از گوشه و کنار تاریخ

یک پدیده‌ی باورنکردنی، تلفن همراه در جهان و ایران

به نقل از اطلاعات آنلاین، در بهمن ۱۳۷۴ روزنامه‌های کشور آگهی‌های ثبت‌نام پیش‌فروش اولین تلفن‌های همراه در ایران را منتشر کردند. ۱۵ بهمن ۱۳۷۴ محمد غرضی وزیر وقت پست، تلگراف و تلفن شرایط پیش‌فروش تلفن همراه و قیمت تلفن‌های همراه و هزینه‌های تلفن همراه در ایران را توضیح داد.

قیمت هر دستگاه تلفن همراه در این پیش‌فروش ۶۰۰ هزار تومان، حق اشتراک ماهانه ۶ هزار تومان و قیمت هر پالس ۲۰ تومان ذکر شده بود.

به عکسی از یک دفتر پستی در خیابان شریعتی تهران در اولین ساعات آغاز پیش‌فروش تلفن همراه در تهران نیز توجه کنید.

نخستین زنان ایرانی که به مسافرت خارجه رفتند

معمولاً مسافرت زن‌ها بیشتر برای زیارت مشهد یا کربلا و یا مکه بود. مسافرت زن به ممالک خارجه اصلاً امکان نداشت.

ماهوش‌خانم مونس‌الدوله، ندیمه‌ی انیس‌الدوله ـ سوگلیِ حرم ناصرالدین‌شاه ـ از زنان متجدد و دنیادیده‌ی روزگار خود بود و زیروبم آداب و رسوم زمانه را به‌خوبی می‌شناخت. او به فرانسه سفر کرده و با زبان فرانسوی آشنایی داشت؛ همچنین در دوران حکومت محمدرضا پهلوی سفری نیز به سوئیس انجام داد.

این زن قاجاری، یادداشت‌هایی را که به گفته خودش در سراسر زندگی پیوسته می‌نوشت، در واپسین سال‌های عمر و در دهه‌ی نود زندگی‌اش (دهه ۴۰ خورشیدی) تدوین کرد. این خاطرات در دهه‌ی ۱۳۸۰ خورشیدی به همت سیروس سعدوندیان و از سوی انتشارات زرّین منتشر شده است.

در مجله‌ی زن روز ۱۶ آذر سال ۱۳۴۵ در قسمتی از خاطرات ندیمه انیس‌الدوله آمده است: «معمولاً مسافرت زن‌ها بیشتر برای زیارت مشهد یا کربلا یا مکه بود. مسافرت زن به ممالک خارجه در صد سال گذشته اصلاً امکان نداشت. فقط در تاریخ صد سال پیش دو زن ایرانی را سراغ داریم که به مسکو و وین رفتند. داستان آنها این‌طور است که وقتی ناصرالدین‌شاه عازم فرنگستان شد دسته‌ای از زن‌های سوگلی شاه تا اراز (رود ارس) بدرقه‌ی شاه رفتند. میان آنها «انیس‌الدوله» سوگلی معروف و زیبای ناصرالدین‌شاه هم بود که قبله‌ی عالم خیلی او را دوست داشت. موقع وداع دل قبله‌ی عالم رضا نداد که از سوگلی خوشگلش جدا شود، بنابراین او را (البته با چادر، چاقچور و روبنده) همراه با خود به آن طرف سرحد برد.

ناصرالدین‌شاه «انیس‌الدوله» را همین‌طور روبسته تا مسکو برد، اما همین که این خبر به گوش روحانیون در تهران رسید به شاه خبر دادند که مسافرت زن مسلمان به خارجه حرام است. شاه هم وحشت کرد و «انیس‌الدوله» را همراه خواجه‌ها از مسکو به تهران برگرداند.

اما زن دوم «امینه اقدس» از زن‌های ناصرالدین‌شاه بود که چشمانش آب آورد و محرمانه او را به وین فرستادند. بیچاره موقعی که به وین رسید که گفتند موقع عمل گذشته و ناچار کور رفت و کور برگشت.

غیر از این دو زن هیچ زن ایرانی روی خارجه را ندیده بود، مگر معدودی که همراه مرد‌های محرم به کربلا می‌رفتند و خانم کربلایی لقب می‌گرفتند...

پیکان و ژیان گران شد، شاه تهدید به ورود ارتش کرد!

پاییز ۱۳۵۲ شاه در جریان یک سخنرانی ضمن اعتراف به «گرانی کمرشکن» از گرانی۴۰۰ درصدی در برخی کالاهای مصرفی خبر داد و تأکید کرد چنان‌چه دولت در مهار تورم موفق نشود، ارتش و نیروهای انتظامی را عهده‌دار چنین کاری خواهد کرد.

به نقل از اطلاعات آنلاین، گرانی افسارگسیخته به‌ویژه در کالاهای مصرفی مردم، معضلی بود که از ابتدای دهه۵۰ زندگی ایرانیان را تحت‌تأثیر قرار داد؛ آن ‌هم در شرایطی که درآمدهای نفتی ایران جهش قابل‌توجهی را تجربه می‌کرد. بررسی آمارها نشان می‌دهد درآمد نفت، که در سال ۱۳۴۲، پانصد و پنجاه و پنج میلیون دلار و در سال ۱۳۴۷، نهصد و هشتاد و پنج میلیون دلار بود، در آغاز دهه ۵۰ به ۱.۸ میلیارد دلار رسید و طی سال‌های بعد نیز روند رو به رشد خود را ادامه داد، اما معیشت مردم نه‌تنها بهبود نیافت، بلکه «تورم» به چالش بزرگی برای جامعه تبدیل شد.

«شوک نفتی» و به‌ دنبال آن، «جهش درآمدهای نفتی» در ابتدای دهه ۵۰ خورشیدی «بیماری هلندی» برای اقتصاد ایران به ارمغان آورد. توزیع ناعادلانه‌ی درآمدهای هنگفت نفتی، نه‌تنها نتوانست گرهی از معیشت مردم بگشاید، بلکه فساد اقتصادی گسترش یافت و روند افزایشی قیمت‌ها، به تشدید شکاف طبقاتی در جامعه منجر شد.

پیکان و ژیان گران شدند

روند افزایش قیمت‌ها در سال ۱۳۵۲ شتاب گرفت و روزانه خبرهای مختلفی از گرانی‌ها منتشر می‌شد. ۱۳ شهریورماه ۱۳۵۲، در شرایطی که «جنگ نفت» با اقدام لیبی در «دوبرابر» کردن بهای نفت خام خود، کلید خورده بود، روزنامه اطلاعات در گزارشی، از «افزایش قیمت پیکان» خبر داد.

با قیمت‌های جدید، مدل‌های مختلف پیکان از ۱۵ هزار ریال تا ۱۸ هزار ریال گران شد؛ اتومبیل «پیکان کار» ۱۵ هزار ریال (قیمت قبلی ۲۰۲ هزار و ۹۰۰ریال)، پیکان دولوکس ۱۶ هزار ریال (قیمت قبلی ۲۳۹ هزار و ۹۰۰ ریال)، پیکان جوانان ۱۷ هزار ریال (قیمت قبلی ۲۷۵ هزار ریال) و «پیکان وانت» ۱۸ هزار ریال (قیمت قبلی ۱۶۵هزارریال)، افزایش قیمت را تجربه کرد. این در حالی بود که نرخ برخی مدل‌های پیکان طی دو سه سال قبل از آن، ثابت مانده بود.

علاوه‌ بر پیکان، محصولات ژیان نیز با افزایش قیمت مواجه شد. ژیان‌سواری که تا ۱۳ شهریورماه ۱۳۵۲، ۱۶هزارو۷۵۰تومان قیمت‌گذاری شده بود، ۱۲ هزار ریال افزایش قیمت خورد. این افزایش قیمت یک پیامد دیگر نیز داشت؛ این‌که قیمت لوازم یدکی این ماشین‌ها در آینده نزدیک با افزایش قابل‌توجهی همراه می‌شد.

چند روز بعد، یعنی در آخرین روزهای شهریورماه ۱۳۵۲ نیز برخی مقام‌های اقتصادی در گفتگو با روزنامه‌ها، گرانی‌های فزاینده را تأیید و اعلام کردند که طی ۴ماه اخیر، قیمت کالاهای مصرفی ۲۵درصد افزایش یافته است؛ روندی که درنهایت حتی صدای شاه را هم درآورد.

ماجرای تهدید شاه چه بود؟

شاه همچنین تأکید کرد که دولت به‌دلیل پرداخت مابه‌التفات کالاهای اساسی، با هدف جلوگیری از افزایش قیمت‌ها، به‌ویژه در کالاهایی مانند گندم، گوشت، قند و شکر، مصالح ساختمانی، نرخ اتوبوس و راه‌آهن، سالانه میلیاردها ریال زیان می‌کند؛ «براساس آمارهای رسمی، تنها در سال جاری (۱۳۵۲) رقم این زیان ۱۱ میلیارد ریال است و پیش‌بینی می‌شود در بودجه‌ی سال آینده (۱۳۵۳) به ۱۷ میلیارد ریال برسد.»

او همچنین خبر داد که دولت برای جلوگیری از افزایش قیمت نان، در سال جاری (۱۳۵۲) ۳ میلیارد و ۹۵ میلیون ریال در موضوع خرید و فروش گندم زیان دیده است؛ رقمی که سال آینده (۱۳۵۳) به بیش از ۷ میلیارد ریال می‌رسید.

شاه همچنین از تشکیل «کمیته‌های خاص مبارزه با گرانی» در سراسر کشور خبر داد و «هشدار» داد که اگر این اقدام منجر به کاهش قیمت‌ها نشود، «ممکن است دستور دهیم این کار به‌طریق بسیار شدیدی توسط نیروهای انتظامی انجام شود.»

من دلم خیلی به حال ابوذر می‌سوزد

روزی امیرالمؤمنین علی‌علیه‌السلام نزد اصحاب خود فرمودند: «من دلم خیلی به حال ابوذر غفاری می‌سوزد خدا رحمتش کند. اصحاب پرسیدند: «چطور؟» مولا فرمودند: «آن شبی که به دستور خلیفه مأموران جهت بیعت گرفتن از ابوذر برای خلیفه به خانه‌ی او رفتند. چهار کیسه‌ی اشرفی به ابوذر دادند تا با خلیفه بیعت کند.»

ابوذر خشمگین شد و به مأمورین گفت: «شما دو توهین به من کردید؛ اول آن‌که فکر کردید من علی فروشم و آمدید من را بخرید. دوم بی‌انصاف‌ها آیا ارزش علی چهار کیسه اشرفی است؟ شما با این چهار کیسه‌ی اشرفی می‌خواهید من علی‌فروش شوم؟»

اگر تمام ثروت‌های دنیا را جمع کنی با یک تار موی علی عوض نمی‌کنم. آنها را بیرون کرد و درب را محکم بست. مولا گریه می‌کردند و می‌فرمودند: «به خدایی که جان علی در دست اوست قسم آن شبی که ابوذر درب خانه را به روی سربازان خلیفه محکم بست. سه شبانه روز بود که او و خانواده‌اش هیچ نخـــورده بودند.»