از بلاگر مد تا خبرنگار ضدایران: داستان تبدیل یک فعال فشن به منبع گاردین!

بعد از وقایع دی‌ماه، گزارش جعلی آمار ۳۰ هزار کشته در گاردین عملاً پایه‌های مشروعیت‌سازی برای قرار دادن سپاه پاسداران در لیست تروریستی اتحادیه اروپا را شکل داد. «گری‌زون» در گزارشی تحلیلی، گزارش گاردین را بی‌اساس خوانده و با ارائه شواهد گسترده، پایه‌های این ادعا‌ها را رد کرده است. در این نوشته، ابتدا سعی شده است مهم‌ترین قسمت‌های این مقاله مورد اشاره قرار گیرد و سپس با یک تحلیل جامع‌تر، به تصویر کامل‌تری از این عملیات روانی علیه ایران پرداخته شود.

مقاله گری‌زون با تمرکز بر گزارش گاردین درباره ادعای کشته شدن ۳۰ هزار نفر در اغتشاشات ایران، به بررسی منشأ، بازیگران و اهداف پشت این ادعا می‌پردازد. بخش‌های کلیدی و افشاگرانه این گزارش به شرح زیر است:

منشأ آمار ۳۰ هزار نفره: این ادعا عمدتاً مبتنی بر یک منبع ناشناس واحد است که خود اعتراف کرده این رقم را بر اساس فرضی و بدون ارائه شواهد استخراج کرده است: «آمار رسمی ثبت‌شده مرگ‌های مرتبط با موضوع، احتمالاً کمتر از ۱۰ درصد تعداد واقعی تلفات است.» این نقل‌قول در گاردین به یک پزشک ادعایی نسبت داده شده که هویت واقعی او منتشر نشده است.

نقش کلیدی یک روزنامه‌نگار: نویسنده مقاله گاردین «دیپا پرنت» نام دارد؛ فردی که پیش‌تر به عنوان بلاگر مد فعالیت می‌کرد و اکنون به منبع اصلی گاردین برای اخبار مربوط به ناآرامی‌های ایران تبدیل شده است. او از زمان اغتشاشات اخیر، ده‌ها مطلب با روایت تغییر رژیم علیه جمهوری اسلامی تولید کرده است. پرنت، به‌رغم نداشتن پیوند آشکار با ایران، شناخت کافی از کشور و حتی آشنا نبودن با زبان فارسی، به چهره حملات گاردین به ایران تبدیل شده است.

منابع مالی و ارتباطات سیاسی: بخش عمده‌ای از کار پرنت در بخش «حقوق و آزادی» گاردین توسط سازمانی به نام «هیومینیتی یونایتد» تأمین مالی شده که توسط میلیاردر فناوری «پیر امیدیار» و همسرش تأسیس شده است. همان‌طور که گری‌زون گزارش داده، امیدیار با واسطه‌های اطلاعاتی آمریکا مانند «آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا» (USAID) و «بنیاد ملی برای دموکراسی» (NED) برای ترویج تغییر رژیم، از اوکراین تا فیلیپین، همکاری کرده است.

اعتراف به هدف‌گیری سیاست‌گذاران، نه افکار عمومی: پرنت در پاسخ به منتقدان در شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) صراحتاً بیان کرده که نیازی به متقاعد کردن عموم مردم نیست. او نوشته است: «ما نیازی نداریم کسی را در مورد کشتاری که جمهوری اسلامی علیه غیرنظامیان بی‌گناه در ایران انجام داده، متقاعد کنیم… تصمیم‌گیرندگان توییت‌های ترول‌ها را نمی‌بینند؛ آنها حساب‌ها و گزارش‌های تأییدشده را می‌بینند.» این اظهارات نشان می‌دهد خروجی‌های خبری او با هدف تأثیرگذاری بر مقامات غربی بوده و نه اطلاع‌رسانی به مردم عادی.

پشت پرده منبع آمار: ادعای ۳۰ هزار کشته نخستین‌بار توسط مجله تایم مطرح شد و گفته شد این رقم را دو مقام وزارت بهداشت ایران ارائه داده‌اند. تایم ادعا کرده که این رقم با محاسبات یک چشم‌پزشک مقیم آلمان به نام «امیر پرستا» هم‌خوانی دارد. اما گری‌زون افشا می‌کند که امیر پرستا منبعی است که در اصطلاح اطلاعاتی «وابسته» محسوب می‌شود. او مشاوری نزدیک و لابی‌گر برای «رضا پهلوی» است و برای گروه لابی سلطنت‌طلب «اتحادیه ملی برای دموکراسی در ایران» (NUFDI) در آمریکا فعالیت می‌کند. بنابراین، منبع اصلی این آمار یک فعال سلطنت‌طلب وابسته معرفی شده است.

استفاده از سازمان‌های به‌ظاهر بررسی‌کننده واقعیت (Fact-checker) وابسته: پرنت برای اثبات ادعا‌های خود به عکس‌هایی استناد می‌کند که گفته می‌شود توسط یک سازمان ایرانی به نام «فکت‌نامه» تأیید شده‌اند. این نهاد دارای یک کانال تلگرامی با بازدیدکنندگان قابل توجه است. اما فکت‌نامه خود را شرکت تابعه «ASL۱۹» معرفی می‌کند که شرکتی خصوصی و ثبت‌شده در تورنتو کاناداست. اسناد عمومی نشان می‌دهد که ASL۱۹ تنها بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳، نزدیک به ۲.۹ میلیون دلار از وزارت امور خارجه آمریکا دریافت کرده است. بنابراین، این منبع نیز بی‌طرف نبوده و بخشی از شبکه نهاد‌های مورد حمایت دولت آمریکا معرفی شده است.

نتیجه آنکه گزارش گری‌زون، ادعای محوری گاردین را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد این روایت بر پایه منابعی غیرمستقیم، وابسته به جناح‌های سلطنت‌طلب و دریافت‌کننده کمک مالی از نهاد‌های مرتبط با سیاست خارجی آمریکا بنا شده است. همچنین، نویسنده گزارش گاردین فردی با پیشینه نامرتبط معرفی شده که هدف خود را نه اطلاع‌رسانی عمومی، بلکه تأثیرگذاری بر تصمیم‌گیرندگان غربی عنوان کرده است.

این آمار بهانه اتحادیه اروپا برای تروریستی نامیدن سپاه شد. این گزارش نمونه‌ای از یک عملیات پیچیده روانی از طریق رسانه و سیاست توصیف شده است. هدف نهایی چنین عملیاتی، به‌طور کلی، بهانه‌سازی برای دخالت بیشتر در سیاست داخلی ایران و احتمال اقدامات نظامی علیه آن عنوان می‌شود.

اهداف اصلی این عملیات روایت‌سازی چند مورد ذکر شده است. نخست، از بین بردن اعتبار دولت ایران با ارائه تصویری از حکومتی بسیار سختگیر و سرکوبگر که حاضر است در مدت کوتاه شمار زیادی از مردم خود را بکشد. با چنین تصویری، هرگونه استدلال ایران برای دفاع از حاکمیت یا امنیت ملی در مجامع بین‌المللی بی‌اثر جلوه داده می‌شود و ایران به عنوان بازیگری خطرناک و غیرقابل مذاکره معرفی می‌شود.

دوم، تحت فشار قرار دادن کشور‌های اروپایی برای اتخاذ سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تر، از جمله تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و اعمال تحریم‌های شدیدتر است. در این گزارش اشاره شده که همین آمار و ارقام، انگیزه‌ای برای اقدامات اتحادیه اروپا بوده است.

در امتداد همین روند، آماده‌سازی افکار عمومی در غرب برای پذیرش اقدامات نظامی احتمالی آینده علیه ایران نیز مطرح شده است. با تکرار روایت خشونت گسترده، ممکن است اقداماتی مانند حمله نظامی یا عملیات ویژه در آینده به عنوان «واکنش منطقی» یا «وظیفه اخلاقی» جامعه جهانی معرفی شود. این موضع با استناد به اصل «مسئولیت برای حفاظت» تقویت می‌شود.

چهارمین هدف، تقویت و متحد کردن گروه‌های مخالف ایران، به‌ویژه جریان سلطنت‌طلب، به عنوان «صدای واقعی مردم ایران» و اعطای اعتبار رسانه‌ای به این جریان عنوان شده است.

در اجرای این عملیات، از چند روش به‌هم‌پیوسته استفاده می‌شود. نخست، به‌کارگیری روش «دروغ بزرگ» یا اغراق شدید؛ به این معنا که ادعایی افراطی با تکرار مداوم در رسانه‌های اصلی، به‌تدریج به عنوان واقعیتی تثبیت‌شده در ذهن مخاطب شکل می‌گیرد. سپس برای ایجاد جلوه بی‌طرفی، از منابعی مانند «پزشکان ناشناس» یا «سازمان‌های بررسی واقعیت» استفاده می‌شود؛ در حالی که وابستگی‌های سیاسی و مالی آنها کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.

در مرحله بعد، تمرکز بر چهره‌ای مانند دیپا پرنت قرار می‌گیرد و او به عنوان نماینده «صدای مردم ایران» برجسته می‌شود، بدون آنکه نبود ارتباط مستقیم او با جامعه ایران برجسته شود. همزمان، شبکه‌ای از بنیاد‌های مالی خصوصی، رسانه‌های بین‌المللی، گروه‌های لابی و نهاد‌های به‌ظاهر غیردولتی، اما وابسته به دولت‌ها شکل می‌گیرد که در یک مسیر هماهنگ حرکت می‌کنند.

در نهایت، از شرایط تنش‌های منطقه‌ای برای تقویت این روایت بهره‌برداری می‌شود؛ به‌گونه‌ای که همزمان با افزایش تنش‌ها، روایت بی‌ثباتی داخلی ایران برجسته شده و ضرورت مداخله خارجی مطرح می‌شود.

این عملیات روانی در شرایطی دنبال می‌شود که ایران به عنوان یکی از کشور‌های مقاوم در برابر نفوذ غرب در خاورمیانه معرفی می‌شود. در این تحلیل، تلاش برای اعمال فشار حداکثری، جنگ اقتصادی و عملیات رسانه‌ای به عنوان ابزار‌های مکمل ذکر شده است. گزارش‌هایی از این دست، بخشی از رقابت بر سر تعریف «حقیقت» در عرصه بین‌المللی توصیف می‌شود؛ رقابتی که می‌تواند پیامد‌هایی مانند افزایش تحریم‌ها، تشدید فشار‌های سیاسی و اثرگذاری بر فضای داخلی را به دنبال داشته باشد.

روزنامه فرهیختگان