با من حرف بزن/ داغ سیگار

ـ چرا از خونه فرار کردی؟

نگاهم می‌کند و من یک دنیا رنج را پشت نگاه وحشت‌زده‌اش می‌بینم. اما می‌دانم که به سبب شغلم مجاز نیستم به راحتی با او همدردی کنم.

ـ چند سالته؟

استرس دارد. سرش را پایین می‌اندازد و با انگشت‌هایش بازی می‌کند. ناخن‌هایش را خورده! معلوم است این استرس و نگرانی در او نهادینه شده! فکر نمی‌کنم بیشتر از سیزده یا چهارده سال داشته باشد!

ـ نگاه کن منو‌... سرتو بیار بالا‌... نترس‌... الان جات امنه‌...

اشک صورتش را پر می‌کند و قلب مادرانه‌ی مرا می‌فشارد. با خود می‌اندیشم اگر نیلوفرِ من جای او بود، چه کار می‌کردم؟!

ـ می‌دونی تو پارک ممکن بود چه بلا‌هایی سرت بیاد؟ باید خدا رو شکر کنی که همکارای ما پیدات کردن! کمترین بلایی که ممکن بود سرت بیاد افتادن دست باندای قاچاق اعضا بود!

ـ من‌... من‌... مجبور شدم‌... از خونه‌...

یک‌دفعه شروع می‌کند به لرزیدن! انگار زلزله به جانش افتاده، چشمهایش تغییر حالت داده و سفید می‌شود. لرزش بدنش باعث می‌شود از روی صندلی بیوفتد. می‌دوم طرفش و قبل از اینکه سرش به زمین برخورد کند، در آغوشش می‌گیرم. کف سفید رنگی از دهانش بیرون می‌ریزد. انگشتانش چنگ می‌شود. عضلاتش منقبض شده و کنترلش سخت است. به‌سختی دفترچه‌ی یادداشت کوچکی را که همیشه در جیب دارم، بین دندان‌هایش قرار می‌دهم که جلوی قفل شدن فکش را بگیرد. بعید نیست با این وضعیت زبانش را قطع کند. یکی از همکارانم را صدا می‌زنم و به کمک او دست‌ها و پاهایش را نگه می‌دارم که زودتر آرام شود. چند دقیقه طول می‌کشد تا بدنش به‌حالت عادی برمی‌گردد ولی همچنان بیهوش است. معلوم نیست دختر بینوا چه مصیبتی را تحمل می‌کند که حتی یادآوری‌اش او را به این حال و روز می‌اندازد. به کمک همکارم او را به بهداری اداره منتقل می‌کنیم. دکتر معاینه‌اش می‌کند و پرستار از جنایتی که بر او رفته پرده برمی‌دارد.

ـ تمام دست و پاهاش پر از جای سوختگی با سیگاره!

باورم نمی‌شود. چه کسی می‌تواند دختری به ظرافت و زیبایی او را شکنجه کند! کنار تختش می‌نشینم تا اثرات آرام‌بخش برطرف شود و از خواب بیدار شود. مهم نیست که ساعت از شش عصر گذشته و شیفت عوض شده! من به‌عنوان پلیس قسم خورده‌ام حافظ جان و مال و ناموس تمام نفوس این سرزمین باشم و او نیز یکی از نفوس این سرزمین است! دستش را می‌گیرم که وقتی چشم باز کرد احساس امنیت کند.

ـ بیدار شدی؟

ـ سلام

ـ سلام به روی ماهت‌... نمی‌خوای بگی اسمت چیه؟ هیچ مدرکی همراهت نبود که بفهمم!

اسمش ماهک است. سیزده سال بیشتر ندارد. اهل همین شهر است و شش سال پیش پدرش را در یک تصادف رانندگی از دست داده است و مدتیست با عمو و زن عمویش زندگی می‌کند.

ـ عموت معتاده؟ یا زن‌عموت؟

ـ زن‌عموم مواد مصرف می‌کنه‌... عمو محمودم ساقیه‌...

ـ اون سوختگی‌های روی بدنت کار کیه؟ زن‌عموت؟

تاکنون بچه‌های زیادی را دیده‌ام که توسط والدین معتاد خود مورد شکنجه قرار گرفته‌اند. ماهک نه اولین آنهاست، نه قطعاً آخرین‌شان! یا لااقل نه تا وقتی که اعتیاد به مواد مخدر وجود دارد!

ـ بیشترش کار خودمه‌... خودم این کارا رو کردم.

ـ چییییی؟!

باورم نمی‌شود. چرا او باید دست‌ها و پاهایش را با سیگار بسوزاند؟ برایم از دلایل مختلفی که مجبور شده به خاطرشان هر بار یک داغ روی بدنش بگذارد، می‌گوید. تعریف می‌کند که عمویش قصد داشته او را به یکی از دوستانش که مردی هم‌سن و سال پدرش است، شوهر دهد. اما این تنها ظاهر ماجراست. در واقع قرار بوده به این مرد که به کشور‌های حاشیه‌ی خلیج قاچاق دختر انجام می‌داده، فروخته شود. این کار ماهک او را از ارزش می‌اندازد. چون به زیباییش لطمه وارد می‌کند.

ـ چند بارم زن عموم وقتی عصبانی بود‌...

اشک در چشم‌هایم پر می‌شود. حالا تنها یک مادر هستم. به دور از هر عنوان دیگری! در آغوشش می‌گیرم و پا به پایش می‌گریم. وقتی هر دو آرام می‌گیریم، روبرویش می‌نشینم و در چشم‌هایش خیره می‌شوم. حالا وقت حرف‌های جدیست.

ـ ماهک جان حالا می‌خوای چیکار کنی؟ برام گفتی مادرت زنده‌ست. می‌خوای بری پیش اون؟

ـ نه! نمی‌خوام برم پیش مادرم.

ـ خب این‌طوری که نمی‌شه! خونه‌ی عموتم که نمی‌تونی برگردی! پلیس عمو و زن‌عموتو بازداشت کرده! کلی مواد توی خونه‌شون بوده! مادرت قانوناً قیم توئه تا قبل از اینکه به سن هجده سال برسی!

سرش را به علامت نفی تکان می‌دهد! برایم از مادرش می‌گوید که بعد از مرگ پدر و به اصرار خانواده‌اش او را که یک بچه‌ی هفت ساله بوده تنها گذاشته و با مردی که خودش دو بچه‌ی دیگر داشته ازدواج کرده است. او نه در خانه‌ی مادرش جایی دارد و نه می‌خواهد کنار مادری زندگی کند که به‌جای فرزند خودش برای غریبه‌ها مادری می‌کند!‌

نمی‌دانم چه جوابش را بدهم! اما باید قبل از هر کاری با مادرش صحبت کنم. پس آدرسش را از ماهک می‌گیرم و به دیدارش می‌روم. به‌سختی رضایت می‌دهد که ببینمش! وارد حیاط خانه‌ی اشرافی‌اش می‌شوم و با هدایت مستخدمه‌ی خانه روی مبلمان حصیری که یک طرف استخر گذاشته شده، می‌نشینم تا او بیاید! سعی می‌کنم قضاوتش نکنم و تمام سوختگی‌هایی را که روی دست و بازوی دخترکش دیده‌ام برای چند دقیقه هم شده از یاد ببرم.

ـ سلام خانم‌... خوش اومدین

ـ سلام‌... مزاحم شدم

ـ خواهش می‌کنم، بفرمایید‌...

تا آن لحظه به‌طور واضح نمی‌داند برای چه به خانه‌اش رفته‌ام. برای داستان ماهک را تعریف می‌کنم. اینکه به او نیاز دارد و باید دخترکش را زیر بال و پر بگیرد.

ـ اون از من بیزاره‌... محاله بخواد باهام زندگی کنه.

ـ یعنی اگر راضی بشه، شما مشکلی ندارین؟

ـ چرا! شوهرم مخالفت می‌کنه. اصلاً از اول شرط کرد ماهک نباشه!

بی‌اختیار مانتوام را با انگشت‌های عصبانیم چنگ می‌زنم و لب‌هایم را روی هم فشار می‌دهم تا فریاد نزنم. پس مادرانگی‌هایش کجا رفته؟ پسری حداقل دو سال بزرگ‌تر از ماهک نزدیک می‌آید و بعد از سلام چیزی کنار گوش او زمزمه می‌کند. مادر ماهک سرش را به نشانه‌ی تأیید تکان می‌دهد و پسر جوان با شوق به گونه‌ی او بوسه زده و با یک بوسه‌ی گرم مادرانه جواب گرفته و می‌رود.

ـ ببخشید حرفتونو قطع کردم‌... پسرم کار مهمی داشت.

پوزخند می‌زنم.

ـ پسرتون؟ ههه! خیال کردم شما فقط یه بچه دارین، اونم ماهکه! این آقازاده باید یکی از دو تا پسرای همسرتون باشه، درسته؟ خانم شما خبر دارین قرار بوده دخترتون رو به باند قاچاق انسان بفروشن؟ خبر دارین رو بدنش سیگار خاموش می‌کردن؟

به وضوح می‌بینم که رنگ از چهره‌اش می‌پرد و این یعنی در تمام این سال‌ها حتی یک بار از دخترش خبری نگرفته! پس همچنان ادامه می‌دهم وگرنه بعید نیست خودم از عصبانیت سکته کنم.

ـ خبر دارین چند شب تو خیابون خوابیده تا از دست عمو و زن‌عموی معتادی که پیش اونا رهاش کردین، در امان بمونه! خبر دارین صرع گرفته؟ می‌دونین داره منتقل میشه بهزیستی، چون دیگه خانواده‌ای نداره که کنارشون زندگی کنه؟!

با هر دو دست سرش را می‌گیرد و شروع می‌کند به گریه کردن! دائم زیر لب تکرار می‌کند: «بسه نمی‌خوام بشنوم» ولی من تا حرف‌هایم را نزنم او را رها نمی‌کنم. حالا او مانده بر سر دو راهی که انتخاب کند‌... دخترش را یا هر که غیر از او را..

پاسخ روانشناس/ زهرا کیایی: 

این داستان درباره‌ی یک «دختر بد» نیست؛ درباره یک کودک زخمی است. ماهک فرار نکرده، چون لجباز بوده؛ او فرار کرده تا زنده بماند. تلاشی برای بقا! سوختن بدنش با سیگار یعنی دردِ درونی‌اش آن‌قدر زیاد بوده که خواسته دردِ روح را با دردِ جسم عوض کند. تلاشی برای مواجه با محیط خارج از کنترلش! کنترل بر جسم! بعضی بچه‌های آسیب‌دیده این کار را می‌کنند وقتی احساس می‌کنند هیچ راه دیگری ندارند.

تشنجی که کرد نشان می‌دهد فشار روانی‌اش از حد تحملش بیشتر شده. بدنش به‌جای حرف زدن، فرو می‌ریزد. او سال‌ها در ترس زندگی کرده؛ خانه برایش جای امن نبوده. وقتی کودک جایی برای امنیت نداشته باشد، مغزش همیشه در حالت خطر می‌ماند. این یعنی اضطراب دائمی، بی‌خوابی، ترس و بی‌اعتمادی.

از دست دادن پدر و بعد جدا شدن از مادر در کودکی، زخمی عمیق ساخته: حس «دوست‌داشتنی نبودن». چنین بچه‌ای باور می‌کند: «من ارزش مراقبت ندارم.» وقتی قرار بوده فروخته شود، بازهم حس عدم ارزشمندی تأیید می‌شود و ناخودآگاه تلاش کرده زیبایی‌اش را از بین ببرد؛ چون زیبایی برایش خطر شده بوده، نه نعمت.

اینکه نمی‌خواهد پیش مادرش برگردد از بی‌محبتی نیست؛ از زخمی است که می‌گوید: «وقتی لازم داشتم نبودی.»

الان او بیشتر از نصیحت، به سه چیز نیاز دارد:

امنیت ثابت، یک بزرگسال مهربان و قابل اعتماد، و کمک روانی.

بچه‌های این‌چنینی اگر حمایت بگیرند، می‌توانند دوباره رشد کنند. مغز کودک انعطاف دارد.

اما اگر تنها بمانند، ممکن است در آینده گرفتار افسردگی، اعتیاد یا رابطه‌های آسیب‌زننده شوند.

این داستان یادمان می‌دهد کودک قبل از هر چیز «پناه» می‌خواهد.

گاهی بزرگ‌ترین زخم زندگی یک بچه، نبودنِ کسی است که بگوید: «من هواتو دارم.»