حساسیتزدایی و بیحسی
چه فرقی میکنه؟!
یاسمین رضوی
ماههای زیادی است که هر روز با شمارش تعداد مبتلایان و جانباختگان کرونا، روزگار میگذرانیم. روزهای اول همهچیز فاجعه به نظر میآمد. اعداد، شمارههایی نبودند که حسی نسبت به آنها نداشته باشیم، آدمهایی بودند که داشتند بهخاطر ابتلا به ویروسی ناشناخته، جانشان را از دست میدادند یا در بستر بیماری گرفتار میشدند. ویروسی که میتوانست هرکدام از ما را از پا بیندازد. کمکم به اعداد و شمارش عادت کردیم. این روزها دیگر مرگ، آن مفهوم و معنای سابق را ندارد. تا به امروز بیش از 4 میلیون نفر در جهان جانشان را از دست دادهاند. بسیاری از ما به زندگی کاری و شخصی قبلیمان باز گشتهایم، اگرچه با محدودیت، اما مرگومیرها تبدیل به یک اتفاق عادی شدهاند.
تعداد دفعاتی که چیزی را تجربه میکنیم، میتواند حساسیت ما را نسبت به آن کاهش دهد. وقتی بهطور مرتب در معرض مرگ قرار میگیریم، حساسیتمان را نسبت به آن از دست میدهیم. همین میشود که آدمها تبدیل به اعداد میشوند و بر نحوه همدلی، عزاداری و ناراحتیمان اثر میگذارد.
تا پیش از این کسانی که در مورد مرگ دچار حساسیتزدایی میشدند، سربازان، پزشکان و معتادان بودند. این افراد به دلیل مواجه روزانه با مرگ و از دست دادن، نسبت به آن بیحس شدهاند. زمانی که به هر دلیلی به بیمارستان مراجعه میکنید، با خودتان میگویید اگر چند ثانیه جای پرستار این بخش باشم، آنقدر گریه میکنم که افسردگی میگیرم، اما میبینید که پرستار دارد به کارش میپردازد و افسردگی هم ندارد. البته این نوع قضاوت کردن هم درست نیست، ممکن است پرستار هم پروسه درمانش را طی کرده باشد و حتما روزهای سختی را پشت سر گذاشته است. در هر صورت آنچه در این نوشتار می خواهیم به آن بپردازیم «حساسیتزدایی» است. اتفاقی که میتواند مثبت بوده و در به شکل درمان از آن استفاده کرده یا منفی شده و زندگی طبیعی انسان را مختل کند.
بیحسی یا حساسیتزدایی
اینکه نسبت به یک امر خاص و بر اساس سلیقه یا عقیدهتان، هیجان یا نگرانی ویژهای را تجربه نکنید، امری طبیعی است. اما اگر تا پیش از این نسبت به امری واکنش داشتهاید، اما میبینید که بهمرور زمان بیتفاوت شده و حالت روحیتان به سمت بیاعتنایی و سردی میرود، باید این هشدار را جدی بگیرید.
اگر فردی در معرض آسیبی جدی و عمیق قرار بگیرد، ممکن است دو نوع تجربه عاطفی را از سر بگذراند. یکی از آنها PTSD است به معنای استرس پس از حادثه. افرادی که به این اختلال دچار میشوند، معمولا دچار سردی و بیتفاوتی عجیبی نسبت به حوادث خواهند شد. آنها توانایی فکر کردن نسبت به اتفاقاتی که محرک عاطفی دارند را از دست میدهند. فردی که در یک تصادف حضور داشته و بهواسطه آن نزدیکترین و عزیزترین آدم زندگیاش را از دست داده است، ممکن است تا مدتی به دیوار خیره شود و از شنیدن هیچ خبری به هیجان نیاید، نه عزداری میکند و نشانی از اندوه در او در دیده میشود. این فرد دچار PTSD است و نیاز به درمان دارد.
تا قبل از شیوع بیماری کرونا، اختلال PTSD و یا مسئله حساسیتزدایی نسبت به مرگ، برای افراد محدودی پیش میآمد. اما با وجود کرونا و قرار گرفتن کل انسانها و جوامع در مقابل مسئله مرگ و مواجه روزانه با از دست دادن، تعداد بیشتری از آدمها دچار حساسیتزدایی نسبت به مرگ میشوند.
حساسیتزدایی بهمثابه درمان
حساسیتزدایی میتواند در برخی مواقع بهعنوان درمان استفاده شود. زمانی که فرد دچار فوبیا و ترس فزاینده نسبت به یک مسئله است، طوری که سلامت روان او دچار مشکل شده، میتوان با مواجه مکرر با عامل ترس، زیر نظر مشاور و پزشک، حساسیتزدایی را در پیش گرفت. بنابراین حساسیتزدایی میتواند برای درمان هراسها، ترسها و یا سایر اختلالات سلامت روان استفاده شود. این روش به مغز کمک میکند تا اضطراب یا ترس را از بین ببرد. کسی که دچار ترس از رانندگی است، با تکرار این فعل، ترسش میریزد و اضطرابش از بین میرود. ممکن است این روش درمانی با تخیل شروع شود. بهطور مثال از فرد میخواهند که خودش را در موقعیت هراس تصور کند و پس از مدتی که از رویارویی ذهنی با عامل هراس، گذشت، میتوان قرار دادن واقعی فرد در مواجه با نکته ترسناک، اضطراب را به حداقل رساند.
حساسیتزدایی کی منفی میشود؟
زمانی که نسبت به مسائلی مثل مرگ و یا خشونت بیحس میشویم، حساسیتزدایی منفی اتفاق افتاده است. در این حالت است که دیگر در مقابل رنج، مرگ و یا ناراحتی بقیه حسی نداریم و همدلیمان را از داده و احتمال دچار رفتار تهاجمی خواهیم بود.
علائم حساسیتزدایی
مهم نیست چه کسی مرده است، فردی از نزدیکان ما، یا آشنایی دور که او را میشناختیم یا کسی که هرگز ندیدمش. با این حال مرگ درجاتی از اندوه، شوک، عصبانیت، احساس گناه و یا درماندگی را در ما ایجاد خواهد کرد. شدت احساسات ما بستگی به میزان دوری یا نزدیک فرد متوفی دارد. اگر نسبت به خبر مرگ، بیحس شدهایم، هیچکدام از احساسات بالا را تجربه نمیکنیم، احساس همدلی، داغداری و یا اندوه را از دست دادهایم، نشانه حساسیتزدایی است.
البته اگر پزشک یا پرستاری هستید که در بخش آیسییو یا سرطان کار میکنید، شاید نیاز داشته باشید که حساسیتزدایی نسبت به مرگ را تجربه کنید اما اینکه بهطور کامل احساساتتان را متوقف کنید، نتیجه منفی خواهد داشت.
بهطور کلی علائم حساسیتزدایی نسبت به مرگ شامل نشانههای زیر است.
فقدان اندوه
عدم توانایی در عزاداری
دادن پاسخهای کمدی و طنز نسبت به مرگ
بیتفاوتی
به هر حال کسی که مرتبا شاهد مرگ باشد، چه بهطور مستقیم و چه از طریق رسانهها، ممکن است دچار حساسیتزدایی نسبت به مرگ شود، دیگر عصبانی یا ناراحت نشده و روز خود را طوری ادامه میدهد گویا که هیچ اتفاقی نیفتاده است.
حساسیتزدایی از خشونت
تماشای فیلمهای خشن یا درگیری مداوم با بازیهای ویدیویی خشن، هم از خشونت و هم از مرگ حساسیتزدایی میکند. کودکان و نوجوانانی که در معرض خشونت قرار میگیرند، معمولا دچار آسیبهای اجتماعی بیشتری میشوند. بهواسطه حساسیتزدایی از خشونت، خشن شده و همدلی کمتری را ابراز میکنند و همین نکته بر روابط اجتماعی آنها اثر سویی خواهد گذاشت.
چه کنیم؟
ـ این روزها که جهان پوشیده از اخبار مرگومیر است، اخبار جنگ و بیماری و بلایایی طبیعی، روحتان را خراش میدهد و نشانههای حساسیتزدایی نسبت به مرگ و خشونت درتان پدیدار شده، بهتر است از غرق شدن از اخبار جلوگیری کنید. شما خبرنگار نیستید که مجبور باشید بهواسطه کارتان هر روز اخبار آمار کرونا را پیگیری کنید یا تعداد کشتهشدگان جنگها را بشمارید. کمی به خودتان زمان بدهید و از رسانههای خبری فاصله بگیرید.
ـ حواستان را پرت کنید؛ بدین شکل که با درگیر کردن حواس پنجگانهتان، تفکراتتان را برای لحظاتی خاموش کنید. اگر توی ذهنتان افکار مرگومیر و جنگ وجود دارد و دچار اضطراب و استرس زیادی شدهاید، میتوانید از صدا، لمس، بویایی، چشایی یا بیناییتان استفاده کنید تا افکار را برای مدتی هرچند کوتاه خاموش کنید. ممکن است در نگاه اول راهکار بیفایده و لوسی به نظر برسد و با خودتان بگویید این برای مایی که در خاورمیانه هر روز با اخبار ناخوشایند سروکار داریم، کارکردی ندارد. اما چنین نیست. اولین وظیفه شما، مراقبت از سلامت جسم و روحتان است. روشی که به آن اشاره شد کمک میکند تا با لحظات حال ارتباط و اتصال پیدا کنید و از افکار منفی فاصله بگیرید.
ـ نکته مهمی که باید به آن دقت کنید این است که وقتی دچار بیحسی میشویم، فقط نسبت به مرگ و خشونت نیست که احساس بیتفاوتی میکنیم، متأسفانه حساسیتزدایی نسبت به امور مثبت و هیجانانگیز زدگی هم اتفاق میافتد و چیزهای خوب هم در ما احساسی را زنده نمیکنند. پس سعی کنید در صورتی که علائم هشداردهنده بیحسی را در خودتان مشاهده کردید، سطح کار خود را به حداقل برسانید. فرسودگی شغلی و خستگی زیادی، به بیحسی و حساسیتزدایی دامن میزند.
ـ استرستان را کاهش دهید. روشهای زیادی برای کاهش استرس وجود دارد که میتوانید با مطالعه آنها، به خودتان کمک کنید. در صورت که گمان میکنید بهتنهایی از پس اضطراب و استرستان برنمیآیید حتما به پزشک مراجعه کنید.