به کجا چنین شتابان؟!

ـ عزیزم شما دبیرستانی هستید یا دانشجو؟
ـ من دبستانی‌ام.
دو خط بالا مکالمه‌ی کوتاه من با یک دختربچه‌ی دبستانی بود که حرکات، سَکَنات و سبک رفتارش اصلاً با سنش هم‌خوانی نداشت و این خوب نبود و نیست. این که ظاهر یک چیز بگوید و باطن چیز دیگر، حکایت از این دارد که یک جای کار می‌لنگد. آخر تصوری که عموم ما از یک کودک هفت تا دوازده ساله دارد بازی و شادی و خنده است نه اینکه مثل فلان بلاگر معروف ژست‌های آن‌چنانی بگیرد و پشت سر هم از خودش سلفی بگیرد و استوری کند یا آرایش بزرگ سالانه داشته باشد. بچه باید بچگی کند نه اینکه بی‌اجازه پا کند در کفش بزرگ‌ترها و شتاب‌زده سرک بکشد به دنیای بی‌در و پیکری که مال خودش نیست. در روایات اسلامی هم این مفهوم را داریم: وقتی کودکی، کودکی نکند دچار هویت‌گریزی شده و این مسئله باعث می‌شود در سنین بالاتر بخواهد رفتارهای کودکانه از خود بروز دهد. این وسط مقصر کیست؟ چه کسی را باید مؤاخذه کرد؟ چه کسی از بر هم زدن دنیای یک‌رنگ کودکانه منتفع می‌شود؟ حدود سن بلوغ طبیعی در کودکان و نوجوانان مشخص است اما برخی عوامل محیطی نظیر وراثت، تجربیات خانوادگی و استفاده از اینترنت می‌تواند باعث بلوغ زودرس شده و پیامدهایی داشته باشد. یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار استفاده از اینترنت توسط کودکان است. یافته‌ها در این باره نشان می‌دهد پیشرفت تکنولوژی ضریب بلوغ زودرس را افزایش داده است و به‌طور واضح اینترنت می‌تواند بر این موضوع مؤثر باشد. حالا راه چاره چیست؟ آنچه واضح و مبرهن است آن است که در مواجهه با آسیب‌های ابزارهای دیجیتال پاک کردن صورت مسئله یعنی جلوگیری از دسترسی کودکان به اینترنت نه موفق است نه منطقی و چه‌بسا کودکان را به‌سمت پنهان‌کاری سوق بدهد و پیامدهای وخیم‌تری داشته باشد. آنچه مهم است این است که در ساختار خانواده آموزش استفاده‌ی صحیح از ابزار دیجیتال وجود داشته باشد. در واقع بلوغ، فرایندی است که فرد را برای ایفای نقش‌های اجتماعی در سال‌های بعد آماده می‌کند اما اگر این نقش‌ها به هر دلیلی جلوتر از حد اجرایی شود باعث می‌شود کودک از موقعیت سنی خود لذت نبرد و رفتارهایی از خود بروز دهد که با سن و سالش ناهماهنگ است. به‌طور خلاصه می‌توان گفت: بلوغ دوره‌ای است که شخص به‌دنبال هویت خود می‌رود در این دوران از والدین خود فاصله می‌گیرد تا بتواند شخصیت و هویت مستقلی را برای خود تعریف کند. حال در این بین اگر فرد قدرت تعقلش به‌درستی رشد نکرده باشد و دوران کودکی را به‌خوبی پشت سر نگذاشته باشد نمی‌تواند به‌درستی هویت خود را پیدا کند و در نهایت شخصیتی سطحی‌نگر و رشد نیافته خواهد داشت.
نرگس مهتدی