با وجود قوانین مشخص درباره مرخصی زایمان و حمایت از مادران شاغل، واقعیت میدانی چیز دیگری را نشان می‌دهد؛ فاصله عمیقی میان آنچه بر روی کاغذ نوشته شده و شرایط واقعی زنان در محیط‌های کار وجود دارد.
با وجود قوانین مشخص درباره مرخصی زایمان و حمایت از مادران شاغل، واقعیت میدانی چیز دیگری را نشان می‌دهد؛ فاصله عمیقی میان آنچه بر روی کاغذ نوشته شده و شرایط واقعی زنان در محیط‌های کار وجود دارد.
به گفته‌ی «امانی عادل»، وکیل و پژوهشگر حقوقی، مسئله‌ی مادرانگی همچنان در مصر و بسیاری از کشور‌های عربی، به‌جای آن‌که یک حق اجتماعی و بهداشتی تلقی شود، به شکل امتیازی اداری و موقتی مورد برخورد قرار می‌گیرد.
مرخصی زایمان؛ حقی ناقص و ناکافی
به گزارش روزنامه الشروق، امانی توضیح می‌دهد که سیاست‌های فعلی، مرخصی زایمان را تنها به عنوان یک دوره نقاهت کوتاه می‌بینند؛ در حالی که سال نخست پس از تولد، مرحله‌ی حیاتی برای بازسازی سلامت روانی و جسمی مادر و ایجاد پیوند با کودک است.
او می‌افزاید که مشکل تنها مدت مرخصی نیست، بلکه وضعیت مادران پس از بازگشت به کار نیز بحرانی است؛ چراکه سیاست‌های انعطاف‌پذیر کاری، زمان شیردهی، و حمایت در برابر تبعیض بسیار ضعیف‌اند. در نتیجه، سیاست‌های موجود جزئی‌نگر و ناکافی‌اند و پاسخگوی نیاز‌های واقعی مادران در سال اول تولد کودک نیستند.
قانون وجود دارد؛ اما اجرا نمی‌شود
به گفته‌ی این وکیل دادگاه تجدید‌نظر، مشکل اصلی نبود قانون نیست، بلکه ضعف در اجرای آن است. بسیاری از زنان پس از زایمان با تبعیض و فشار‌های غیرمستقیم مثل: کاهش حقوق و امتیازات، کنار گذاشتن از ترفیع شغلی، افزایش غیرمنصفانه وظایف و زیر سؤال بردن کارایی به بهانه‌ی مادر بودن روبه‌رو می‌شوند.
در مواردی حتی به کنار گذاشتن یا استعفای اجباری مادران منجر می‌شود. در بخش غیررسمی اقتصاد نیز اوضاع بدتر است؛ جایی که قرارداد‌ها شفاف نیست و سازوکار شکایت عملاً وجود ندارد، زنان از ترس از دست دادن درآمد سکوت می‌کنند.
مدت مرخصی و فشار روانی
امانی معتقد است مدت فعلی مرخصی زایمان از نظر سلامتی و روانی کافی نیست. فشار اقتصادی، فقدان تقسیم عادلانه مسئولیت‌های خانه، و بی‌خوابی ناشی از نگهداری نوزاد، مادر را در معرض افسردگی پس از زایمان قرار می‌دهد؛ پدیده‌ای که هنوز در جوامع ما جدی گرفته نمی‌شود.
به باور او، افزایش مدت مرخصی به تنهایی راه‌حل نیست، بلکه باید سیاست‌های واقعی بازگشت به کار شامل گزینه‌های انعطاف‌پذیر، ساعات شیردهی با حقوق و حمایت واقعی از تبعیض تدوین شود.
توازن میان حق مادر و حق کارفرما
امانی تأکید می‌کند که توازن عادلانه مگر با کنار گذاشتن نگاه تبعیض‌آمیز به زایمان به عنوان باری بر دوش زنان میسر نیست.
او پیشنهاد می‌دهد که دولت بخشی از هزینه‌ی مرخصی زایمان را از طریق سیستم بیمه‌های اجتماعی تأمین کند تا از فشار بر کارفرمایان کاسته و از برخورد منفی با مادران جلوگیری شود.
به گفته‌ی او، اجرای سیاست‌های بازگشت تدریجی، ساعات شناور، و محیط کاری حمایتگر می‌تواند تبعیض و انجماد شغلی را کاهش داده و اعتماد به کارفرمایان را افزایش دهد.
تجارب جهانی و راه‌های بهبود
امانی با اشاره به تجربه کشور‌های موفق، پیشنهاد می‌دهد که باید «مرخصی پدری» نیز به رسمیت شناخته شود، زیرا مراقبت از کودک وظیفه‌ای مشترک است. همچنین ایجاد مهدکودک و اتاق‌های شیردهی در محیط کار، افزایش مرخصی با حقوق و ایجاد سیستم نظارت قوی بر تخلفات از مهم‌ترین اقدامات حمایتی است.
او تأکید می‌کند که مسئله مادرانگی فقط مسئله زنان نیست، بلکه با توسعه، سلامت و عدالت اجتماعی گره خورده است.
خطر از دست رفتن استعداد‌های زنانه
به گفته‌ی این وکیل، نبود سیاست‌های حمایتی مؤثر، منجر به خروج اجباری بسیاری از زنان از بازار کار می‌شود. آنها نه به‌خاطر میل شخصی، بلکه به دلیل تبعیض و تضعیف سیستماتیک، عرصه را ترک می‌کنند.
در مناطق صنعتی، زنان با فشار شدید کاری برای حفظ بهره‌وری مواجه‌اند و همین امر باعث می‌شود فرصت‌های ترفیع، آموزش و سفر شغلی برای آنها محدود شود.
مسئولیت‌های دولت و کارفرمایان
در پایان، امانی تأکید می‌کند که دولت باید قوانین نظارتی مؤثر، مسیر شکایت سریع و حمایت از بخش غیررسمی را فعال کند.
در سوی دیگر، کارفرمایان نیز باید تضمین دهند که مادران پس از مرخصی، بدون فشار روانی یا تبعیض به کار بازگردند. او تأکید می‌کند: «مادر بودن امتیاز نیست؛ حق انسانی و اجتماعی است. حفظ این حق، فقط عدالت برای زنان نیست، سرمایه‌گذاری در آینده جامعه است.»
نویسنده: فاطمه انیسی