بر کیفیت و گستردگی آن بیفزاید.
تجربه نیز نشان داده است که بسیاری از افرادی که امروز بانی مجالس بزرگ و اطعام گسترده عزاداران هستند، فعالیت خود را از برنامههایی بسیار ساده آغاز کردهاند. هنگامی که انسان شیرینی و لذت خدمت به زائران و عزاداران اهلبیتعلیهمالسلام را درک میکند و آثار معنوی آن را در زندگی خود میبیند، بهتدریج انگیزهی بیشتری برای توسعه این مسیر پیدا میکند و حتی بخشی از درآمد خود را برای استمرار آن کنار میگذارد.
از این رو، توصیه میکنم خانوادهها برای آغاز این سنت ارزشمند، بهسادگی و استمرار بیش از هر چیز دیگری توجه کنند. اگر روضههای خانگی در نهایت اختصار و با کمترین امکانات آغاز شوند، زمینهی استمرار و ماندگاری آنها نیز فراهم خواهد شد.
سال شصت و یکم ـ شماره 2948