شرایط مطالبهی ضرر و زیان ناشی از جرم چیست؟
زیاندیده از جرم زمانی میتواند ضرر و زیان ناشی از جرم را مطالبه نماید که شرایط لازم وجود داشته باشد. این شرایط عبارتند از:
متهم تحت تعقیب قرار گرفته باشد.
مطالبهی ضرر و زیان ناشی از جرم در قالب یک دادخواست حقوقی مطرح شده باشد.
زیاندیده اسناد و دلایل کافی مبنی بر ورود خسارت و وجود رابطه سببیت بین خسارت وارده و جرم ارتکابی تهیه و جمعآوری نموده باشد.
نحوهی مطالبهی ضرر و زیان ناشی از جرم
مطابق مادهی ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری، زیاندیده از جرم میتواند هر سه نوع ضرر و زیان مادی، معنوی و منافع ممکنالحصول را از دادگاه مطالبه نماید. مطالبهی این ضرر و زیان مستلزم تقدیم دادخواست از سوی شخص زیاندیده است. با تقدیم دادخواست مطالبه ضرر و زیان، زیاندیده تحت عنوان شاکی یا مدعی خصوصی شناخته میشود.
شاکی یا مدعی خصوصی موظف است دلایل و مدارک کافی برای اثبات وقوع جرم و وجود رابطه سببیت بین جرم ارتکابی و خسارات وارده را به دادگاه تقدیم نماید. وی میتواند ضرر و زیان ناشی از جرم را از طریق هر یک از مراجع حقوقی یا کیفری مطالبه نماید. در هر صورت، شاکی بایستی خواسته خود را در قالب یک دادخواست به دادگاه تقدیم نماید.
انواع ضرر و زیان ناشی از جرم کدام است؟
مادهی ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری ضرر و زیانهای قابل مطالبه ناشی از جرایم را به سه دسته به شرح زیر تقسیم نموده است:
ضرر و زیان مادی: چنانچه وقوع جرم با آسیب مستقیم یا غیرمستقیم بر اموال یا حقوق مالی افراد همراه باشد، خسارت وارده تحت عنوان ضرر و زیان مادی شناخته میشود. جرایم علیه اموال با ضرر و زیان مادی برای شخص زیاندیده به همراه هستند. وقوع جرایمی، چون سرقت، کلاهبرداری، خیانت در امانت و... با ورود ضرر و زیان مادی به شخص زیاندیده همراه است.
ضرر و زیان معنوی: وقوع برخی از جرایم با آسیب و خسارت به شخصیت و حیثیت معنوی افراد همراه است. برخلاف جرایم علیه اموال که با ضرر و زیان مادی همراه هستند، جرایم علیه حیثیت و شخصیت معنوی افراد با ضرر و زیان معنوی همراه بوده و موجب لطمه به آبرو، حیثیت و شخصیت معنوی افراد میشود.
منافع ممکنالحصول: منظور از منافع ممکنالحصول، فرصتها و منافعی است که شخص زیاندیده در صورت عدم وقوع جرم میتوانست آن منافع و فرصتها را کسب نماید. برای مثال، سرقت یک خودروی تاکسی علاوه بر ضرر و زیان مادی که برای شخص زیاندیده به دنبال دارد، موجب از بین رفتن منافع ممکنالحصول آن نیز خواهد شد. منافع ممکنالحصول سرقت یک تاکسی همان درآمدی است که مالک خودرو میتوانست در طول مدت سرقت خودرو با استفاده از آن کسب نماید.
کدام یک از انواع ضرر و زیانهای ناشی از جرم قابل مطالبه هستند؟
مطابق مادهی ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری زیاندیده از جرم میتواند سه نوع ضرر و زیان مادی، ضرر و زیان معنوی و منافع ممکنالحصول را از مرتکب جرم مطالبه نماید.
شاکی خصوصی برای مطالبهی ضرر و زیان ناشی از جرم چه مواردی را بایستی ثابت نماید؟
شاکی خصوصی برای مطالبهی ضرر و زیان ناشی از جرم موظف است تا وقوع جرم، ورود خسارت و وجود رابطه سببیت بین خسارت وارده و جرم ارتکابی را در دادگاه ثابت نماید.
ضرر و زیان مادی ناشی از جرم به چه صورتی جبران میشود؟
چنانچه قاضی دادگاه حکم به پرداخت ضرر و زیان مادی ناشی از جرم صادر نماید، مبلغ این خسارت را با توجه به اوضاع و احوال موجود و نظریه کارشناسی تعیین مینماید. مرتکب جرم بایستی مبلغ خسارت را به نرخ روز پرداخت نماید.
پس از ختم رسیدگی به پرونده و رسیدگی به جرم در دادگاه کیفری چگونه میتوان ضرر و زیان ناشی از جرم را مطالبه نمود؟
چنانچه رسیدگی به پروندهی کیفری در مرحلهی بدوی خاتمه یافته باشد، امکان مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم در دادگاه کیفری در مراحل واخواهی و تجدیدنظرخواهی وجود ندارد. در چنین شرایطی، شاکی بایستی دادخواست مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم را به دادگاه حقوقی تقدیم نموده و از این طریق حقوق خود را مطالبه نماید.
آیا مطالبهی دیه نیازمند تقدیم دادخواست مطالبهی ضرر و زیان ناشی از جرم میباشد؟
خیر. دیه خسارت مشخصی است که میزان آن در کتاب دیات قانون مجازات اسلامی تعریف شده است. مجنیعلیه یا اولیای دم او به صرف درخواست میتوانند دیه را مطالبه کرده و برای مطالبه آن نیازی به تقدیم دادخواست جداگانه نیست.
منظور از منافع ممکنالحصول بهعنوان یکی از اقسام ضرر و زیان ناشی از جرم چیست؟
منافع ممکنالحصول عبارت از منافع و درآمدی است که شخص زیاندیده در اثر عدم وقوع جرم میتوانست آن را کسب نماید، اما به علت وقوع جرم از کسب این منافع بازمانده است.
