«طرح میزبان» از زبان «مهدیه غفاری»؛ روان‌شناس مرکز نگهداری از کودکان نیازمند
طرح میزبان نگهداری موقت از کودکان نیازمند به سرپرست است.
مصاحبه گر :
مرضیه ولی حصاری
طرح میزبان چیست و چه تفاوتی با فرزندخواندگی دارد؟!
طرح میزبان نگهداری موقت از کودکان نیازمند به سرپرست است. یعنی کودک به‌جای بودن در مؤسسات و مراکز شبه خانواده، مدتی را کنار یک خانواده به‌عنوان مهمان زندگی می‌کند و خانواده‌ی میزبان از او مراقبت می‌کند در حالی که فرزندخواندگی به سرپرستی گرفتن دائمی این کودکان است و اسم فرزندخوانده به مثابه‌ی فرزند زیستی در شناسنامه‌ی خانواده‌ی فرزندپذیر ثبت می‌شود.
چه کسانی می‌توانند برای میزبان شدن اقدام کنند؟!
تمامی زوجین چه فرزندی داشته باشند و چه نداشته باشند و همچنین خانم‌های مجرد بالای ۳۰ سال می‌توانند برای شرکت در طرح میزبان اقدام کنند.
برخورداری از سلامت جسم و روان، نداشتن سوپیشینه و اعتیاد، لازمه‌ی این امر است. همچنین در همین راستا یک‌سری تست‌ها و مصاحبه‌ی روان‌شناختی برای تأیید صلاحیت خانواده‌ی متقاضی صورت می‌گیرد.
کدام کودکان بیشترین بهره را از خانواده‌ی میزبان می‌برند؟!
کودکانِ فاقد سرپرست مؤثر بچه‌هایی هستند که بعضاً از همان روزها و ماه‌های اول زندگی تا زمانی که از سازمان بهزیستی ترخیص شوند در شیرخوارگاه‌ها و مراکز نگهداری زندگی می‌کنند و همگی در هر سن و جنسیتی نیازمند آغوش پر مهر یک خانواده هستند.
معمولاً بیشتر خانواده‌ها تقاضای میزبانی از نوزادان یا فرزندان کوچک‌تر را دارند و تقاضا برای مراقبت از فرزندان بالای ۷ سال کمتر هست. چرا که تصور می‌شود این فرزندان مدت زمان بیشتری را در مؤسسات بوده‌اند و با مسائل بیشتری درگیر می‌باشند. این در حالی است که چشم‌انتظاری این فرزندان برای رفتن به یک خانواده بسیار زیاد است و ما شاهد تغییرات بسیار مثبت و سرنوشت‌ساز روحی، خلقی و رفتاری این فرزندان پس از ورود به خانواده و در بستر خانواده هستیم.
بعضی خانواده‌ها نگرانند کودک در دوره‌ی میزبانی وابسته شده و هنگام اتمام دوره اذیت شود.
این نگرانی در برخی خانواده‌ها هست اما در واقع ما به‌هم‌ریختگی قابل توجهی در کودک در پایان دوره‌ی میزبانی نمی‌بینیم. برای این کودکان، تجربه‌ی حضور در خانواده‌ی میزبان حتی به‌صورت کوتاه‌مدت، دوست‌داشتنی و شیرین است. البته آگاهی به موقتی بودن این امر هم از جانب خانواده و هم از جانب کودک، در تنظیم هیجانات بسیار مؤثر است.
آیا واقعاً برای این کودکان، حضور موقت در خانواده، بهتر از مراکز نگهداری است؟
علی‌رغم تمام تلاش‌های ما برای اینکه فضای مراکز شبه خانواده را تا جای ممکن به فضای خانه شبیه کنیم با این حال کودکان در مؤسسات، زندگی سازمانی دارند و در کنار سایر بچه‌ها و مربی خود زندگی می‌کنند و درکی از مسائلی که کودکان دیگر در بستر خانواده با آن آشنا می‌شوند، مثل شناختن اعضای خانواده یا درک مفهوم آشنا و غریبه پیدا نمی‌کنند.
بسیاری از نیازهای کودکان تنها در بستر خانواده و پس از شکل‌گیری یک رابطه‌ی عاطفی امن رفع می‌شود. همچنین محروم ماندن از توجه فردی و نیاز به دیده شدن در وجود این کودکان پررنگ باقی می‌ماند که تنها با حضور در خانواده برطرف می‌شود. زندگی در مراکز اقتضائات مخصوص به خود را دارد به‌طور مثال حضور هر مربی در هر شیفت با ویژگی‌های فردی و سبک تربیتی متفاوت یکی از آسیب‌های زندگی در مؤسسات است.
محدود بودن حق انتخاب برای بچه‌ها در مراکز نسبت به انتخاب خانواده نیز از موضوعات دیگر است. با در نظر گرفتن تمامی این موارد می‌توان نتیجه گرفت که حضور کودکان حتی به‌طور موقت در خانواده برایشان بهتر است.
چه ویژگی‌هایی در یک خانواده‌ی میزبان موفق ضروری است؟!
معمولاً خانواده‌هایی که تصمیم به این اقدام می‌گیرند از نوع‌دوستی و احساس همدلی بالایی برخوردار هستند علاوه بر این انعطاف‌پذیری ذهنی بالا و گشودگی نسبت به پذیرش و مواجهه با تجربه‌های جدید از مؤلفه‌هایی است که خانواده‌های متقاضی را برای این تصمیم کمک می‌کند.
باید بدانیم میزبانی از یک کودک، خانواده را در موقعیتی جدید قرار می‌دهد و هر موقعیت جدیدی همراه با تغییراتی خواهد بود. بنابراین مهم است که فضای خانه و خانواده قبل از ورود کودکی به آن، امن و آرام و به دور از تنش باشد. اگر خانواده‌ای درحال حاضر با مسئله‌ای حل‌نشده دست و پنجه نرم می‌کند اکنون زمان مناسبی برای تغییر جدید و میزبانی از یک کودک برای آن خانواده نیست.