از قانون بپرس

مناطق چهارگانه تحت حفاظت محیط زیست کدامند؟
طبق قانون، این مناطق عبارتند از: ۱ـ پارک‌های ملی ۲ـ آثار طبیعی ملی ۳ـ پناهگاه‌های حیات وحش ۴ـ منطقه حفاظت‌شده. حفاظت و مدیریت این مناطق بر عهده‌ی سازمان حفاظت محیط زیست است.

شکار غیرمجاز حیوانات وحشی چه مجازاتی دارد؟
مطابق با ماده‌ی 680 قانون مجازات اسلامی: هرکس برخلاف مقررات و بدون مجوز قانونی، اقدام به شکار یا صید حیوانات و جانوران وحشی حفاظت شده، نماید به حبس از 3 ماه تا 3 سال و یا جزای نقدی از 20 میلیون ریال تا 25 میلیون ریال محکوم خواهد شد.

آیا قطع درختان جنگلی جرم محیط زیستی محسوب می‌شود؟
بله، قطع غیرمجاز درختان در جنگل‌ها و مناطق حفاظت‌شده، علاوه بر قوانین منابع طبیعی، تحت قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست نیز قابل پیگرد است و مجازات حبس و جزای نقدی دارد.

قاچاق حیوانات و گیاهان وحشی طبق کنوانسیون CITES در ایران جرم است؟ 
بله، ایران به کنوانسیون منع تجارت بین‌المللی گونه‌های در معرض خطر (CITES) پیوسته است. قاچاق این گونه‌ها جرم بوده و مجازات آن بر اساس قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) و قوانین خاص محیط زیست تعیین می‌شود.

اگر یک پروژه‌ی صنعتی یا عمرانی بدون دریافت مجوز زیست محیطی آغاز به کار کند، چه می‌شود؟
سازمان حفاظت محیط زیست می‌تواند دستور توقف فعالیت پروژه را صادر کند. ادامه‌ی فعالیت پس از دستور توقف، جرم بوده و منجر به تعقیب قضایی مسئولان پروژه و پرداخت جریمه‌های سنگین می‌شود.

آیا آلوده‌کننده‌ی محیط زیست، مسئول جبران خسارات وارد شده به افراد نیز هست؟
بله، بر اساس قاعده فقهی «لاضرر» و مواد قانون مسئولیت مدنی (مصوب ۱۳۳۹)، هرکس با عمل خود (مانند آلودگی) به دیگری خسارت وارد کند، مسئول جبران آن است. افراد می‌توانند به‌صورت جمعی نیز اقامه‌ی دعوی کنند.

«جرایم زیست‌محیطی» در قانون مجازات اسلامی کجاست؟
جرایم زیست‌محیطی از مباحث مهم قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 می‌باشد و باتوجه به عمل ارتکابی، مجازات‌های مختلفی در نظر گرفته شده است.

آیا برای اشخاص حقوقی (شرکت‌ها) نیز می‌توان مجازات کیفری محیط زیستی در نظر گرفت؟
بله، طبق ماده‌ی ۲۰ قانون مجازات اسلامی (مصوب ۱۳۹۲)، در صورت ارتکاب جرم توسط شخص حقوقی، علاوه بر مجازات شخص حقیقی مرتکب، برای شخص حقوقی نیز مجازات‌هایی مانند انحلال، مصادره اموال، ممنوعیت از فعالیت و جزای نقدی سنگین قابل اعمال است.

آیا شهروندان عادی حق شکایت از تخلفات محیط زیستی را دارند؟
بله، هر شهروند می‌تواند تخلفات محیط زیستی را به سازمان حفاظت محیط زیست، پلیس پیشگیری (۱۱۰) یا دادسراها گزارش دهد. همچنین می‌توانند از طریق «دادخواهی جمعی» به طرفیت آلوده‌کننده، دعوی حقوقی اقامه کنند.

سازمان‌های مردم نهاد محیط زیستی NGOها چه جایگاهی در قانون دارند؟
طبق قانون دولت موظف است مشارکت NGOهای محیط زیستی معتبر را در نظارت بر پروژه‌ها و تصمیم‌گیری‌ها تسهیل کند. همچنین این تشکل‌ها می‌توانند به‌عنوان شاکی خصوصی در پرونده‌های زیست محیطی حضور یابند.

قانون حفاظت از تالاب‌ها (مصوب ۱۳۹۶) چه اهدافی دارد؟
این قانون به منظور حفظ، احیاء و مدیریت پایدار تالاب‌ها، جلوگیری از تخریب و آلودگی آن‌ها، و تعیین و تخصیص حقابه محیط زیست تالاب‌ها تصویب شده است.

پالایشگاه‌ها و صنایع پتروشیمی چه استانداردهای خاص زیست محیطی باید رعایت کنند؟
علاوه بر قوانین عمومی، این صنایع مشمول ضوابط و معیارهای استقرار و بهره‌برداری صنایع پتروشیمی مصوب هیأت وزیران و نیز استانداردهای سخت‌گیرانه‌تری در زمینه انتشار آلاینده‌های هوا، آب و مدیریت پسماندهای ویژه هستند.

شکایت از جرایم محیط زیستی به کدام مرجع قضایی باید ارجاع شود؟
به‌طور معمول، به دادسراها و دادگاه‌های عمومی (جزایی) محل وقوع جرم. با این حال ممکن است برخی جرایم نیز در صلاحیت دادگاه‌های انقلاب قرار گیرد.

سال شصت و یکم ـ شماره 2952