از قانون بپرس

محیط زیست چگونه تعریف شده است؟
محیط زیست عبارتست از «مجموعه عوامل زیستی و فیزیکی مؤثر در زندگی و تکامل موجودات زنده.»

اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران چه می‌گوید؟
در جمهوری اسلامی، حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسل‌های بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه‌ی عمومی تلقی می‌گردد. از این رو فعالیت‌های اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیرقابل جبران آن ملازمه پیدا کند، ممنوع است.

کدام نهاد، مسئول اصلی حفاظت از محیط زیست در کشور است؟
سازمان حفاظت محیط زیست (وابسته به ریاست جمهوری)، طبق اصل پنجاهم قانون اساسی و سایر قوانین عادی، عهده‌دار این مسئولیت است.

آلودگی محیط زیست در قانون چگونه تعریف شده است؟
طبق ماده‌ی ۹ قانون حفاظت و بهسازی، آلودگی محیط زیست عبارتست از پخش یا آمیختن مواد خارجی به آب یا هوا یا خاک یا زمین به میزانی که کیفیت فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیک آن را طوری تغییر دهد که به حال انسان یا سایر موجودات زنده یا گیاهان یا آثار یا ابنیه مضر باشد.

«پسماند» و «پسماند ویژه» و «پسماند پزشکی» چه تفاوتی دارند؟
طبق ماده‌ی ۲ از قانون مدیریت پسماند (مصوب ۱۳۸۳)، پسماند به مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) گفته می‌شود که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم حاصل از فعالیت انسان بوده و از نظر تولیدکننده زائد محسوب می‌شود. پسماند ویژه به پسماندهایی گفته می‌شود که به‌دلیل دارا بودن حداقل یکی از ویژگی‌های خطرناک (سمی، عفونی، قابل انفجار و...) نیاز به مدیریت خاص دارند.
پسماندهای پزشکی (‌بیمارستانی)
‌به کلیه‌ی پسماندهای عفونی و زیان‌آور ناشی از بیمارستان‌ها، مراکز بهداشتی، درمانی، ‌آزمایشگاه‌های تشخیص طبی و سایر مراکز مشابه گفته می‌شود. سایر پسماندهای‌ خطرناک بیمارستانی از شمول این تعریف خارج است.

آیا در ایران قانون خاصی برای جلوگیری از آلودگی هوا وجود دارد؟
بله، «قانون نحوه‌ی جلوگیری از آلودگی هوا» مصوب سال ۱۳۷۴ و آیین‌نامه‌های اجرایی آن به‌طور تخصصی به این موضوع پرداخته‌اند.

خودروهای تولید داخل یا وارداتی از نظر استاندارد آلایندگی چه تعهدی دارند؟
طبق ماده‌ی ۵ از قانون نحوه‌ی جلوگیری از آلودگی هوا، کلیه‌ی خودروهای تولید داخل و وارداتی باید گواهی استاندارد زیست محیطی (معتبر بودن کاتالیست و سیستم کنترل آلایندگی) را از سازمان حفاظت محیط زیست دریافت کنند.

برای صنایع آلوده‌کننده هوا چه مجازاتی پیش‌بینی شده است؟
بر اساس ماده‌ی ۲۸ و ۲۹ از قانون نحوه‌ی جلوگیری از آلودگی هوا، متخلفان (اشخاص حقیقی یا حقوقی) علاوه بر پرداخت جریمه نقدی، به تعطیلی موقت یا دائم واحد صنعتی محکوم می‌شوند. همچنین در صورت تکرار، مجازات حبس نیز برای مسئولان واحد صنعتی در نظر گرفته شده است.

آیا تخلیه‌ی فاضلاب صنعتی تصفیه‌نشده به رودخانه‌ها جرم است؟
بله، قطعاً جرم است. این عمل علاوه بر نقض قوانین محیط زیست، ممکن است تحت عنوان «تخریب و آلودگی عمدی محیط زیست» یا «تخریب منابع طبیعی» قابل تعقیب کیفری باشد.

حقابه‌ی محیط زیست چیست و آیا در قانون به آن اشاره شده است؟
حقابه‌ی محیط زیست، مقدار آبی است که برای حفظ و پایداری اکوسیستم‌های آبی (مانند تالاب‌ها و رودخانه‌ها) لازم است. قانون توزیع عادلانه آب (ماده ۱۸) و قانون حفاظت از تالاب‌ها (مصوب سال ۱۳۹۶) بر لزوم تخصیص و حفظ حقابه‌ی محیط زیست تأکید دارند.

دفن یا رهاسازی پسماندهای صنعتی خطرناک در خاک چه مجازاتی دارد؟
این عمل ممنوع است و متخلف علاوه بر پرداخت هزینه‌های پاکسازی، به جزای نقدی و در صورت تکرار به حبس محکوم می‌شود.

آیا تولیدکننده‌ی پسماند ویژه مسئولیتی در قبال مدیریت آن دارد؟
بله، طبق اصل «مسئولیت تولیدکننده» در ماده‌ی ۱۱ قانون مدیریت پسماند، تولیدکننده موظف است پسماند ویژه را به‌نحو بی‌خطری جداسازی، نگهداری موقت، حمل و تحویل دهد. عدم انجام این وظیفه جریمه دارد.

واردات پسماند (زباله) از خارج به کشور چه حکمی دارد؟
طبق ماده‌ی 14 قانون مدیریت پسماند نقل و انتقال برون‌مرزی پسماندهای ویژه تابع مقررات کنوانسیون بازل و ‌با نظارت مرجع ملی کنوانسیون خواهد بود.
متخلفان به مجازات‌های مقرر در قانون محکوم خواهند شد.

نفیسه خانی ـ کارشناس و مشاور حقوقی
سال شصت و یکم ـ شماره 2951