توصیه‌های یک کارشناس برای گرم و سرد بودن مزاج
به‌طور کلی دو نوع مزاج وجود دارد، مزاج گرم و مزاج سرد. گروه گرم مزاج، خود به دو طبع صفراوی و دموی و گروه سردمزاج به دو طبع بلغمی و سوداوی تقسیم می‌شود.
متخصص طب ایرانی درباره‌ی چگونگی تشخیص مزاج سرد و گرم به خبرگزاری مهر می‌گوید: «افراد نباید صرفاً بر اساس تصورهای شخصی یا توصیه‌های غیرعلمی درباره‌ی سردی و گرمی مواد غذایی تصمیم بگیرند. بسیاری از مردم عادت دارند همان‌گونه که پیش از این از مواد خوراکی استفاده می‌کردند، همچنان به همان شیوه ادامه دهند؛ در حالی که برای بهره‌گیری صحیح از خواص خوراکی‌ها، باید مصرف آن‌ها به شکل مدیریت‌شده انجام شود.»
ارشادی‌فر بیان می‌کند: «برخی افراد تصور می‌کنند اگر امروز یک ماده‌ی غذایی بخورند و احساس سرما یا گرما کنند، می‌توانند آن ماده را سرد یا گرم بدانند. یا به‌عنوان مثال به‌دلیل اینکه به آن‌ها گفته شده مزاج بلغمی دارند، خودسرانه به مصرف ادویه‌جات، زنجبیل، دمنوش‌ها و ترکیبات مختلف روی می‌آورند؛ در حالی که این رفتارها می‌تواند اشتباه و حتی مضر باشد.»
این متخصص در ارتباط با اینکه تشخیص مزاج، به‌ویژه تعیین سردی یا گرمی بدن، فرایندی بسیار پیچیده است و نمی‌توان تنها با احساساتی مانند «سرد بودن پا» یا گرم شدن بدن پس از خوردن یک خوراکی درباره‌ی آن قضاوت کرد، ادامه می‌دهد: «در برخی موارد حتی ممکن است ویژگی‌هایی مانند وضعیت پوست یا کیفیت تبادل انرژی بدن با محیط خارجی، احساس فرد را تحت تأثیر قرار دهد و تشخیص را دشوارتر کند. افراد برای تعیین دقیق مزاج و نوع تغذیه‌ی مناسب، حتماً به متخصصان معتبر مراجعه کنند و از خوددرمانی بر اساس برداشت‌های شخصی پرهیز نمایند.»
تشخیص مزاج سرد یا گرم نیازمند بررسی‌های متعدد است
تبسم ارشادی‌فر درباره‌ی عوارض مصرف خودسرانه عنوان می‌کند: «برداشت‌های اشتباه درباره‌ی سردی و گرمی بدن وجود دارد که بسیاری از افراد تنها با لمس پوست یا احساس‌های لحظه‌ای درباره‌ی مزاج خود نتیجه‌گیری می‌کنند؛ در حالی که این روش‌ها هیچ‌گونه اعتبار علمی و سنتی ندارند. گاهی ممکن است دمای سطحی پوست فرد سرد باشد، اما درون بدن او احساس گرمی داشته باشد یا بالعکس. به همین دلیل نمی‌توان تنها با سردی پوست یا نظر دیگران مزاج را تعیین کرد.»
وی ادامه می‌دهد: «تشخیص مزاج سرد یا گرم نیازمند بررسی‌های متعدد است و با مشاهده‌ی یک ویژگی، مانند سرد بودن دست، نمی‌توان درباره‌ی طبع فرد قضاوت کرد. برخی افراد پس از دریافت یک تشخیص اولیه، بی‌درنگ خود را به مصرف ادویه‌جات و ترکیبات گرم‌کننده محدود می‌کنند؛ در حالی که ادویه‌جات در اصل «دارو» هستند و مصرف دارو تنها در صورت نیاز توصیه می‌شود. همان‌طور که انسان سالم بی‌دلیل آنتی‌بیوتیک مصرف نمی‌کند، استفاده مداوم از ادویه‌جات نیز نباید بدون دلیل یا تشخیص دقیق باشد.»
این متخصص می‌گوید: «ممکن است فردی به‌دلیل مشکلات معده یا درد مفاصل، توصیه به مصرف زنجبیل شود؛ اما زنجبیل نیز باید همراه برخی مواد مانند لیموترش مصرف شود تا اثر مناسب داشته باشد و مصرف خودسرانه خوراکی‌های گرم تنها به‌دلیل شنیدن جمله «مزاجت سرده» اشتباه است.»
ارشادی‌فر اظهار می‌دارد: «خوراکی‌های گرم مانند عسل، خرما یا برخی سبزیجات، در حالی که مزاج گرم دارند، باید با توجه به شرایط فرد مصرف شوند. بسیاری از مردم تصور می‌کنند مرغ سرد است، در حالی که گوشت مرغ، خروس، گوسفند و حتی گاو گرمی دارند؛ هرچند شدت گرمی آن‌ها با یکدیگر متفاوت است. همین باور اشتباه باعث می‌شود افراد هنگام مصرف مرغ، بی‌دلیل به آن ادویه زیاد اضافه کنند.»
افراط در طبقه‌بندی خوراکی‌ها به سرد و گرم
وی معتقد است: «زمانی که مواد غذایی حرارت می‌بینند، از میزان سردی آن‌ها کاسته می‌شود؛ ضمن اینکه برنج به‌تنهایی مصرف نمی‌شود و معمولاً همراه خورشت، سبزیجات یا ترکیباتی مانند سبزی‌پلو، لوبیا یا کلم طبخ می‌شود. افراط در طبقه‌بندی خوراکی‌ها به سرد و گرم، مردم را به اشتباه می‌اندازد.
متأسفانه علت اصلی این سردرگمی افرادی هستند که بدون دانش کافی خود را متخصص طب ایرانی معرفی می‌کنند. این افراد با ارائه توصیه‌های نادرست، مردم را به‌سمت مصرف بیش از حد ادویه‌جات سوق می‌دهند؛ در حالی که مصرف طولانی‌مدت موادی مانند سیر خام یا زنجبیل بیش از دو هفته می‌تواند حرارت کبد را افزایش دهد و مشکلات جدی ایجاد کند.» او هشدار داد: «گرم شدن بیش‌ازحد کبد می‌تواند به تولید سودا، که مزاجی سرد است، منجر شود و اختلالات بیشتری ایجاد کند.»
ارشادی‌فر در زمینه‌ی حساسیت مردم به برخی مواد می‌گوید: «مردم باید وسواس نسبت به سردی و گرمی خوراکی‌ها را کنار بگذارند و بر تعادل غذایی تمرکز کنند. بسیاری از افراد تصور می‌کنند اگر مزاج بلغمی دارند باید مرتب خوراکی‌های گرم مصرف کنند، در حالی که خوراکی گرم الزاماً ادویه نیست. خوراکی‌هایی مانند خرما یا عسل آن هم در مقدار محدود می‌توانند مفید باشند، اما اصل در تغذیه، اعتدال است.»
سال شصت و یکم ـ شماره 2941