در وادی نور
در محضر قرآن کمی درباره این روزهایمان بخوانیم...
إِنَّ الَّذينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلاَّ تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ *نَحْنُ أَوْلِياؤُكُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ وَ لَكُمْ فِيها ما تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَ لَكُمْ فِيها ما تَدَّعُونَ *نُزُلاً مِنْ غَفُورٍ رَحِيم (30-32/ سوره مبارک فصلت)
كسانى كه گفتند پروردگار ما خداوند يگانه است سپس استقامت كردند، فرشتگان بر آن‌ها نازل مىشوند كه نترسيد و غمگين مباشيد، و بشارت باد بر شما به آن بهشتى كه به شما وعده داده شده است.* ما ياران و مددكاران شما در زندگى دنيا و در آخرت هستيم و براى شما هر چه بخواهيد در بهشت فراهم است و هر چه طلب كنيد به شما داده مىشود* اين‌ها به‌عنوان پذيرايى از سوى خداوند غفور و رحيم است.
آيات مورد بحث سخن از مؤمنانى است كه در ايمان‌شان راسخ و پابرجا هستند، و خداوند به چندین پاداش و موهبت كه براى آن‌ها قرار داده اشاره مى‌نماید. نخست مىفرمايد: «كسانى كه مىگويند پروردگار ما اللَّه است، سپس بر سر گفته‌ی خود مىايستند و كمترين انحرافى پيدا نمىكنند، و آنچه لازمه‌ی آن است در عمل و گفتار نشان مىدهند فرشتگان الهى بر آن‌ها نازل مىشوند كه نترسيد و غمگين مباشيد.»
چه تعبير جامع و جالبى كه در حقيقت همه‌ی نيكىها و صفات برجسته را در بر دارد، نخست دل به خدا بستن و ايمان محكم به او پيدا كردن، سپس تمام زندگى را به رنگ ايمان در آوردن و در محور آن قرار دادن است.
بسيارند كسانى كه دم از عشق اللَّه مىزنند، ولى در عمل استقامت ندارند، افرادى سست و ناتوانند كه وقتى در برابر طوفان شهوات قرار مىگيرند با ايمان وداع كرده، و در عمل مشرك مىشوند، و هنگامى كه منافعشان به خطر مىافتد همان ايمان ضعيف و مختصر را نيز از دست مىدهند.
امیرمؤمنان على‌علیه‌السلام در يكى از خطبههاى نهج‌البلاغه اين آيه را با عبارت گويا و پر معنايى تفسير مىكند و بعد از تلاوت آن مىفرمايد: «شما گفتيد پروردگار ما «اللَّه» است اكنون بر سر اين سخن پايمردى كنيد، بر انجام دستورهاى كتاب او، و در راهى كه فرمان داده، و در طريق پرستش شايسته‌ی او، استقامت به خرج دهيد، از دايره‌ی فرمانش خارج نشويد، در آئين او بدعت مگذاريد و هرگز با آن مخالفت نكنيد.»
در حديث ديگرى از پيغمبر گرامى اسلام‌صلی‌الله علیه‌وآله مىخوانيم كه اين آيه را تلاوت فرمود سپس افزود: «قد قالها الناس، ثم كفر اكثرهم، فمن قالها حتى يموت فهو ممن استقام عليها: گروهى اين سخن را گفتند سپس اكثر آن‌ها كافر شدند، اما كسى كه اين سخن را بگويد و هم‌چنان به آن تداوم دهد تا مرگش فرا رسد او از كسانى است كه بر آن استقامت كرده»
در حديثى كه از امام على بن موسى الرضاعلیه‌السلام نقل شده در پاسخ سؤال از تفسير «استقامت» فرمود: هى و اللَّه ما انتم عليه: «استقامت همان روش ولايتى است كه شما داريد» البته این سخن بدان معنى نيست كه مفهوم آيه در مسأله‌ی ولايت خلاصه شود بلكه چون پذيرش رهبرى ائمه اهل‌بيت‌علیهم‌السلام ضامن بقاء خط توحيد و روش اصيل اسلام و ادامه عمل صالح است، استقامت را به اين معنى تفسير فرموده است.
كوتاه سخن اين كه ارزش انسان كه در ايمان و عمل صالح خلاصه مىشود در اين آيه در جمله‌ی «قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا» منعكس شده، و لذا در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام‌صلی‌الله‌علیه‌وآله آمده كه شخصى خدمتش عرض كرد: «دستورى به من ده كه به آن چنگ زنم و در دنيا و آخرت اهل نجات شوم». پيغمبرصلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: قل ربى اللَّه ثم استقم: «بگو پروردگار من اللَّه است و بر اين گفته خود بایست»! سپس مىگويد: پرسيدم: «خطرناك‌ترين چيزى كه بايد از آن بترسم چيست»؟ پيامبرصلی‌الله‌علیه‌وآله زبانش را گرفت و فرمود: «اين»!
در ادامه بیان می‌فرماید که كار انسان به جايى مىرسد كه در پرتو ايمان و استقامت فرشتگان بر او نازل مىگردند و پيام الهى را كه سراسر لطف و مرحمت است به او اعلام مىدارند. پس از نخستين و دومين بشارت در مورد عدم «خوف» و «حزن» كه به آن اشاره شد، در سومين مرحله مىگويند: «بشارت باد بر شما به آن بهشتى كه به آن وعده داده مىشديد» (وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ).
در چهارمين بشارت مىافزايند: «ما ياران و مددكاران شما در زندگى دنيا و در آخرت هستيم» هرگز شما را تنها نمىگذاريم، در نيكىها به شما كمك مىكنيم، و از لغزش‌ها شما را حفظ مىنمائيم تا وارد بهشت شويد (نَحْنُ أَوْلِياؤُكُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ)
در پنجمين بشارت مىفرمایند: «در بهشت براى شما هر چه بخواهيد از مواهب و نعمت‌ها فراهم است و هيچ قيد و شرطى در كار نيست» (وَ لَكُمْ فِيها ما تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ). ششمين بشارت اين كه نه‌تنها نعمت‌هاى مادى و آنچه دلخواه شماست به شما مىرسد، بلكه «آنچه از مواهب معنوى طلب كنيد در اختيار شماست» (وَ لَكُمْ فِيها ما تَدَّعُونَ).
در هفتمين و آخرين مژدهاى كه به آن‌ها مىدهند اين است كه شما ميهمان خدا در بهشت جاويدان او هستيد، و «همه‌ی اين نعمت‌ها به‌عنوان پذيرايى يك ميزبان از يك ميهمان گرامى از سوى پروردگار غفور و رحيم به شما ارزانى داشته مىشود» (نُزُلًا مِنْ غَفُورٍ رَحِيمٍ).
با دقت در عمق اين مفاهيم و عظمت اين وعدههاى الهى كه به‌وسيله‌ی فرشتگان به مؤمنان داده مىشود روح آدمى به پرواز در مىآيد، و تمام وجود او را به‌سوى ايمان و استقامت جذب مىكند.
در پرتو اين فرهنگ و تعليمات بود كه اسلام از يك مشت عرب جاهلى انسان‌هاى نمونهاى ساخت كه از هيچ‌گونه ايثار و فداكارى مضايقه نداشتند، و همينها است كه امروز مىتواند الهام‌بخش مسلمانان در راه پيروزى بر همه مشكلات باشد.
البته نبايد فراموش كرد كه «استقامت» همچون «عمل صالح» ميوه‌ی درخت «ايمان» است زيرا ايمان هنگامى كه عمق و نفوذ كافى پيدا كند انسان را دعوت به استقامت خواهد كرد، همان‌گونه که استقامت در مسير حق بر عمق ايمان نيز مىافزايد، و اين دو تأثير متقابل دارند.
منبع: قرآن / تفسیر نمونه.
سال شصت و یکم ـ شماره 2941