قصهی اندلس را از عنفوان جوانی در گوشمان زمزمه کردهاند. روی منبرها فریادها کشیدهاند. شهدا در وصیتنامههایشان تکرار کردهاند که «اگر شهر سقوط کرد نگران نباشید، شهر را پس میگیریم، مراقب باشید ایمانتان سقوط نکند.» میان سطرهای تاریخ و ادبیات جایش دادند که حواسمان باشد مبادا قلمرو عفاف و حجاب به دست نااهلان و نامحرمان بیفتد، که تاریخ اثبات کرده است اگر بیفتد مساوی است با شکست و فروپاشی. و البته آنچه به جایی نرسد فریاد است.