گفتگو با طاهره کرکهآبادی، کارشناس ارشد مامایی
وظیفهی ماما، ایجاد آرامش و تقویت امنیت در مادران است
مصاحبه گر :
مرضیه ولی حصاری
نقش ماما در مراقبتهای پیش از بارداری، بارداری و پس از زایمان چیست؟
نقش ماما از پیش از آغاز بارداری شروع میشود و تا هفتههای پس از تولد نوزاد ادامه دارد. در واقع، ماما در تمام این مسیر همراه مادر است و با ارائهی مراقبتهای تخصصی، نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و جنین ایفا میکند.
در مرحلهی پیش از بارداری، ماما با بررسی وضعیت سلامت مادر، انجام آزمایشهای لازم و ارزیابی شرایط جسمانی او، زمینه را برای یک بارداری سالم فراهم میکند. تجویز مکملهایی مانند اسید فولیک یا یدوفولیک متناسب با شرایط هر فرد، پیگیری واکسیناسیونهای ضروری، بررسی وضعیت تغذیه و شاخص توده بدنی (BMI) و همچنین ارائهی آموزشهای لازم دربارهی روند بارداری و زایمان، از مهمترین اقدامات این مرحله است.
در دوران بارداری نیز مراقبتهای ماما بهصورت مستمر ادامه دارد. بررسی نتایج آزمایشها و سونوگرافیهای دورهای، کنترل علائم حیاتی مادر بهویژه فشار خون، ارزیابی سلامت و رشد جنین و شناسایی بهموقع علائم خطر از جمله وظایف اصلی ماما در این دوره است. مواردی مانند فشار خون بارداری، کاهش ضربان قلب جنین، کاهش مایع آمنیوتیک، تأخیر رشد داخل رحمی و احتمال زایمان زودرس از جمله مشکلاتی هستند که ماما بهطور مداوم آنها را پایش میکند تا در صورت نیاز، مادر در سریعترین زمان ممکن به پزشک متخصص ارجاع داده شود.
پس از زایمان نیز نقش ماما پایان نمییابد. او تا ۲۸ روز نخست پس از تولد، وضعیت سلامت مادر و نوزاد را پیگیری میکند. کنترل علائم حیاتی، بررسی میزان خونریزی رحم، ارزیابی وضعیت بخیهها و احتمال بروز عفونت، بررسی سلامت سینهها، آموزش شیردهی صحیح، پایش وزنگیری نوزاد و آموزش مراقبتهای ضروری و علائم هشدار به مادر، از جمله مهمترین وظایف ماما در این مرحله است. این همراهی موجب میشود مادر با آگاهی و اطمینان بیشتری دوران پس از زایمان را پشت سر بگذارد.
ماماها چگونه به کاهش اضطراب و افزایش حس امنیت در مادران کمک میکنند؟
یکی از مهمترین وظایف ماما، ایجاد آرامش و تقویت حس امنیت در مادران است. بسیاری از زنان، بهویژه در نخستین تجربهی بارداری، با نگرانیها و اضطرابهای فراوانی روبرو هستند و حضور یک ماما میتواند این دغدغهها را تا حد زیادی کاهش دهد. ماما با ایجاد ارتباطی صمیمانه و مبتنی بر اعتماد، تلاش میکند اعتمادبهنفس مادر را افزایش دهد و احساس شیرین مادر شدن را به او یادآوری کند. همچنین با تأکید بر فیزیولوژیک و طبیعی بودن روند بارداری و زایمان، این اطمینان را به مادر میدهد که در صورت انجام مراقبتهای منظم و پیگیری توصیههای پزشکی، این دوران میتواند تجربهای ایمن، آرام و لذتبخش باشد. در کنار این حمایتهای روانی، آموزش روشهای کنترل استرس نیز اهمیت زیادی دارد. توصیه به انجام ورزشهای مناسب دوران بارداری، گوش دادن به موسیقی آرامشبخش، انجام تمرینهای تنفسی، صحبت کردن با جنین و حفظ آرامش ذهنی، از جمله راهکارهایی است که به مادر کمک میکند این دوران را با اضطراب کمتری سپری کند.
آموزشهای مامایی چه تأثیری بر تصمیمگیری و آرامش مادر دارد؟
آموزش، یکی از مهمترین ابزارهای ماما برای توانمندسازی مادران است. ماما تلاش میکند مطالب تخصصی و علمی را با زبانی ساده و قابل فهم در اختیار مادر قرار دهد تا او بتواند با آگاهی بیشتری درباره سلامت خود و فرزندش تصمیم بگیرد.
همراهی ماما پیش از بارداری آغاز میشود و در دوران بارداری، هنگام زایمان و حتی پس از تولد نوزاد ادامه دارد. در برخی موارد نیز این همراهی تا دو سال نخست زندگی کودک ادامه پیدا میکند. همین حضور مستمر باعث میشود مادر در هر مرحله بتواند پاسخ پرسشهای خود را دریافت کند و با اطمینان بیشتری تصمیم بگیرد.
زمانی که مادر نسبت به تغییرات بدن خود، روند رشد جنین، نحوهی زایمان و مراقبتهای پس از آن آگاهی کافی داشته باشد، اضطراب او نیز به میزان قابل توجهی کاهش پیدا میکند و با آرامش بیشتری این دوران را پشت سر میگذارد.
ماما در پایش علائم هشدار و ارجاع بهموقع چه نقشی دارد؟
یکی از مهمترین وظایف ماما، آموزش علائم هشدار و شناسایی بهموقع خطرات احتمالی در دوران بارداری و پس از زایمان است. بخش زیادی از عوارض بارداری در صورت تشخیص زودهنگام قابل پیشگیری یا کنترل هستند و ماما در این زمینه نقش بسیار مهمی دارد.
او مادر را نسبت به اهمیت انجام مراقبتهای دورهای، آزمایشها و سونوگرافیهای منظم، بررسی حرکات جنین، رعایت رژیم غذایی مناسب و بهداشت روابط زناشویی آگاه میکند. همچنین در هر مراجعه، وضعیت سلامت مادر و جنین را ارزیابی کرده و در صورت مشاهده هرگونه علامت غیرطبیعی، مادر را برای دریافت خدمات تخصصی به پزشک ارجاع میدهد.
پس از زایمان نیز آموزش درباره علائمی مانند خونریزی غیرطبیعی، عفونت محل بخیه، تب، مشکلات شیردهی، کاهش وزنگیری نوزاد و لزوم انجام واکسیناسیون و مراقبتهای دورهای، بخش مهمی از وظایف ماما را تشکیل میدهد.
چگونه بین مراقبت جسمی و حمایت روانی از مادر تعادل برقرار میکنید؟
سلامت مادر تنها به سلامت جسم محدود نمیشود و آرامش روانی او نیز اهمیت فراوانی دارد. ماما تلاش میکند این دو بُعد را همزمان مورد توجه قرار دهد تا مادر تجربهای مطلوب از بارداری و زایمان داشته باشد. زمانی که مادر بداند بارداری و زایمان فرآیندی طبیعی است و با انجام مراقبتهای منظم، پیگیری علائم هشدار و مراجعه بهموقع به مراکز درمانی میتوان بسیاری از مشکلات را پیشگیری کرد، احساس امنیت بیشتری خواهد داشت. این آرامش روانی باعث میشود همکاری مادر با تیم درمان نیز افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی، هم سلامت جسمی مادر و نوزاد بهتر حفظ میشود و هم مادر با اعتماد و آرامش بیشتری دوران بارداری، زایمان و پس از آن را سپری خواهد کرد.
مهمترین چالشهای مامایی در مواجهه با مادران مضطرب چیست؟
یکی از مهمترین چالشهای حرفهی مامایی، مراقبت از مادرانی است که اضطراب شدید را تجربه میکنند. اضطراب کنترلنشده گاهی باعث میشود مادر همکاری لازم را با تیم درمان نداشته باشد یا نسبت به آموزشها و توصیههای پزشکی بیاعتماد شود.
در چنین شرایطی، انجام مراقبتهای لازم دشوارتر خواهد شد و ممکن است روند درمان با اختلال مواجه شود. از سوی دیگر، استرس و اضطراب شدید میتواند سلامت مادر و حتی رشد و سلامت جنین را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، ماما علاوه بر ارائهی مراقبتهای جسمی، تلاش میکند با برقراری ارتباط مؤثر، جلب اعتماد مادر و پاسخگویی به نگرانیهای او، اضطراب را کاهش دهد و زمینه همکاری بهتر مادر با تیم درمان را فراهم کند.
نقش ماما در آموزش و توانمندسازی زنان برای جلوگیری از عمل جراحی سزارین چقدر مؤثر است؟
یکی از مهمترین مسئولیتهای ماما، ارائه اطلاعات صحیح و علمی دربارهی روشهای مختلف زایمان است تا مادر بتواند با آگاهی کامل تصمیمگیری کند. ماما با بیان مزایای زایمان طبیعی برای مادر و نوزاد و همچنین توضیح عوارض احتمالی جراحی سزارین، به زنان کمک میکند انتخابی آگاهانه و متناسب با شرایط پزشکی خود داشته باشند.
توضیح دربارهی بهبودی سریعتر پس از زایمان طبیعی، کاهش عوارض ناشی از جراحی، آغاز بهتر شیردهی و بازگشت سریعتر مادر به فعالیتهای روزمره، از جمله موضوعاتی است که در این آموزشها مورد تأکید قرار میگیرد.
البته هدف ماما تحمیل یک روش خاص نیست، بلکه تلاش میکند با ارائهی اطلاعات علمی، مادر را برای انتخاب بهترین روش زایمان بر اساس شرایط جسمی خود و نظر پزشک متخصص توانمند سازد. آگاهیبخشی و اصلاح باورهای نادرست دربارهی زایمان طبیعی، نقش مهمی در کاهش سزارینهای غیرضروری و ارتقای سلامت مادر و نوزاد دارد.
سال شصت و یکم ـ شماره 2955