گفت‌و‌گو با سمانه جلیلی؛
مسیر حرفه‌ای یک بانوی معمار
سمانه جلیلی دکتری شهرسازی دارد و عضو هیئت‌علمی دانشکده معماری دانشگاه علم و صنعت و عضو سازمان نظام مهندسی است. برنامه‌ریزی شهری، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، فضا، کیفیت محیطی و زندگی اجتماعی از زمینه‌های تخصصی تحقیقاتی وی به شمار می‌رود.
به‌عنوان اولین سؤال بگویید چه چیزی باعث شد شما را به‌عنوان نخبه بشناسند؟
برای رسیدن به مرحله‌ی نخبه بودن در درجه‌ی اول دانشجوی خوبی بودم. بسیار اهمیت می‌دادم به درس خواندن. پروژه‌ها را خوب و به موقع تحویل می‌دادم و همین باعث شد جایزه‌های متعددی از بنیاد نخبگان گرفتم. در جشنواره‌ها شرکت می‌کردم. از معاونین رئیس‌جمهور در دوره‌های مختلف و هم‌چنین از وزاری زیادی به جهت خلاقیت و نوآوری در پروژه‌هایی که داشتم جایزه گرفتم. دو سال پیش نیز اولین کتاب انگلیسی دانشکده چاپ شد. در این کتاب در مورد چگونگی برنامه‌ریزی شهری که موجب کاهش استرس می‌شود نوشته‌ام. همیشه سعی می‌کنم موضوعات منحصربه‌فرد را کار کنم. مثل موضوع نانو در شهرسازی که درباره‌ی آن توضیح خواهم داد و یا همین کتاب که اختصاص دارد به مورد فضای شهری تا از لحاظ روان‌شناسی تأثیرات مثبتی بر روی افراد بگذارد. کار جدیدی در دست دارم با همکاری دوستی که در رشته‌ی تحصیلی علوم‌شناختی کار می‌کند برای تأثیر ساختمان یا فضای شهری بر مغز انسان و درگیری مغز انسان چه روندی با این مسئله طی می‌کند باید توجه کنیم که نوآوری در این خصوص بسیار مهم است. من هم این مسئله را رعایت کردم و موجب شد جایزه‌های متعددی کسب کنم. این نکته خیلی مهم است که من همیشه تلاش می‌کنم برنامه‌ریزی داشته باشم. بنابراین جلوتر از زمان در حرکتم. سال ششم تجربه‌ی استادی بود که توانستم در کسوت دانشیاری قرار بگیرم و این اتفاق برای من قدم بزرگی بود. تا به امروز ۱۰۰ مقاله ارائه داده‌ام و شاید باور نکنید اما این روند سریع کاری حتی برای همکاران دانشگاهی هم باورش سخت است. همه‌ی اینها که گفتم مرا به نخبه بودن در رشته‌ی تحصیلی‌ام نزدیک کرد.
نقطه‌ی شروع علاقه‌ی شما به این رشته کجا بود؟
من در یک خانواده‌ی مذهبی و فرهنگی تربیت شدم. که دارای اصول و چارچوب خاصی بود و از همه مهم‌تر این که درس خواندن در این خانواده مقدس بود. پدر و مادرم در این زمینه کمک‌های بزرگی به من کردند. از مدارسی که برای تحصیلم انتخاب می‌کردند تا همین الان که فرزندان من را نگهداری می‌کنند تا من در عرصه‌ی فعالیتم موفق باشم. بنابراین می‌توانم بگویم بالاترین درصد موفقیت من به‌خاطر وجود پدر مادرم است. دعای خیرشان همیشه بدرقه‌ی راه من است. البته خودم هم درس‌خوان بودم. این را هم بگویم که یادگیری من در کلاس بود. در منزل هیچ درسی نمی‌خواندم. به‌قدری یادگیری در کلاس برایم پررنگ بود که حتی هنوز هم یادم است فلان درس را دبیر چگونه در کلاس آموزش داده است. درس‌های تحلیلی برایم جذاب بود و اصلاً قادر به حفظ کردن مطالب نبودم. اینها را گفتم که یادآور شوم توانایی افراد در یادگیری مطالب متفاوت است. باید بپذیرم که بعضی‌ها حافظه‌ی خوبی دارند و عده‌ای تحلیل خوبی می‌توانند بکنند و این تفاوت موجب می‌گردد که در مسیر رشد پیدا کنند. خصوصاً والدین باید به این نکته توجه فراوان بکنند. بگذارید در این خصوص از خودم بیشتر بگویم که بنده دیپلم ریاضی گرفتم ولی کنکور انسانی شرکت کردم. علاقه‌ی بسیار زیادی به جامعه‌شناسی داشتم و از آن جایی که در ریاضی بسیار موفق بودم به‌راحتی در کنکور رشته‌ی جامعه‌شناسی دانشگاه تهران پذیرفته شدم. پس از آن علاقه‌مند به رشته‌ی جامعه شناسی شهری شدم. از آن جایی که این رشته در
ایران وجود نداشت. تغییر رشته دادم به گروه هنر و در مقطع ارشد شهرسازی خواندم و همین رشته را در دکتری ادامه دادم. این را می‌خواهم بگویم که خیلی وقت‌ها آدم‌ها باید زندگی خودشان را بسازند. من بسیار علاقه‌مند به جامعه‌شناسی شهری بودم دوست داشتم مشکلات جامعه در شهر را بررسی کنم و در ضمن علاقمند بودم این کار را در مهندسی شهرسازی دنبال کنم بنابراین تمام تلاشم را کردم تا به آن برسم. گاهی با دانشجویانم که گفتگو می‌کنیم می‌بینم منتظر این هستند که همه چیز ایده‌آل باشد وفضا فراهم باشد تا بتوانند درس بخوانند در حالی که من خودم بودم که برای خودم فضا را ساختم. همه می‌دانیم که رشته‌های مهندسی با حساب و کتاب سروکار دارد و رشته‌های انسانی تحلیلی است من وقتی وارد رشته‌ی جامعه‌شناسی شدم با یک فضای کاملاً متفاوتی روبرو شدم. این رشته ده‌ها گرایش داشت. جامعه‌شناسی خانواده، روستا، شهر، ارتباطات، سیاسی و حتی بیشتر از این را شامل می‌شد. از آن جایی که ذهن من ذهن ریاضی بود نمی‌توانستم این همه را تحلیل کنم بنابراین تمرکز کردم روی این که من باید شهرسازی بخوانم.
آیا زن بودن در این رشته تجربه متفاوتی دارد یا چالشی ایجاد می‌کند؟
به هر جهت رشته‌های مهندسی شاید شکل مردانه‌ای داشته باشد ولی من به‌عنوان یک زن پروژه‌های عمرانی بسیاری در شهرها داشته‌ام. به‌طور مثال پروژه‌ای داشتم در شهر ماکو که طراحی راه بود. این که مسیر خیابان از کجا باید بگذرد، چه ملاحظاتی را در مسیریابی باید نظر بگیریم و در نهایت کارگاه گذاشتم و آن را ساختم. هیچ وقت به ذهنم نمی‌آید که به‌خاطر زن بودن کاری را به تعویق بیاندازم. حتی پیش آمده که خودم را به سختی می‌اندازم و از این سختی لذت هم می‌برم. به خودم می‌گویم درست است که این پروژه دور است یا سختی‌هایی دارد اما باعث می‌شود که من بسیار یاد بگیرم. حجابم هم مانع کار من نشد. در سفرهایی که بورسیه گرفتم و برای کنفرانس به خارج از کشور رفتم با همین حجاب چادر رفتم و هیچ مشکلی هم نداشتم. یادم می‌آید به کشور آلمان که رفتم پرس‌وجو کردم و متوجه شدم مردم عرب زیاد در این کشور هستند پس چادر عربی پوشیدم یا در کشور فنلاند گفتند که مردم شادی دارند و از رنگ در پوشش خود زیاد استفاده می‌کنند. من هم چادر شالی استفاده کردم که سبزرنگ بود و حتی یک مانتوی بلند زرد هم پوشیدم. خواستم جوری باشد که نه برای من سخت باشد و نه آنها از پوشش من تعجب کنند. و اتفاقاً خیلی هم احترام می‌دیدم. من احساس می‌کنم مسئله‌ی حجاب یا زن بودن به خود انسان برمی‌گردد وقتی که من اعتماد‌به‌نفس بالایی داشته باشم و چیزی را ارائه می‌دهم که می‌دانم در آن چقدر موفق هستم و حتی عده‌ای حاضر شدند کار من را پشتیبانی کنند پس این به من قدرت می‌دهد که من همانی باشم که هستم و دیگر لزومی برای تغییر خودم و اندیشه‌ی خودم نمی‌بینم.
سبک زندگی چگونه موجب تغییرات ساخت‌وساز معماری شهری شده است؟
اتفاقاً من مصاحبه‌ای داشتم و در آن جا اشاره کردم به این که معماری چه تأثیری در سبک زندگی آدم‌ها می‌گذارد. من به‌واسطه‌ی شغلم شهرداری زیاد می‌روم و در گروه‌ها و کمیته‌های مختلف هستم و زمانی که با سازنده‌ها صحبت می‌کنیم برای این که تأییده کارهای خودشان را بگیرند می‌بینیم که در دنیای دیگری هستند مثلاً می‌گویند اگر ما از فلان متریال (مواد) استفاده کنیم این خانه پرفروش‌تر می‌شود یا پلان ( نقشه) خانه باید جور دیگری کشیده شود تا خانه بهتر باشد. یعنی معمارها دیگر تصمیم نمی‌گیرند بلکه سازنده است که تعیین‌کننده است. حال آن که معمار باید همیشه مالک و سازنده را نسبت به آن چه که بهتر است توجیه کند اما متأسفانه این اتفاق نمی‌افتد. الان اگر دقت کنید می‌بینید که آشپزخانه خیلی تعریفی در منزل ندارد و این در سبک زندگی ما تأثیر بسزایی دارد. قدیمی‌ها در مطبخ‌ها و آشپزخانه‌ی دل باز و بزرگ آشپزی می‌کردند و الان کوچک‌ترین قسمت خانه متعلق به آشپزخانه است. بدون هیچ تعریف فضایی. این به تنهایی القا می‌کند که ضرورتی ندارد آشپزی در خانه حائز اهمیت باشد یا حتی در نقشه‌ی خانه‌های قدیم بخش اختصاص داده شده به پذیرایی‌ها بسیار بزرگ است و اتاق خواب‌ها کوچک‌تر در حالی که الان کاملاً برعکس است.
این نشان‌دهنده‌ی رشد زندگی انفرادی است. افراد و فرزندان خانواده‌ها ترجیح می‌دهند بیشتر وقت خود را در اتاق‌های تنها بگذرانند در صورتی که قبلاً پذیرایی تعریف داشت و تعریف اتاق خواب فقط برای خوابیدن بود. حتی بالارفتن قیمت مسکن و به‌دنبال آن کوچک شدن متراژ خانه‌ها سبب شده که بر رفت‌وآمدهای شما نیز تأثیر بگذارد. نمی‌توانید رفت‌وآمد زیادی بکنید. پس اینها همگی بر روی روابط اجتماعی بین خانواده تأثیر می‌گذارد و معماران هستند که سبک زندگی مردم را تغییر می‌دهند. در گذشته به‌دلیل وسعت خانه‌ها و اینکه اکثر خانه‌ها به‌صورت خانه‌های حیاط‌دار بوده، شاهد خانواده‌های گسترده و با تعداد فرزند بالا بودیم، ولی در حال حاضر خانواده‌ها هسته‌ای و مستقل شده‌اند و در کلونی ارتباطی خواهر و برادر یا پدر و مادر محصور می‌شوند و به سبب فرزندآوری کمتر و مسائل اقتصادی، متراژ خانه‌ها نیز کوچک‌تر بوده که در گونه‌های مسکونی خصوصاً در شهرها به‌وضوح
دیده می‌شود. اگر نگاهی به سبک زندگی امروزه مردم بیندازید، پاتوق‌های دوستانه اکثراً در کافه‌ها برگزارشده و محفل‌های تفریحی ذیل مال‌ها یا مجموعه‌های تفریحی چندجانبه شکل می‌گیرد یا حتی برای دعوت به شام خانوادگی از ظرفیت فودکورت‌ها استفاده می‌شود. ولی در گذشته تفریح، ارتباطات خانوادگی و یا دوستانه در ذیل همان منزل مسکونی قابلیت اجرایی داشته است.
به نظر شما شهرسازی ما بیشتر دچار مشکل فنی است یا مدیریتی؟
ببینید ما نمی‌توانیم بگوییم مشکل فنی وجود دارد، چون علم و فن یک روندی دارد و ثابت می‌کند که یک کار درست است یا خیر؟ خیلی از اتفاقاتی که در شهر می‌افتد، ثابت می‌کند که از نظر معماری و شهرسازی مشکل وجود دارد و ما می‌دانیم که نادرست است. حتی از نظر علمی به اثبات می‌رساند که این روند (مسیر) نادرست است. اما متأسفانه اتفاق می‌افتد و ریشه‌های مختلفی دارد یعنی این اشکالات از طبقه‌ی مدیریت شهری شروع می‌شود تا همین سازنده‌ها؛ که وقتی می‌روید خانه‌ای بخرید یک موردی در ذهن شما هست و سازنده‌ها القا می‌کنند که همه‌ی خونه‌های جدید همین هستند و آن چه که شما می‌خواهید پیدا نمی‌شود؛ و بین همین‌ها پیدا کنید؛ و سازنده سلیقه‌ی ما را جهت‌گیری می‌کند؛ که متأسفانه اینها هم کادمیک نیستند.
آیا هوش مصنوعی هم در تصمیم‌گیری‌های معماران و شهرسازان دخالت دارد؟
البته که هوش مصنوعی به کمک معماران آمده ولی با رعایت یک چارچوب، اخلاق و روند قانون‌مدار. حتی در پایان‌نامه‌ها هم استفاده می‌شود و اگر استفاده نکنیم عقب می‌مانیم بهر جهت آن هم یک تحلیل و شبیه‌سازی دارد که ما از آن استفاده می‌کنیم تا تحلیل جامع‌تری داشته باشیم. ما، در همه‌ی زمینه‌ها توانسته‌ایم رشد کنیم. خود من پنج سال است که در حوزه‌ی نانو متریال روی ساختمان‌ها کار می‌کنم که چه تغییراتی می‌توانیم در فضای شهری داشته باشیم. به‌طور مثال دما را کاهش می‌دهد. یکی از دلایل تغییرات اقلیمی که ما در مورد آن زیاد صحبت می‌کنیم استفاده از مواد مختلفی (متریال) است که می‌تواند دمای محیط را افزایش دهد وقتی دمای محیط افزایش پیدا کند تغییرات اقلیمی صورت می‌گیرد. ما در این مورد آزمایش‌های زیادی انجام دادیم و چندین مقاله هم نوشته‌ایم. دانش روند خودش را پیش می‌برد و رشد می‌کند. این‌طور نیست که متوقف شود. ما هم در حال رشد هستیم و دانش به دست آورده را به کار می‌بریم؛ و در هر حال چه از لحاظ اجرایی و چه از لحاظ علمی در پیشرفت هستیم.
پس اگر این‌طور است چرا شهر ما قشنگ نیست؟
راستش را بخواهید ما به این نتیجه رسیده‌ایم که در شهر تغییرات خوبی نداشتیم. در حال حاضر در شهرداری کمیته‌ای وجود دارد به نام کمیته‌ی نما. این‌جا در خصوص مجوز گرفتن برای نمای ساختمان‌ها نسبت به رنگ و مصالح و طراحی نما نظر می‌دهند. ولی خب اصلاح شکل ظاهر شهر زمان‌بر است. شما فکرش را بکنید، در یک کوچه که راه می‌رویم یک ساختمان جدید کنار ساختمانی ده ساله یا حتی سی ساله وجود دارد. این‌جا قطعاً باید تغییرات صورت بگیرد. باید خط آسمان (یعنی سقفی که ساختمان‌ها کنار هم دارند) یکسان باشد و دندانه‌ای به‌صورت بالا پایین نباید باشد. به هر جهت تهران ناگهان رشد جمعیتی زیادی کرده است و به همین دلیل مجبور شدند تراکم بیشتری بدهند. ساختمان‌های قدیمی هنوز به آن حد تراکم نرسیدند به همین دلیل شهر حالت دندانه‌ای شده است و ظاهر قشنگی ندارد. حتماً در آینده هارمونی (نظم) بیشتری خواهد داشت و یک‌دست بودن در نمای شهری رعایت خواهد شد.
بزرگ‌ترین موفقیت حرفه‌ای شما تا امروز چه بوده است؟
بزرگ‌ترین موفقیت حرفه‌ای‌ام نگارش کتابم بود که پیش از این اشاره کردم. کتابی که کاملاً خاص است و بر روی موضوعی متفاوت با نگاهی جدید می‌پردازد. البته جایزه‌ی مرحوم کاظمی آشتیانی نیز برایم بسیار افتخارآفرین است. این جایزه به استاد‌های جوان اهدا می‌شود و برای اساتید بسیار ارزشمند است.
این‌طور نیست که به‌راحتی بتوان این جایزه را کسب کرد و الحمدالله در رشته‌ی ما، بنده تنها کسی هستم که توفیق کسب آن را داشتم. پیش از این در دوران دانشجویی جایزه‌ی دانشجوی نمونه‌ی کشوری را کسب کرده بودم. چندین دانشجوی هنر با هم رقابت کردیم و من این جایزه را کسب کردم.
آیا تابه‌حال پیش آمده که از شغل خودتان دلسرد یا خسته شوید؟
این یک واقعیت است که شغل ما سخت است و خصوصاً وقتی در مقام یک زن وارد آن می‌شوی فشار‌های زیادی به تو وارد می‌شود. البته من این را بگویم که مدت ۱۰ سال معلم بودم، تدریس کردن و معلمی را بسیار دوست دارم و با علاقه استاد شدم. سعی می‌کنم با دانشجویانم ارتباط مستمر داشته باشم. خصوصاً به جهت پروژه‌هایی که با هم دنبال می‌کنیم تلاشم بر این است که در دسترس آنها باشم شاید همین باعث می‌شود که فرصت استفاده از فضای مجازی را نداشته باشم. دانشجویان پسر حتی خواستگاری رفتن خودشان را هم با من در میان می‌گذارند. پیش آمده که برای ناراحتی دانشجویانم پا به پای آنها اشک می‌ریزم. این صمیمیت بسیار خوشحالم می‌کند. دوست داشتم روال دبیرستان که معلم با بچه‌ها دوست است را در دانشگاه ادامه بدهم. نمی‌توانم بگویم احساس مادری به آنها دارم، چون اختلاف سنی زیادی نداریم ولی کاملاً حس خواهری دارم و از به دنیا آمدن فرزند اولم و تجربه‌ی مادری، بیشتر متوجه شدم که چه مسئولیت سنگینی نسبت به دانشجویانم دارم. به هر جهت یک پدر و مادری برای هر کدام آنها زحمت کشیده تا به این‌جا رسیده‌اند و بعد از این نوبت ما اساتید است که کنار آنها باشیم.
بین زندگی شخصی و کار حرفه‌ای چطور تعادل برقرار می‌کنید؟
از آن جایی که دو فرزند پنج ساله و یک‌ساله دارم سختی‌های زیادی را متحمل می‌شوم. البته مادرم بسیار کمک حال و همراه هستند. ولی من مُدام و پیوسته در حال فعالیت هستم. با تمام اینها باید بگویم تلفیق مادری و استادی بسیار برایم لذت‌بخش است. از دانشگاه که منزل می‌روم اولین کاری که می‌کنم یک قهوه می‌خورم تا کمی سرحال بشوم و بتوانم پا به پای بچه‌ها باشم. شیرینی حضور بچه‌ها و یک خنده‌ی آنها حتی به تمام سختی‌های زندگی روزمره می‌ارزد. پیش آمده که در یک روز بسیار خسته و کسل بوده‌ام ولی با یک جمله‌ی فرزندم کلی خندیدم و همه‌ی ناراحتی را فراموش کرده‌ام؛ بنابراین اگر به گذشته برگردم همین مسیر را طی می‌کنم ولی زودتر از این به داشتن فرزند فکر می‌کردم.
هنر معماری تأثیری در نگاه شما به زندگی روزمره هم گذاشته است؟
بله. بسیار زیاد هم تأثیر گذاشته است. خانه‌ای که انتخاب کردم نورگیری خوبی دارد. اتفاقاً با یکی از دوستانم بر سر نقشه‌ی یک آپارتمانی صحبت می‌کردیم. من به سازنده گفتم آخر چه کسی این ساختمان را برای زندگی انتخاب می‌کند؟ دوستم گفت: «من و شما معماریم و از یک منظر دیگر نگاه می‌کنیم که شاید مردم به آن توجهی نمی‌کنند.» البته سطح اجتماعی محله هم برایم مهم است. این را هم اضافه کنم که در حال حاضر متأسفانه کاهش سطح اعتماد عمومی در جامعه یکی از اصلی‌ترین تغییرات حاصله از روند تحول معماری نوین شهری است. به‌عنوان مثال در گذشته بین همسایه‌های همواره رابطه‌ای اعتمادزا وجود داشته به‌نحوی که وقتی افراد به مسافرت می‌رفتند کلید منزل را به همسایه‌ی خود می‌دادند تا به گل‌ها رسیدگی کند یا مراقب خانه باشد، ولی در شرایط فعلی روابط همسایگی نیز به‌دلیل عدم اعتماد کم‌رنگ شده یا از بین رفته است. در حال حاضر روابط بین فردی در داخل ساختمان‌ها به سبب سبک و سیاق جدیدی که در برج‌ها، ساختمان‌های بلندمرتبه ایجاد شده، در حد لزوم و متناسب با نیاز‌های آن ساختمان است. مثلاً انتخاب مدیر ساختمان یا اخذ شارژ ساختمان از جمله ارتباطات ساختاری بوده که در آن لزوماً شاهد هیچ‌گونه روابط عمیق و دلسوزانه نیستیم.
اگر اختیار طراحی یک محله‌ی ایده‌آل را داشتید مهم‌ترین اصل برای شما چه بود؟
خیلی وقت‌ها به این مسئله فکر می‌کنم. به‌طور مثال، محله‌ای را می‌بینم که هارمونی (نظم) مناسبی ندارد و به خودم می‌گویم کاش دست من بود و من درستش می‌کردم. البته این بیشتر برای فضا‌های عمومی اتفاق می‌افتد. مثلاً به پارکی می‌روم و می‌بینم خیلی ناقص است. به خودم می‌گویم کاش می‌شد این پارک را به سلیقه‌ی خودم درست می‌کردم. حتی می‌توانم بگویم که وسواس پیدا کرده‌ام وقتی وارد کوچه می‌شوم به نما‌ها نگاه می‌کنم و کلی ایراد می‌گیرم. نگاهم به ایستگاه اتوبوس می‌افتد که چرا در این قسمت خیابان قرار دارد باید جای دیگری بود و خلاصه که ذهنم درگیر ظواهر شهر می‌شود.
لحظه‌ای بوده است که احساس کنید من به‌جای درستی رسیده‌ام؟
همین اکنون این احساس را دارم. از وضعیت امروزه‌ام بسیار راضی هستم و اگر به خودم بخواهم نمره بدهم نمره‌ی رضایت‌مندی می‌دهم. از دانشجویانم انرژی مثبتی می‌گیرم و از محیط کاری خودم بسیار خرسندم. چند روز پیش یکی از دانشجویانم به من خبر داد که ازدواج کرده و من از شدت خوشحالی گریه می‌کردم. این حس خوب همه‌ی زندگی من را در برمی‌گیرد.
معماری مورد علاقه‌ی شما بیشتر احساسی است یا عقلانی؟
ببینید وقتی در دانشگاه ما، به اتاق اساتید سر بزنید متوجه تفاوت اتاق استاد‌های معماری و شهرسازی با بقیه اساتید در رشته‌های دیگر می‌شوید. دیوار‌های اتاق‌ها سفید و یک شکل اداری دارد. در حالی که اتاق‌های اساتید معماری و شهرسازی رنگ‌های مختلف به دیوار زدیم. جلوه‌ی بصری برای ما اهمیت دارد ولی در شهرسازی ما مجبوریم استاندارد‌ها را رعایت کنیم. در نمای ظاهری شهر علاقه داریم که یک کار هنری قشنگ ارائه دهیم ولی باید ضوابط رعایت شود تا ریتم و هم‌خوانی داشته باشد. حرکت در جداره‌ی افقی باشد یا عمودی؟ ما در کارهای هنری نمی‌توانیم تک بنا نگاه کنیم باید کل بافت را در معماری و شهرسازی زیرنظر داشته باشیم و همین باعث می‌شود که در جواب سؤال شما باید بگویم به‌طور کلی نظر شخصی را نمی‌توانیم به کار گیریم. البته که سلیقه هم دخیل است؛ و شاید فکر کنید که پس خانم‌ها در این رشته موفق‌تر هستند ولی باید بگویم آقایونی در این رشته حضور دارند که وقتی شاهد کارهای آنان هستیم مبهوت سلیقه‌ی آنها می‌شویم.
وقتی کار حرفه‌ای نمی‌کنید چه چیزی به شما آرامش می‌دهد؟
بسیار به آشپزی علاقه‌مندم و دو مدرک بین‌المللی آشپزی دارم؛ و زمانی که کار بیرون از منزل نمی‌کنم و در منزل هستم بهترین تفریحم آشپزی است و بهترین غذایی که درست می‌کنم و در خانواده زبان‌زد است لازانیاست.
امروز مهم‌ترین چیزی که به خودِ جوان‌ترتان می‌گویید چه توصیه‌ای است؟
راستش یکی از خصوصیات من این است بیش‌فعال هستم، تندتند کارهایم را پیش می‌برم و حتی می‌توانم چند کار را با هم انجام دهم. در دانشگاه هم برایم پیش آمده که چند مسئولیت را به عهده گرفتم و به خوبی از پس آنها برآمدم ولی هنوز به خودم می‌گویم کاش در جوانی به‌طور مثال در رشته‌ی کامپیوتر بیشتر آموخته بودم. حتی به دانشجویانم می‌گویم زمانی که ارشد می‌خوانید همه‌ی نرم‌افزار‌ها را یاد بگیر و در مقطع دکتری حتماً وارد بازار کار شوید. کار کردن امر مقدسی است و حتماً وارد حوزه‌ی کار شوید. هر چقدر می‌توانید در دوره‌ی دانشجویی بیاموزید که بعد از آن دیگر فرصتی نخواهید داشت.
با یک جمله دیدگاه خودتان را درباره‌ی شهر ایده‌آل بگویید؟
شهر ایده‌آل شهری است که مردمش در آن احساس رضایت داشته باشند و زندگی را در آن قشنگ ببینند. درست است که باید بهترین خدمات شهری ارائه شود، بهترین مسیر‌ها و بهترین کالبد‌ها وجود داشته باشد ولی کالبد بی‌روح فایده ندارد. شهروند باید خوشحال باشد و از شهر خود لذت ببرد. شما وقتی وارد شهری مثل هلسینکی می‌شوید شاهد یک شهری هستید که مردمانش خوشحال و راضی هستند. کالبد شهر احساس رضایت در افراد آن شهر ایجاد کرده است. در جامعه‌ی کوچک‌تری مثل خانه هم باید از رنگ‌های گرم استفاده کرد تا افراد خانواده حس خوبی داشته باشند؛ و توصیه‌ی شما به‌عنوان یک دانشمند معماری و شهرسازی به دختران جوان...؟
متأسفانه در جامعه‌ی دانشگاهی شاهد این هستیم که دختران جوان زمانی که در رشته‌ی مهندسی تحصیل می‌کنند این احساس را دارند که باید رفتاری مردانه داشته باشند در حالی که اصلاً این‌چنین نیست. من در رشته‌ی مهندسی شهرسازی که اتفاقاً در فعالیت حرفه‌ای موفق هم بوده‌ام توانسته‌ام حس زنانگی و روحیه‌ی متفاوتی از آقایان داشته باشم. ازدواج کنم. مادر شوم و احساسات خاص زنانگی را داشته باشم. مهندس بودن تداخلی با تشکیل خانواده دادن، خانم بودن و لطافت زن بودن ندارد. اگر غیر از این رفتار کنید شاید شما یک مهندس موفق باشید ولی یک خانم مهندس موفق نیستید. من با چادر در تمام محافل علمی شرکت کردم و جایزه‌های زیادی کسب کردم و زن بودن خودم را حفظ کردم.