مشاور حقوقی

منظور از داوری در دعاوی حقوقی چیست؟

داوری در لغت به معنای حکمیت و میانجی‌گری است و در اصطلاح حقوقی عبارت از قضایی توافقی است که طرفین برای حل‌وفصلاختلافات حقوقی خود می‌توانند از آن استفاده نمایند. در واقع، اشخاص می‌توانند به‌جای مراجعه به دادگاه برای حل‌وفصل اختلافات و دعاوی حقوقی خود، یک یا چند نفر را به‌عنوان داور انتخاب نمایند تا به‌عنوان قاضی میان طرفین دعوا قرار گرفته و برای حل اختلافات میان آنها حکم صادر نماید.

مهلت زمانی محکوم‌علیه آرای داوری برای اجرای رأی داور چقدر است؟

با توجه به قطعی و لازم‌الاجراء بودن آرای داوری، محکوم‌علیه ظرف بیست روز از ابلاغ رأی داور موظف است که آن را به اجراء درآورد. در غیر این صورت، محکوم‌له می‌تواند تقاضای اجرای رأی داوری را از دادگاه نماید.

داور حقوقی چه شرایطی را باید داشته باشد؟

برای رسیدگی به هر اختلافی، اشخاص زمانی می‌توانند به‌عنوان داور تعیین شوند که شرایط لازم را دارا باشند. شرایط داور حقوقی عبارت است از:

داشتن حداقل ۲۵ سال سن

داشتن اهلیت قانونی

ذی‌نفع نبودن در دعوا یا اختلاف مطروحه

نداشتن رابطه سببی یا نسبی تا درجه دوم با هیچ یک از طرفین دعوا

عدم محرومیت از داوری به موجب حکم قطعی دادگاه

مؤسسه داوری حقوقی چیست؟

در حال حاضر، برخی مؤسسات غیردولتی تحت عنوان مؤسسه حقوقی داوری به‌صورت خصوصی و با مجوز قانونی تأسیس شده و آغاز به کار نموده‌اند. دریافت مجوز تأسیس مؤسسه داوری حقوقی نیازمند داشتن شرایط خاصی، چون داشتن پروانه وکالت، نداشتن سابقه‌ی محکومیت کیفری، عدم عضویت در دیگر مؤسسات داوری حقوقی و ... است.

اشخاص می‌توانند در صورت نیاز به حل‌وفصلاختلافات خود از طریق داوری، به‌جای مراجعه به اشخاص خصوصی به این قبیل مؤسسات مراجعه نمایند تا فرایند رسیدگی و حل‌وفصلاختلافات آنها به‌صورت تخصصی در مؤسسه داوری حقوقی انجام شود.

مؤسسه داوری حقوقی چیست؟

در حال حاضر، برخی مؤسسات غیردولتی تحت عنوان مؤسسه حقوقی داوری به‌صورت خصوصی و با مجوز قانونی تأسیس شده و آغاز به کار نموده‌اند. دریافت مجوز تأسیس مؤسسه داوری حقوقی نیازمند داشتن شرایط خاصی، چون داشتن پروانه وکالت، نداشتن سابقه‌ی محکومیت کیفری، عدم عضویت در دیگر مؤسسات داوری حقوقی و ... است.

اشخاص می‌توانند در صورت نیاز به حل‌وفصلاختلافات خود از طریق داوری، به‌جای مراجعه به اشخاص خصوصی به این قبیل مؤسسات مراجعه نمایند تا فرایند رسیدگی و حل‌وفصلاختلافات آنها به‌صورت تخصصی در مؤسسه داوری حقوقی انجام شود.

تفاوت داور و قاضی دادگاه در چیست؟

علی‌رغم آن که داور و قاضی دادگاه هردو وظیفه‌ی رسیدگی به دعاوی و حل‌وفصلاختلافات را دارند، اما دامنه‌ی وظایف و صلاحیت‌ها و نحوه‌ی کار هر یک از آنها متفاوت از دیگری است. به طور کلی، موارد تفاوت داور و قاضی دادگاه را می‌توان به شرح زیر بیان نمود:

طرفین دعوا در انتخاب داور حقوقی مختار بوده و می‌توانند هر شخص صلاحیت‌داری را به‌عنوان داور تعیین نمایند؛ اما قاضی دادگاه توسط قوه قضائیه تعیین می‌شود.

سرعت رسیدگی به دعاوی توسط داور بیشتر از قاضی دادگاه است.

داور منتخب طرفین ممکن است در خصوص موضوع دعوا تخصص داشته باشد؛ در حالی که قضات دادگاه‌ها صرفاً حقوقدان بوده و از دانش حقوقی برخوردارند.

داور ملزم به رعایت تشریفات دادرسی نیست و به همین علت، رسیدگی به دعاوی توسط داور در مقایسه با قاضی دادگاه با انعطاف بیشتری انجام می‌شود.

قاضی تنها در دادگاه حاضر شده و در آن محل به دعوا رسیدگی می‌کند، اما داور ممکن است با توافق طرفین دعوا در هر مکانی اقدام به رسیدگی نماید.

با وجود چه شرایطی دعوا به داوری ارجاع می‌شود؟

زمانی امکان ارجاع دعوا به داوری و حل‌وفصل اختلاف وجود دارد که موضوع دعوا، طرفین دعوا و داور انتخابی شرایط و ویژگی‌های مشخصی را دارا باشند. از جمله شرایط لازم برای ارجاع دعوا به داوری می‌توان از موارد زیر نام برد:

طرفین دعوا که خواستار ارجاع امر به داوری هستند، بایستی در این خصوص اهلیت حقوقی و صلاحیت لازم را داشته باشند؛ برای مثال سفیه در امور مالی نمی‌تواند خواستار ارجاع دعوا به داوری شود.

داور انتخابی بایستی شرایط لازم برای داوری را، به شرحی که بیان شد، داشته باشد.

موضوع دعوا از جمله موضوعاتی باشد که امکان ارجاع آنها به داوری وجود داشته باشد.

نحوه‌ی ارجاع دعوا به داوری چگونه است؟

طرفین دعاوی حقوقی به یکی از دو طریق زیر می‌توانند از طریق استفاده از نهاد داوری اختلافات خود را با سرعت و سهولت بیشتری حل‌وفصلنمایند:

پیش‌بینی شرط داوری در ضمن قرارداد یا به موجب یک قرارداد جداگانه

افراد می‌توانند در زمان تنظیم هر قراردادی، چون قرارداد مشارکت در ساخت، قرارداد پیمانکاری، قرارداد حمل و نقل و ... یک بند از قرارداد را به موضوع داوری و پیش‌بینی این شرط اختصاص دهند. با درج این بند در قرارداد، در صورت بروز هر دعوا یا اختلافی در جریان اجرای قرارداد، طرفین موظفند که دعوای مطروحه را از طریق مراجعه به داور مرضی‌الطرفین حل‌وفصلنمایند.

مراجعه به داور هنگام بروز اختلاف

در برخی موارد، طرفین دعوا پیش از بروز اختلاف هیچ توافقی در خصوص مراجعه به داور و پیش‌بینی آن با یک‌دیگر ننموده‌اند، اما زمان بروز اختلاف می‌توانند برای تسریع در حل‌وفصلآن با توافق یکدیگر شخصی را به‌عنوان داور تعیین کرده و موضوع را به ایشان ارجاع نمایند. طرفین اختلاف می‌توانند پیش از طرح دعوا در دادگاه یا حتی پس از آن، شخص یا اشخاصی را به‌عنوان داور انتخاب نمایند تا اختلاف موجود با استفاده از نهاد داوری حل‌وفصل شود.

در چه مواردی امکان رجوع به داوری وجود ندارد؟

علی‌رغم آن که رجوع به داوری موجب تسریع و تسهیل در فرایند دادرسی می‌شود، اما در برخی موارد به‌علت اهمیت و حساسیت موضوع امکان ارجاع دعوا به داور وجود ندارد. رسیدگی به دعاوی زیر اختصاصاً در صلاحیت دادگاه‌ها قرار دارد:

دعاوی راجع به اصل نکاح و اصل طلاق

دعاوی مربوط به نسب

دعاوی مربوط به ورشکستگی

دعاوی مربوط به اموال دولتی (موضوع مواد ۴۷ قانون آیین دادرسی مدنی و اصل ۱۳۹ قانون اساسی)

حکم برائت یعنی چه؟

وقتی کسی به اتهام یک جرم به دادگاه می‌رود، قاضی بعد از بررسی ماجرا باید تصمیم بگیرد که آیا واقعاً این فرد مرتکب جرم شده است یا نه. اگر دادگاه به این نتیجه برسد که مدرک کافی وجود ندارد یا اتهام ثابت نشده، قاضی حکمی صادر می‌کند به نام حکم برائت. به زبان خیلی ساده حکم برائت یعنی: «تو را به چیزی که گفته بودند، مجرم نمی‌دانم. آزاد هستی.»